Czy odpowiedź wygenerowana przez AI może stanowić podstawę opinii podatkowej? Ryzyka i dobre praktyki

Modele językowe oparte na sztucznej inteligencji stały się powszechnie wykorzystywanym narzędziem w pracy kancelarii podatkowych, biur rachunkowych oraz działów finansowych przedsiębiorstw. AI potrafi w ciągu kilku sekund przeanalizować obszerny materiał, przygotować projekt pisma, wskazać potencjalne przepisy czy też zaproponować kierunki interpretacji. Nie oceniając przy tym wyników takiej pracy, dla wielu specjalistów oznacza to znaczną oszczędność czasu oraz możliwość szybszego opracowania dokumentów dla klientów.

Rosnąca popularność takich narzędzi rodzi jednak pytanie o granice ich wykorzystania. Coraz częściej pojawia się pokusa, aby odpowiedź wygenerowaną przez model językowy potraktować jako gotową opinię podatkową lub przynajmniej jako dokument, który może zostać przekazany klientowi bez pogłębionej analizy. Takie podejście może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i zawodowych.

Czym jest opinia podatkowa i kto ponosi za nią odpowiedzialność?

Opinia podatkowa nie jest zwykłą informacją przekazaną klientowi. To profesjonalna analiza konkretnego stanu faktycznego lub planowanego zdarzenia gospodarczego, oparta na obowiązujących przepisach, orzecznictwie, interpretacjach organów podatkowych oraz doświadczeniu osoby sporządzającej dokument. Jej celem jest wskazanie możliwych skutków podatkowych określonych działań oraz ocena poziomu ryzyka.

Niezależnie od tego, jakie narzędzia zostały wykorzystane podczas przygotowywania opinii, pełną odpowiedzialność za jej treść ponosi doradca podatkowy lub inny profesjonalny pełnomocnik podpisujący dokument. Odpowiedzialność ta obejmuje zarówno prawidłowość przedstawionej analizy, jak i dochowanie należytej staranności przy opracowywaniu stanowiska.

Sama odpowiedź wygenerowana przez sztuczną inteligencję nie powinna stanowić samodzielnej podstawy wydania opinii podatkowej. Modele językowe nie są źródłem prawa, nie wydają interpretacji podatkowych i nie ponoszą odpowiedzialności za przedstawione informacje. Generują odpowiedzi na podstawie wzorców językowych, a nie poprzez ocenę obowiązującego stanu prawnego w konkretnej sprawie.

W praktyce oznacza to, że AI może wskazać właściwy kierunek analizy, przypomnieć treść określonych regulacji lub zaproponować argumentację, jednak nie zastępuje profesjonalnej oceny prawnopodatkowej. Ostateczne wnioski powinny zawsze wynikać z samodzielnej analizy specjalisty, który zweryfikuje aktualność przepisów, orzecznictwa oraz interpretacji organów podatkowych.

Ryzyko nieaktualnych informacji i zjawisko halucynacji

Jednym z największych zagrożeń związanych z korzystaniem z AI jest możliwość uzyskania odpowiedzi opartej na nieaktualnym stanie prawnym. Prawo podatkowe zmienia się niezwykle dynamicznie, a nowelizacje ustaw, rozporządzeń oraz wydawane objaśnienia podatkowe mogą w krótkim czasie całkowicie zmienić sposób rozliczania określonych transakcji.

Jeżeli użytkownik bezrefleksyjnie wykorzysta wygenerowaną odpowiedź, istnieje ryzyko sporządzenia opinii niezgodnej z obowiązującymi przepisami. Dotyczy to zwłaszcza zagadnień związanych z VAT, estońskim CIT, ulgami podatkowymi czy też np. cenami transferowymi. Modele AI mogą również tworzyć odpowiedzi zawierające nieistniejące przepisy, błędne sygnatury orzeczeń, fikcyjne interpretacje podatkowe lub nieprawidłowe cytaty z ustaw. Zjawisko to określane jest mianem halucynacji modeli językowych i stanowi jedno z podstawowych ograniczeń obecnych systemów sztucznej inteligencji.

Problem polega na tym, że wygenerowane informacje często brzmią bardzo przekonująco. Osoba nieprzeprowadzająca samodzielnej weryfikacji może uznać je za prawdziwe i wykorzystać w przygotowywanej opinii. W konsekwencji dokument może zawierać błędne podstawy prawne lub argumentację, która nie znajduje żadnego oparcia w rzeczywistych przepisach.

Odpowiedzialność zawodowa nie przechodzi na AI. Ochrona tajemnicy zawodowej

Korzystanie ze sztucznej inteligencji nie ogranicza odpowiedzialności doradcy podatkowego wobec klienta ani organów państwa. Jeżeli opinia okaże się błędna, argument, że została przygotowana przy wykorzystaniu AI, nie zwalnia profesjonalisty z odpowiedzialności zawodowej.

Podobnie wygląda sytuacja w przypadku odpowiedzialności cywilnej za szkodę wyrządzoną klientowi czy odpowiedzialności dyscyplinarnej wynikającej z zasad wykonywania zawodu. Narzędzie informatyczne pozostaje jedynie wsparciem procesu analitycznego, natomiast decyzję o przedstawieniu określonego stanowiska zawsze podejmuje człowiek. Istotnym zagadnieniem pozostaje również bezpieczeństwo informacji przekazywanych do modeli językowych. Opinie podatkowe bardzo często powstają na podstawie dokumentów zawierających dane finansowe, informacje o strukturze przedsiębiorstwa, planowanych transakcjach lub danych osobowych klientów.

Przed wykorzystaniem narzędzi AI należy upewnić się, że sposób ich używania jest zgodny z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ochrony danych oraz zasadami zachowania tajemnicy zawodowej. W wielu przypadkach konieczna jest anonimizacja dokumentów, usunięcie danych identyfikujących klienta oraz ograniczenie zakresu informacji przekazywanych do systemu. Najbardziej racjonalnym podejściem jest zatem traktowanie sztucznej inteligencji jako narzędzia wspomagającego pracę eksperta, a nie jako zastępstwa dla profesjonalnej analizy prawnej.

Każda odpowiedź wygenerowana przez model językowy powinna jednak zostać zweryfikowana z obowiązującymi przepisami, aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych, interpretacjami podatkowymi oraz oficjalnymi objaśnieniami Ministerstwa Finansów.

Bądź na bieżąco z najważniejszymi zmianami podatkowymi, dołącz do Instytutu https://ikidp.pl/rejestracja