Tajemnica zawodowa doradcy podatkowego a obowiązki wynikające z przepisów AML

Doradcy podatkowi od wielu lat należą do grona podmiotów zobowiązanych do stosowania przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. Oznacza to, że w określonych sytuacjach muszą identyfikować klientów, oceniać poziom ryzyka, stosować środki należytej staranności oraz realizować inne obowiązki wynikające z przepisów AML. Jednocześnie wykonują zawód zaufania publicznego, którego fundamentem pozostaje tajemnica zawodowa oraz obowiązek ochrony informacji powierzonych przez klienta. Połączenie tych dwóch obowiązków nie zawsze jest proste. Z jednej strony ustawodawca oczekuje aktywnego udziału doradców podatkowych w systemie przeciwdziałania przestępczości finansowej, z drugiej zaś klienci mają prawo oczekiwać, że przekazywane informacje pozostaną poufne. W praktyce oznacza to konieczność zachowania równowagi pomiędzy realizacją obowiązków publicznoprawnych a ochroną relacji opartej na zaufaniu.

Tajemnica zawodowa jako fundament wykonywania zawodu. Obowiązki AML

Tajemnica zawodowa stanowi jedną z podstawowych gwarancji prawidłowego wykonywania zawodu doradcy podatkowego. Klient powinien mieć możliwość swobodnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej, podatkowej oraz gospodarczej bez obawy, że przekazane informacje zostaną ujawnione osobom trzecim. Tylko w takich warunkach doradca może rzetelnie ocenić stan faktyczny oraz zaproponować rozwiązania zgodne z obowiązującymi przepisami. Znaczenie tajemnicy zawodowej wykracza jednak poza samą relację między doradcą a klientem. Jest ona elementem zapewniającym prawidłowe funkcjonowanie systemu ochrony praw podatników oraz realizację prawa do profesjonalnej pomocy prawnej. Z tego względu wszelkie ograniczenia tajemnicy zawodowej powinny być interpretowane w sposób ostrożny i proporcjonalny.

Przepisy dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy nakładają zaś na doradców podatkowych szereg obowiązków związanych z identyfikacją klientów oraz oceną ryzyka. W zależności od charakteru świadczonych usług konieczne może być ustalenie tożsamości klienta, beneficjenta rzeczywistego, celu współpracy czy źródła pochodzenia środków wykorzystywanych w określonych transakcjach. Zakres stosowanych środków bezpieczeństwa finansowego powinien być uzależniony od poziomu ryzyka konkretnej sprawy. Nie każda usługa świadczona przez doradcę podatkowego wymaga bowiem identycznego zakresu czynności weryfikacyjnych. W praktyce kluczowe znaczenie ma podejście oparte na analizie ryzyka, a nie automatyczne stosowanie jednakowych procedur wobec wszystkich klientów.

W ostatnim czasie coraz częściej podnoszona jest kwestia dostosowania nowych europejskich regulacji AML do specyfiki poszczególnych zawodów. Przedstawiciele samorządu doradców podatkowych zwracają uwagę, że rozwiązania projektowane przede wszystkim z myślą o bankach i instytucjach finansowych nie zawsze odpowiadają charakterowi usług świadczonych przez kancelarie podatkowe. Banki uczestniczą bezpośrednio w przepływie środków finansowych, prowadzą rachunki klientów oraz realizują transakcje płatnicze. Rola doradcy podatkowego wygląda zupełnie inaczej. Jego zadaniem jest analiza przepisów, doradztwo oraz ocena skutków podatkowych określonych działań. Nie zarządza on środkami klientów ani nie uczestniczy w realizacji większości operacji finansowych. Z tego względu stosowanie identycznych standardów wobec obu grup zawodowych może prowadzić do nadmiernych obowiązków administracyjnych bez realnego zwiększenia skuteczności systemu AML.

Ryzyko kolizji z tajemnicą zawodową

Największe kontrowersje budzi sytuacja, w której obowiązki wynikające z przepisów AML mogą pozostawać w kolizji z obowiązkiem zachowania tajemnicy zawodowej. Doradca podatkowy zobowiązany jest bowiem do ochrony informacji uzyskanych od klienta, jednocześnie realizując określone obowiązki wynikające z przepisów dotyczących przeciwdziałania praniu pieniędzy. Dlatego niezwykle istotne jest takie konstruowanie regulacji, aby obowiązki związane z przeciwdziałaniem przestępczości finansowej nie prowadziły do nieuzasadnionego naruszania poufności relacji między doradcą a klientem. Zachowanie właściwej równowagi pomiędzy interesem publicznym a ochroną tajemnicy zawodowej pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań współczesnych regulacji AML.

Obowiązki wynikające z AML powinny być dostosowane do rzeczywistego poziomu ryzyka. Nie każda sprawa wymaga pogłębionej analizy ani pozyskiwania rozbudowanej dokumentacji od klienta. W wielu przypadkach wystarczające może być wykorzystanie informacji dostępnych w publicznych rejestrach, takich jak KRS, CEIDG czy Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych. Nadmierne formalizowanie procedur prowadzi nie tylko do wzrostu kosztów prowadzenia kancelarii, ale również do gromadzenia większej ilości danych niż jest to faktycznie potrzebne. Takie podejście pozostaje trudne do pogodzenia z zasadą minimalizacji danych wynikającą z przepisów o ochronie danych osobowych.

Znaczną część rynku usług podatkowych stanowią niewielkie kancelarie oraz doradcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą. Nakładanie na nich obowiązków organizacyjnych odpowiadających standardom stosowanym przez duże instytucje finansowe mogłoby natomiast oznaczać istotny wzrost kosztów prowadzenia działalności. Szczególne znaczenie ma to w przypadku obowiązku korzystania z kosztownych narzędzi informatycznych służących automatycznej identyfikacji klientów czy monitorowaniu ryzyka. W wielu przypadkach skuteczną weryfikację można przeprowadzić przy wykorzystaniu publicznie dostępnych rejestrów oraz profesjonalnej oceny dokonanej przez doradcę podatkowego.

Z uwagi na to, najlepszym rozwiązaniem wydaje się wdrożenie odpowiednich procedur wewnętrznych, które pozwolą jednocześnie realizować obowiązki ustawowe i chronić poufność informacji powierzanych przez klientów. Kancelarie powinny posiadać przejrzyste zasady identyfikacji klientów, dokumentowania oceny ryzyka oraz przechowywania informacji pozyskanych podczas wykonywania obowiązków AML. Istotne znaczenie mają również regularne szkolenia pracowników oraz bieżące monitorowanie zmian przepisów krajowych i unijnych. Pozwala to ograniczyć ryzyko naruszenia zarówno obowiązków wynikających z ustawy AML, jak i zasad wykonywania zawodu doradcy podatkowego.

Szukasz informacji o podatkach? Zapraszam na bloga https://ikidp.pl/category/blog/podatki/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny