Doradca podatkowy jako pełnomocnik – zakres umocowania i odpowiedzialność za czynności podejmowane w imieniu klienta

Doradca podatkowy może pełnić wobec klienta nie tylko funkcję konsultanta przygotowującego opinie dotyczące rozliczeń podatkowych. W wielu przypadkach jego rola obejmuje również reprezentowanie podatnika przed organami podatkowymi, organami celno skarbowymi, organami administracji publicznej, a także w określonych sprawach przed sądami administracyjnymi. W takiej sytuacji doradca podatkowy działa jako pełnomocnik, czyli podejmuje czynności w imieniu i na rzecz swojego klienta w granicach udzielonego mu umocowania.

Doradca podatkowy może działać w imieniu klienta

Prawidłowe określenie zakresu pełnomocnictwa ma w takim przypadku podstawowe znaczenie. Nie każda czynność wykonywana przez doradcę podatkowego automatycznie mieści się, bowiem w zakresie każdego pełnomocnictwa, a konsekwencje przekroczenia umocowania mogą być istotne zarówno dla klienta, jak i dla samego pełnomocnika. Jednocześnie, odpowiedzialność doradcy podatkowego nie oznacza przejęcia przez niego całej odpowiedzialności za rozliczenia podatnika. Możliwość działania przez pełnomocnika wynika przede wszystkim z przepisów Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 138a § 1 Ordynacji podatkowej strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Ustawodawca przewidział trzy podstawowe rodzaje pełnomocnictw podatkowych: pełnomocnictwo ogólne, szczególne oraz pełnomocnictwo do doręczeń.

Doradca podatkowy należy przy tym do grupy profesjonalnych pełnomocników, których uprawnienia wynikają zarówno z Ordynacji podatkowej, jak i z ustawy o doradztwie podatkowym. Art. 41 ustawy o doradztwie podatkowym przewiduje możliwość występowania przez doradcę podatkowego jako pełnomocnika podatnika, płatnika, inkasenta i innych podmiotów w postępowaniu przed organami administracji publicznej w sprawach objętych zakresem ustawy. Uprawnienie to obejmuje również określone sprawy związane z obowiązkami podatkowymi i celnymi oraz egzekucją administracyjną tych obowiązków.

W praktyce oznacza to, że klient nie musi samodzielnie prowadzić całej korespondencji z urzędem. Jeżeli, ustanowi doradcę podatkowego pełnomocnikiem, może on w jego imieniu podejmować czynności procesowe i inne działania objęte umocowaniem. Nie oznacza to jednak, że samo zawarcie umowy o świadczenie usług doradztwa podatkowego jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Są to dwie odrębne kwestie, które powinny być odpowiednio uregulowane.

Umowa z klientem a pełnomocnictwo to dwie różne rzeczy

W praktyce często dochodzi do utożsamiania umowy zawartej z doradcą podatkowym z pełnomocnictwem. Tymczasem, są to dwa różne stosunki prawne. Umowa określa przede wszystkim relację pomiędzy klientem a doradcą podatkowym, w tym zakres świadczonych usług, wynagrodzenie, obowiązki stron, czy zasady współpracy. Pełnomocnictwo, natomiast daje doradcy podatkowemu możliwość podejmowania określonych czynności w imieniu klienta wobec innych podmiotów, w szczególności organów podatkowych.

Może, więc wystąpić sytuacja, w której doradca podatkowy zobowiązał się umownie do przygotowania odpowiedzi na pismo urzędu, ale nie został ustanowiony pełnomocnikiem klienta. W takim przypadku może przygotować projekt odpowiedzi, lecz niekoniecznie będzie uprawniony do podpisania i złożenia jej w imieniu podatnika. Jeżeli, natomiast klient udzielił mu odpowiedniego pełnomocnictwa, doradca podatkowy może działać bezpośrednio wobec organu w granicach tego umocowania. Rozdzielenie tych dwóch kwestii jest istotne również dla odpowiedzialności. Umowa z doradcą podatkowym może przewidywać obowiązek wykonania określonych czynności, ale organ podatkowy ocenia umocowanie przede wszystkim na podstawie właściwego pełnomocnictwa i przepisów regulujących reprezentację.

Zakres czynności doradcy podatkowego nie ogranicza się wyłącznie do reprezentacji w postępowaniu. Ustawa o doradztwie podatkowym obejmuje również sporządzanie w imieniu i na rzecz podatników, płatników i inkasentów zeznań i deklaracji podatkowych. Przepisy przewidują przy tym szczególne zasady oznaczania takich dokumentów. Doradca podatkowy jest zobowiązany do umieszczenia na deklaracji sporządzonej w imieniu i na rzecz podatnika odpowiednich danych związanych z wykonywaniem zawodu.

W praktyce oznacza to, że doradca może przejąć od klienta znaczną część technicznych obowiązków związanych z rozliczeniami podatkowymi. Nie należy jednak utożsamiać sporządzenia deklaracji przez doradcę podatkowego z automatycznym przejęciem odpowiedzialności podatnika za wszystkie informacje wykorzystane do jej przygotowania. Doradca podatkowy działa, bowiem na podstawie danych i informacji przekazanych przez klienta oraz dokumentacji, którą posiada. Jeżeli, klient przekazuje nieprawdziwe lub niekompletne informacje, może to mieć bezpośrednie konsekwencje dla prawidłowości rozliczenia. Dlatego profesjonalna współpraca powinna obejmować również obowiązek klienta dotyczący przekazywania pełnych i prawdziwych danych.

Granice umocowania – doradca podatkowy nie może zrobić wszystkiego

Samo ustanowienie doradcy podatkowego pełnomocnikiem nie oznacza, że może on wykonywać dowolne czynności w imieniu klienta. Zakres jego działania wyznaczają przepisy oraz treść udzielonego pełnomocnictwa. W prawie cywilnym podstawowa zasada jest prosta: czynność dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania wywołuje skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Jeżeli, natomiast pełnomocnik przekroczy zakres udzielonego mu umocowania, pojawiają się szczególne konsekwencje określone w Kodeksie cywilnym. W przypadku umowy zawartej przez osobę działającą jako pełnomocnik bez umocowania albo z przekroczeniem jego zakresu jej skuteczność zależy co do zasady od potwierdzenia przez reprezentowanego.

Dlatego przed podjęciem istotnej czynności doradca podatkowy powinien zweryfikować, czy posiada odpowiednie umocowanie. Dotyczy to zwłaszcza czynności, które wykraczają poza standardową reprezentację procesową albo mogą prowadzić do istotnych skutków majątkowych dla klienta. Jeżeli, doradca podatkowy podejmie czynność bez odpowiedniego umocowania, nie można automatycznie przyjąć, że czynność ta wywołuje wobec klienta dokładnie takie same skutki jak działanie prawidłowo umocowanego pełnomocnika. W zależności od charakteru czynności zastosowanie mogą znaleźć przepisy dotyczące działania bez umocowania albo przekroczenia jego zakresu.

Wreszcie, jeżeli doradca podatkowy działa prawidłowo w granicach umocowania, jego czynności procesowe są podejmowane w imieniu klienta. Oznacza to, że skutki procesowe jego działania dotyczą mocodawcy. Jeżeli doradca podatkowy złoży w imieniu klienta odwołanie, wyjaśnienie, wniosek czy inne pismo w granicach pełnomocnictwa, czynność ta jest traktowana jako czynność strony dokonana przez jej pełnomocnika.

Nie oznacza to jednak, że klient może całkowicie odciąć się od skutków własnej sprawy podatkowej. Pełnomocnik nie staje się, bowiem podatnikiem tylko dlatego, że reprezentuje podatnika. Zobowiązanie podatkowe nadal dotyczy klienta, a doradca podatkowy wykonuje funkcję reprezentacyjną. Właśnie dlatego relacja pełnomocnik–klient wymaga precyzyjnego podziału odpowiedzialności. Doradca podatkowy odpowiada za prawidłowe wykonywanie powierzonych mu czynności zawodowych, natomiast klient powinien odpowiadać między innymi za przekazywanie prawdziwych informacji i dokumentów oraz podejmowanie decyzji, które zgodnie z prawem pozostają po jego stronie.

Bądź na bieżąco z najważniejszymi zmianami podatkowymi, dołącz do Instytutu https://ikidp.pl/rejestracja

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny