Fundacje rodzinne w 2025 roku – poznaj szanse i wyzwania

Większość polskich firm rodzinnych powstała na przełomie lat 80. i 90., co wskazuje na konieczność rozpoczęcia procesu sukcesji. W tym zakresie do dyspozycji przedsiębiorców polski ustawodawca wprowadził nowe narzędzie w postaci fundacji rodzinnej. Jest to instytucja, która ma umożliwić zabezpieczenie wypracowanego majątku i zarządzanie nim w interesie obecnych i przyszłych pokoleń.  

Polacy chętnie korzystają z tego narzędzia planowania sukcesji i do końca listopada 2024 roku, tj. w ciągu 18 miesięcy od wejścia w życie ustawy o fundacji rodzinnej, zarejestrowanych zostało ponad 1700 takich fundacji, a kolejne setki czekają na wpis do rejestru. W 2025 roku w oparciu o dotychczasowe doświadczenia warto przyjrzeć się szansom i wyzwaniom związanym z funkcjonowaniem tego rozwiązania.  

Zmiany w opodatkowaniu na 2025 rok? 

Jednym z głównych tematów, które wzbudzają zainteresowanie w 2025 roku są możliwe zmiany w przepisach podatkowych dotyczących fundacji rodzinnych. Mimo że fundacje rodzinne nie są podmiotami przeznaczonymi do prowadzenia działalności gospodarczej, wielu doradców promowało je jako narzędzie optymalizacji podatkowej lub sposób na optymalne podatkowo prowadzenie biznesu. W efekcie już w pierwszym roku obowiązywania ustawy wydano ponad 200 indywidualnych interpretacji podatkowych dotyczących tych podmiotów. Tymczasem fundacja rodzinna powinna być postrzegana przede wszystkim jako narzędzie do planowania sukcesyjnego, a nie unikania opodatkowania. Warto zachować ostrożność wobec doradców, którzy na pierwszym planie stawiają korzyści podatkowe, pomijając inne istotne aspekty związane z celami fundacji i jej długoterminowym funkcjonowaniem.  

Mimo to, z uwagi na głosy promujące fundację rodzinną jako sposób na uniknięcie opodatkowania, Ministerstwo Finansów zapowiedziało, że planowane są zmiany zmierzające do uszczelnienia systemu podatkowego. Wprowadziło to chwilową niepewność w zakresie dalszych losów fundacji rodzinnych i obawę, że ich sytuacja prawna i podatkowa rodzinnych może ulec zmianie.  

Zapowiedzi Ministerstwa Finansów w zakresie proponowanych zmian spotkały się ze stanowczym sprzeciwem licznych środowisk przedsiębiorców i firm rodzinnych, dlatego też do dzisiaj  nie pojawił się projekt zmian w tym zakresie. Daje to nadzieję na kontynuację dialogu z Ministerstwem Finansów i opracowanie nowelizacji, która nie zaszkodzi idei fundacji rodzinnych, a jednocześnie pozwoli na wprowadzenie zmian, które usprawnią jej funkcjonowanie w systemie gospodarczym i podatkowym.  

Takimi pożądanymi zmianami są te w zakresie wyłączenia fundacji rodzinnej spod reżimu zagranicznych jednostek kontrolowanych, co umożliwiałoby unikanie opodatkowania poprzez spółki w rajach podatkowych. Podobnie w zakresie nieopodatkowania bieżącej działalności np. handlowej, poprzez udział fundacji w transparentnej podatkowo spółce zagranicznej. Jednak nie sposób się zgodzić z proponowanymi wstępnie przez Ministerstwo zmianami w zakresie opodatkowania wniesienia do fundacji nieruchomości czy objęcie świadczeń dla beneficjentów daniną solidarnościową. Propozycje te wynikają z braku zrozumienia idei fundacji rodzinnej i należy liczyć, że ewentualna nowelizacja pominie te pomysły.  

Problemy z rejestracją? Potencjalne wyzwania 

Kolejne pożądane zmiany to te dotyczące Rejestru Fundacji Rodzinnych, prowadzonego przez Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim. RFR stał się jednym z głównych wyzwań związanych z funkcjonowaniem fundacji rodzinnych w Polsce. Z uwagi na duże zainteresowanie fundacją rodzinną,. dużym problemem jest brak elektronicznego rejestru, który umożliwiłby nie tylko przyspieszenie postępowania przed sądem rejestrowym, ale też usprawniłby funkcjonowanie fundacji w obrocie gospodarczym.  

Aktualnie oczekiwanie na wpis fundacji do RFR lub jakichkolwiek zmian w tym zakresie, oczekuje się ponad pół roku. Jednocześnie brak elektronicznego dostępu do rejestru, uniemożliwia bieżącą weryfikację danych fundacji, co jest dużym utrudnieniem, zwłaszcza w zakresie ustalenia zasad reprezentacji fundacji rodzinnej w transakcjach prowadzonych z jej udziałem. . Opóźnienia między datą wydania postanowienia o wpisie a faktycznym wpisem do RFR, czy też w wydawaniu odpisów z tego rejestru dodatkowo komplikują sytuację. 

Propozycje zmian w zakresie tych i innych kluczowych poprawek do ustawy o fundacji rodzinnej zostały opracowane przez ekspertów Kancelarii Mariański Group i złożone na ręce Senatu. Niestety jednak na tę chwilę nie można mówić choćby o perspektywach ich wdrożenia.  

Pozytywne prognozy 

Mimo tego, w kontekście współczesnych wyzwań, takich jak globalizacja, presja konkurencyjna czy też zmiany demograficzne fundacje rodzinne są kluczowym narzędziem budowania stabilnych i odpornych na kryzysy przedsiębiorstw. Jednocześnie fundacja daje możliwość wyznaczenia jasnych zasad sukcesji oraz podziału zysków między członków rodziny, co zapobiega konfliktom. Niezależnie od tego, czy i jakie zmiany zostaną zaproponowane w tym zakresie, nie podlega wątpliwości, że fundacja rodzinna pozostaje najbardziej skutecznym narzędziem planowania sukcesyjnego firmy rodzinnej.  

Przedsiębiorcy powinni zrozumieć, że budowa wielopokoleniowej firmy wymaga czasu, planowania i profesjonalnego doradztwa. Fundacja rodzinna, jako instytucja prawna, może stać się fundamentem stabilności firmy, o ile zostanie odpowiednio zaplanowana i wdrożona. W 2025 roku rola fundacji rodzinnych jako narzędzia do budowy długoterminowej strategii biznesowej najprawdopodobniej będzie nadal rosła. 

Praktyczne informacje znajdziesz w naszym kursie dotyczącym fundacji rodzinnej https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/   

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny