Jak weryfikować odpowiedzi ChatGPT i innych modeli AI przed wykorzystaniem ich w doradztwie podatkowym?

Dynamiczny rozwój narzędzi opartych na sztucznej inteligencji sprawił, że coraz więcej doradców podatkowych, księgowych, radców prawnych oraz przedsiębiorców wykorzystuje modele językowe do codziennej pracy. ChatGPT oraz inne systemy generatywnej AI pomagają przygotowywać projekty pism, analizować przepisy, tworzyć podsumowania interpretacji podatkowych czy też wyszukiwać argumenty. Pozwala to znacząco skrócić czas wykonywania wielu czynności oraz zwiększyć efektywność pracy.

Jednocześnie korzystanie z takich narzędzi wymaga zachowania szczególnej ostrożności. Odpowiedzi generowane przez modele sztucznej inteligencji nie stanowią źródła prawa ani oficjalnej wykładni przepisów. Mogą zawierać nieścisłości, pomijać istotne wyjątki lub opierać się na nieaktualnym stanie prawnym. W obszarze prawa podatkowego, gdzie nawet niewielki błąd może prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych, każda odpowiedź AI powinna zostać poddana rzetelnej weryfikacji przed jej wykorzystaniem w praktyce zawodowej.

Dlaczego odpowiedzi AI mogą zawierać błędy?

Modele językowe nie analizują przepisów w taki sposób, jak robi to prawnik lub doradca podatkowy. Ich działanie polega na przewidywaniu najbardziej prawdopodobnej odpowiedzi na podstawie ogromnych zbiorów danych, na których zostały wytrenowane. Oznacza to, że model nie rozumie prawa w znaczeniu normatywnym, lecz odtwarza wzorce występujące w materiałach źródłowych.

W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w których odpowiedź brzmi przekonująco, jest napisana profesjonalnym językiem i zawiera odwołania do konkretnych przepisów, jednak część informacji okazuje się nieaktualna lub błędna. Zdarza się również, że model przywołuje przepisy, które zostały uchylone, błędnie interpretuje wyjątki albo przypisuje określone stanowisko sądowi lub organowi podatkowemu, mimo że takie orzeczenie nigdy nie zapadło. Zjawisko to określane jest często jako „halucynacja” modelu. Polega ono na wygenerowaniu informacji, która wygląda wiarygodnie, ale nie znajduje potwierdzenia w rzeczywistości.

Pierwszym etapem oceny odpowiedzi wygenerowanej przez AI powinno być sprawdzenie, czy opiera się ona na obowiązującym stanie prawnym. Przepisy podatkowe należą do najczęściej nowelizowanych gałęzi prawa, dlatego nawet poprawna odpowiedź przygotowana kilka miesięcy wcześniej może obecnie prowadzić do błędnych wniosków. Przed wykorzystaniem informacji należy zweryfikować aktualne brzmienie przepisów w oficjalnych źródłach prawa. Warto również sprawdzić, czy od momentu udzielenia odpowiedzi nie weszły w życie nowe ustawy lub nowelizacje wpływające na analizowane zagadnienie.

Każda odpowiedź wykorzystywana w doradztwie podatkowym powinna posiadać wyraźne oparcie w obowiązujących przepisach. Jeżeli model wskazuje konkretny artykuł ustawy, należy samodzielnie przeczytać jego treść i ocenić, czy rzeczywiście potwierdza przedstawione wnioski. Nie należy ograniczać się wyłącznie do przepisu wskazanego przez model. Bardzo często znaczenie mają również przepisy sąsiadujące, definicje ustawowe, przepisy przejściowe oraz regulacje zawarte w innych aktach prawnych. W praktyce dopiero analiza całego kontekstu normatywnego pozwala stwierdzić, czy wygenerowana odpowiedź rzeczywiście odpowiada obowiązującemu stanowi prawnemu.

Znaczenie orzecznictwa i interpretacji podatkowych. Ocena kompletności odpowiedzi

Prawo podatkowe nie opiera się wyłącznie na literalnym brzmieniu ustaw. Równie istotne znaczenie mają interpretacje indywidualne Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, interpretacje ogólne Ministra Finansów, objaśnienia podatkowe oraz orzecznictwo sądów administracyjnych. Model AI może przywoływać stanowisko wynikające z wcześniejszych interpretacji, które zostały później zmienione albo zakwestionowane przez Naczelny Sąd Administracyjny. Może również nie uwzględniać najnowszej linii orzeczniczej.

Przed wykorzystaniem odpowiedzi warto sprawdzić, czy przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w aktualnym orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. W przypadku zagadnień budzących rozbieżności należy uwzględnić istniejące różnice interpretacyjne zamiast przedstawiać jedną odpowiedź jako bezdyskusyjnie prawidłową. Coraz częściej modele AI podają sygnatury wyroków, numery interpretacji indywidualnych lub odwołują się do konkretnych publikacji. Nie należy zakładać, że wszystkie wskazane źródła rzeczywiście istnieją.

Poza tym, modele językowe często odpowiadają poprawnie na pytanie zadane przez użytkownika, ale nie uwzględniają okoliczności, o które użytkownik nie zapytał. W prawie podatkowym ma to szczególne znaczenie, ponieważ zastosowanie określonego przepisu bardzo często zależy od dodatkowych faktów. Dlatego przed wykorzystaniem odpowiedzi należy zastanowić się, czy model uwzględnił wszystkie okoliczności mające wpływ na ocenę prawną. Jeżeli nie, konieczne jest uzupełnienie analizy.

Zachowanie poufności danych klientów

Korzystanie z narzędzi AI wiąże się również z obowiązkiem ochrony informacji objętych tajemnicą zawodową oraz przepisami o ochronie danych osobowych. Przed przekazaniem modelowi dokumentów lub opisu sprawy należy upewnić się, że nie zawierają one danych umożliwiających identyfikację klienta albo innych informacji objętych obowiązkiem zachowania poufności. W wielu przypadkach bezpieczniejszym rozwiązaniem jest anonimizacja dokumentów poprzez usunięcie danych osobowych, numerów identyfikacyjnych, informacji finansowych oraz innych elementów pozwalających na identyfikację osoby lub przedsiębiorstwa. Profesjonalni pełnomocnicy powinni również zweryfikować zasady przetwarzania danych obowiązujące w wykorzystywanym narzędziu AI oraz ocenić, czy sposób korzystania z niego pozostaje zgodny z obowiązującymi przepisami i zasadami wykonywania zawodu.

Sztuczna inteligencja może znacząco usprawnić pracę doradcy podatkowego.  Nie powinna jednak zastępować samodzielnej analizy eksperta. Ostateczna odpowiedzialność za treść opinii podatkowej, pisma procesowego czy rekomendacji dla klienta zawsze spoczywa na osobie wykonującej zawód zaufania publicznego. To specjalista ocenia stan faktyczny, interpretuje przepisy oraz podejmuje decyzję o przyjęciu określonego stanowiska. Najlepsze rezultaty osiąga się wtedy, gdy sztuczna inteligencja pełni rolę inteligentnego asystenta, natomiast końcowa analiza pozostaje wynikiem wiedzy, doświadczenia oraz profesjonalnego osądu doradcy podatkowego.

Bądź na bieżąco z najważniejszymi zmianami podatkowymi, dołącz do Instytutu https://ikidp.pl/rejestracja

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny