Przedłużenie zwrotu VAT – ważna uchwała NSA. Co może zbadać sąd?

Zwrot podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT) jest ważnym zagadnieniem dla wielu podatników w Polsce. Proces ten może być złożony, ale zrozumienie jego mechanizmu i warunków może pomóc w efektywnym zarządzaniu finansami osobistymi. Kiedy zatem otrzymasz swój zwrot podatku?

Zwrot podatku

Proces zwrotu podatku PIT w Polsce jest zazwyczaj związany z złożeniem corocznej deklaracji podatkowej. Podatnicy składający deklarację PIT-37 (lub inne odpowiednie formularze, w zależności od ich sytuacji) mogą ubiegać się o zwrot nadpłaconego podatku. Trzeba pamiętać jednak, że ilość czasu potrzebnego na otrzymanie zwrotu podatku nie zależy wyłącznie od momentu złożenia deklaracji, lecz także od sposobu jej wypełnienia oraz wartości nadpłaty. Istnieją dwa główne terminy, w których urząd skarbowy przekazuje zwrot nadpłaty podatku:

• Termin wynoszący 45 dni dotyczy podatników, którzy skorzystali z elektronicznych formularzy PIT 2023. Bez znaczenia jest, czy deklaracja została złożona poprzez rządowy portal do rozliczeń, czy też przy wykorzystaniu komercyjnego oprogramowania.
• Natomiast podatnicy, którzy wybrali tradycyjne wypełnienie deklaracji papierowo, będą czekać najdłużej – do 3 miesięcy na zwrot nadpłaty. Dotyczy to tych, którzy dostarczyli wypełnione zeznanie bezpośrednio do biura podawczego urzędu skarbowego lub za pomocą operatora pocztowego.

Co jednak ciekawe, pewna grupa podatników może otrzymać zwrot podatku nawet w ciągu 7 dni. Warunkiem jest, aby kwota nadpłaty nie przekroczyła 5000 zł, a deklaracja mogła zostać zweryfikowana automatycznie, bez udziału pracownika urzędu skarbowego. Podobnie krótki termin oczekiwania dotyczy nadpłat podatku VAT. Z uwagi na to, szybkość otrzymania zwrotu podatku zależy od sposobu wypełnienia deklaracji, wartości nadpłaty oraz możliwości automatycznej weryfikacji przez urząd skarbowy.

Kiedy otrzymam zwrot podatku?

Poza tym, także rodziny wielodzietne otrzymują uprzywilejowany termin oczekiwania na zwrot środków z urzędu skarbowego. Podatnik, który w złożonej deklaracji PIT potwierdzi posiadanie Karty Dużej Rodziny, będzie musiał zaczekać jedynie 30 dni na zwrot podatku. Wielu podatników decyduje się na rozliczenie się z fiskusem już w pierwszych tygodniach nowego roku, jednak należy pamiętać, że pośpiech ten nie skraca czasu oczekiwania na zwrot nadpłaconego podatku. Termin zwrotu środków z deklaracji podatkowych złożonych przed 15 lutego 2024 r. będzie obliczany dopiero od tego konkretnego dnia.

Zasadą jest także, że zwrot nadpłaconego podatku jest dokonywany na konto bankowe wskazane przez podatnika. Okres trzech miesięcy (czyli 90 dni) jest ustalonym terminem, który nie może być dowolnie wydłużony przez organ skarbowy ze względu na kontrolę deklaracji lub jej weryfikację. Organ ten nie ma uprawnienia do zawieszenia terminu lub spowodowania, że czas oczekiwania na zwrot rozpocznie się od nowa w związku z podjętymi działaniami. Natomiast termin ten może być dostosowywany do różnych sytuacji, na przykład:

• W przypadku korekty deklaracji PIT, zwrot może być dokonany po 2 miesiącach od dokonanej korekty, jednak nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od daty pierwotnego rozliczenia.
• Czynności sprawdzające mogą spowodować korektę deklaracji, która następuje po zakończeniu tych czynności i wykryciu ewentualnych nieprawidłowości.
• Kontrola podatkowa, która zakończy się wezwaniem do dokonania korekty w deklaracji PIT, również może wpłynąć na zmianę terminu zwrotu nadpłaconego podatku.

Podsumowując, termin otrzymania zwrotu podatku w Polsce zależy głównie od terminu złożenia deklaracji podatkowej, szybkości działania organu podatkowego oraz ewentualnych kontroli lub innych czynników opóźniających proces rozpatrzenia deklaracji. W większości przypadków, podatnicy mogą oczekiwać zwrotu podatku w ciągu kilku tygodni od złożenia deklaracji. Jednakże, zaleca się monitorowanie stanu rozpatrywania deklaracji poprzez platformy internetowe urzędów skarbowych, co pozwoli na śledzenie postępu w procesie zwrotu podatku.

Uchwała NSA w sprawie przedłużania terminu zwrotu VAT

Wątpliwości dotyczące zakresu kontroli sądów administracyjnych rozstrzygnął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z 21 września 2026 r., sygn. I FPS 2/26. Uchwała dotyczyła tego, czy sąd rozpoznający skargę na kolejne postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu VAT może badać również wcześniejsze postanowienia dotyczące tego samego okresu rozliczeniowego, jeżeli podatnik ich nie zaskarżył i nadal pozostają one w obrocie prawnym.

NSA przyjął, że co do zasady sąd nie obejmuje kontrolą wcześniejszych, niezaskarżonych postanowień. Dopuścił jednak wyjątek dotyczący ujawnionych wad kwalifikowanych, które mogą uzasadniać wzruszenie wcześniejszych rozstrzygnięć w przewidzianych prawem trybach nadzwyczajnych, a jednocześnie podważają skuteczne wprowadzenie tych postanowień do obrotu prawnego. Uchwała wyznacza zatem granice pomiędzy zasadą trwałości niezaskarżonych rozstrzygnięć a koniecznością sprawdzenia, czy organ podatkowy rzeczywiście zachował uprawnienie do dalszego przedłużania terminu zwrotu.

Na czym polega problem wielokrotnego przedłużania terminu zwrotu VAT?

Zgodnie z art. 87 ust. 1 ustawy o VAT, jeżeli w danym okresie rozliczeniowym podatek naliczony jest wyższy od podatku należnego, podatnik może przenieść nadwyżkę na kolejne okresy albo wystąpić o jej zwrot. Co do zasady zwrot następuje w terminie 60 dni od dnia złożenia rozliczenia (art. 87 ust. 2 ustawy o VAT), z uwzględnieniem przewidzianych w tym przepisie wyjątków. Jeżeli zasadność zwrotu wymaga dodatkowej weryfikacji, naczelnik urzędu skarbowego może jednak przedłużyć termin do czasu zakończenia czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej lub postępowania podatkowego. Podstawą wydania takiego postanowienia jest art. 87 ust. 2 ustawy o VAT w zw. z art. 274b Ordynacji podatkowej (O.p.).

Przedłużenie terminu następuje w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie. Podatnik może następnie poddać takie rozstrzygnięcie kontroli sądu administracyjnego, po wyczerpaniu właściwego trybu zaskarżenia. Każde kolejne postanowienie dotyczące przedłużenia terminu zwrotu za ten sam okres rozliczeniowy stanowi odrębną sprawę administracyjną. Oznacza to, że podatnik może kwestionować poszczególne przedłużenia, ale nie musi automatycznie zaskarżać ich wszystkich, aby móc zaskarżyć późniejsze rozstrzygnięcie.

W praktyce organy podatkowe mogą wydawać kolejne postanowienia, jeżeli nadal istnieją podstawy do weryfikacji rozliczenia, a poprzednio wyznaczony termin jeszcze nie upłynął. Kluczowe znaczenie ma zachowanie ciągłości przedłużeń. Kolejne postanowienie musi zostać skutecznie wprowadzone do obrotu prawnego, zanim upłynie termin, który ma zostać przedłużony. Nie wystarczy samo sporządzenie i podpisanie dokumentu przez organ. Istotne jest jego skuteczne doręczenie adresatowi w odpowiednim czasie.

Jeżeli termin zwrotu upłynął, organ co do zasady traci możliwość jego dalszego przedłużania na podstawie art. 87 ust. 2 ustawy o VAT. Nie można bowiem skutecznie przedłużyć terminu, który już się zakończył. Z tego powodu nawet nieprawidłowość dotycząca wcześniejszego etapu procedury może mieć znaczenie dla oceny legalności późniejszego postanowienia.

Zagadnienie prawne rozstrzygnięte przez NSA pojawiło się natomiast podczas rozpoznawania skargi kasacyjnej dotyczącej sprawy spółki, której przedłużano termin zwrotu VAT za marzec 2019 r. Spółka złożyła rozliczenie wykazujące nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym, a następnie organ podatkowy wielokrotnie przedłużał termin jej zwrotu. Postanowienie, którego dotyczył spór przed sądem pierwszej instancji, było już dziesiątym z kolei rozstrzygnięciem przedłużającym termin zwrotu za ten sam okres.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, rozpoznając skargę na późniejsze postanowienie, zwrócił uwagę na wątpliwości dotyczące skutecznego doręczenia pierwszego postanowienia z 19 czerwca 2019 r. Miało ono zostać doręczone przed upływem ustawowego terminu zwrotu, przypadającego w tej sprawie na 24 czerwca 2019 r. Gdyby doręczenie nie nastąpiło skutecznie i w odpowiednim czasie, mogłoby to oznaczać, że termin zwrotu nie został skutecznie przedłużony, a tym samym późniejsze postanowienia nie mogłyby doprowadzić do jego dalszego przesunięcia.

Organ podatkowy zakwestionował takie podejście w skardze kasacyjnej. Wskazywał, że każde postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu stanowi odrębną sprawę administracyjną, a sąd rozpoznający skargę na jedno z nich nie powinien kontrolować legalności wcześniejszych rozstrzygnięć, które nie zostały zaskarżone. Wątpliwość dotyczyła zatem nie tyle samej możliwości badania ciągłości przedłużeń, ile granic, w jakich sąd może uwzględnić wadliwość wcześniejszego postanowienia przy ocenie legalności aktu aktualnie zaskarżonego.

Dwa stanowiska występujące wcześniej w orzecznictwie

Przed podjęciem uchwały w orzecznictwie NSA występowały dwa odmienne podejścia do możliwości badania wcześniejszych postanowień o przedłużeniu terminu zwrotu VAT. Pierwsze zakładało, że sąd, rozpoznając skargę na kolejne przedłużenie, może incydentalnie zweryfikować wcześniejsze etapy procedury, jeżeli jest to niezbędne do ustalenia, czy zachowano ciągłość przedłużeń. Zgodnie z tym stanowiskiem, jeżeli jedno z wcześniejszych postanowień nie zostało skutecznie doręczone przed upływem obowiązującego terminu, dalsze przedłużenia mogą okazać się bezskuteczne.

Drugie stanowisko opierało się na założeniu, że każde postanowienie o przedłużeniu terminu zwrotu jest odrębnym rozstrzygnięciem, które może być samodzielnie zaskarżone. Jeżeli podatnik nie skorzystał z tego uprawnienia, wcześniejsze postanowienie pozostaje w obrocie prawnym i wiąże organy. Sąd rozpoznający skargę na późniejsze przedłużenie nie powinien zatem ponownie kontrolować legalności wcześniejszych rozstrzygnięć, ponieważ prowadziłoby to do wyjścia poza granice sprawy objętej skargą. Zgodnie z tym poglądem sąd ocenia jednak skuteczność przedłużenia dokonanego postanowieniem bezpośrednio poprzedzającym zaskarżone, ponieważ od niego zależy, czy termin zwrotu nadal biegł.

NSA dostrzegł, że oba stanowiska odwołują się do istotnych wartości prawnych. Z jednej strony skuteczność kolejnego przedłużenia zależy od tego, czy termin nadal biegnie i czy organ zachował kompetencję do jego przesunięcia. Z drugiej strony postępowanie sądowo-administracyjne nie może stać się sposobem na nieograniczone czasowo kwestionowanie wszystkich wcześniejszych aktów, których podatnik nie zaskarżył we właściwym trybie.

Uchwała z 21 września 2026 r. rozstrzyga ten spór przez przyjęcie zasady, od której dopuszczono ściśle określony wyjątek. Co do zasady niezaskarżone postanowienia nie podlegają ponownej kontroli w ramach sprawy dotyczącej późniejszego przedłużenia. Możliwa pozostaje jednak ograniczona ocena wcześniejszego aktu, jeżeli ujawnione okoliczności wskazują na kwalifikowaną wadę jego skutecznego wprowadzenia do obrotu prawnego, która ma bezpośrednie znaczenie dla możliwości wydania kolejnego postanowienia.

Czy sąd musi z urzędu badać wszystkie wcześniejsze przedłużenia?

NSA wyraźnie odrzucił koncepcję, zgodnie z którą sąd powinien automatycznie badać cały łańcuch wcześniejszych postanowień za każdym razem, gdy rozpoznaje skargę na kolejne przedłużenie terminu zwrotu VAT. Taki obowiązek prowadziłby w praktyce do kontroli wszystkich wcześniejszych postępowań, niezależnie od tego, czy podatnik je zaskarżył i czy istnieją konkretne przesłanki wskazujące na ich wadliwość. Byłoby to trudne do pogodzenia zarówno z granicami sprawy określonymi w art. 134 § 1 p.p.s.a., jak i z zasadą trwałości rozstrzygnięć pozostających w obrocie prawnym.

Co do zasady niezaskarżone wcześniejsze postanowienia korzystają z domniemania, że zostały wydane z zachowaniem warunków niezbędnych do utrzymania ciągłości przedłużeń. Domniemanie to nie jest jednak bezwzględne. Może zostać podważone, jeżeli wcześniejsze rozstrzygnięcie zostanie wyeliminowane z obrotu prawnego w odpowiednim trybie albo gdy w sprawie ujawnią się okoliczności wskazujące na kwalifikowaną wadę jego wprowadzenia do obrotu prawnego, istotną dla legalności kolejnego przedłużenia.

Nie oznacza to, że sąd może zignorować wadę, która jednoznacznie wynika z dostępnych akt. Jeżeli dokumentacja znajdująca się w aktach rozpoznawanej sprawy jednoznacznie wskazuje, że wcześniejsze postanowienie nie zostało doręczone lub zostało doręczone po upływie terminu, a okoliczność ta bezpośrednio wpływa na kompetencję organu do wydania zaskarżonego aktu, sąd powinien uwzględnić jej znaczenie prawne. Uchwała nie nakazuje więc bezwarunkowego przyjmowania skuteczności wcześniejszych przedłużeń, lecz wyklucza automatyczne poszukiwanie potencjalnych wad w całej historii postępowania.

Dopuszczalna ocena incydentalna jest przy tym wąska. Dotyczy wyłącznie ciągłości przedłużeń, czyli ustalenia, czy wcześniejsze postanowienie – wskutek braku doręczenia albo doręczenia po upływie przedłużanego terminu – w ogóle przedłużyło termin zwrotu. Nie obejmuje ponownego badania merytorycznych przesłanek wcześniejszego przedłużenia, takich jak zasadność wątpliwości organu, zakres planowanych czynności, prawidłowość uzasadnienia czy proporcjonalność dalszego wstrzymywania zwrotu. Sąd nie uchyla przy tym wcześniejszego postanowienia ani nie stwierdza jego nieważności, lecz traktuje je wyłącznie jako przesłankę rozstrzygnięcia o akcie zaskarżonym. Jeżeli ustalenie skuteczności doręczenia wymagałoby analizy m.in. prawidłowości adresu, statusu pełnomocnika czy kolejnych awizacji, a więc w istocie przeprowadzenia odrębnego postępowania, ocena taka wykracza poza granice sprawy.

Uchwała ma praktyczne znaczenie dla sposobu przygotowywania skarg na postanowienia o przedłużeniu terminu zwrotu VAT. Podatnik, który kwestionuje ciągłość przedłużeń, powinien wskazać, którego wcześniejszego postanowienia dotyczy zarzut i dlaczego uważa, że nie wywołało ono skutku prawnego. Istotne będzie określenie terminu zwrotu obowiązującego przed jego wydaniem, daty wydania i doręczenia postanowienia oraz rodzaju zarzucanej wady, faktów uprawdopodabniających jej wystąpienie, wpływu wady na ciągłość kolejnych przedłużeń oraz dokumentu lub akt, na podstawie których można zweryfikować te twierdzenia. Dopiero tak skonkretyzowany zarzut odróżnia rzeczywistą wątpliwość od twierdzenia hipotetycznego. Sąd nie ma natomiast obowiązku z urzędu żądać akt wszystkich wcześniejszych postępowań wyłącznie po to, by sprawdzić, czy mogła wystąpić wada doręczenia.

Rozstrzygnięcie NSA ma znaczenie również dla praktyki organów podatkowych. Przy każdym kolejnym przedłużeniu terminu zwrotu organ powinien mieć podstawy do stwierdzenia, że termin nadal biegnie i że nie utracił kompetencji do jego dalszego przesunięcia. W uzasadnieniu postanowienia powinny znaleźć się informacje pozwalające zrozumieć podstawę prawną i faktyczną przedłużenia , zwłaszcza gdy podatnik kwestionuje skuteczność wcześniejszych postanowień. Uchwała nie oznacza, że organ może ignorować ewentualne wady wcześniejszych doręczeń tylko dlatego, że podatnik nie zaskarżył danego postanowienia. Jeżeli pojawiają się konkretne okoliczności wskazujące, że wcześniejsze rozstrzygnięcie nie zostało skutecznie wprowadzone do obrotu prawnego, mogą one mieć znaczenie dla oceny, czy organ nadal dysponuje uprawnieniem do przedłużenia terminu. Jednocześnie sąd nie ma obowiązku traktować każdego kolejnego postanowienia jako okazji do ponownego badania wszystkich wcześniejszych rozstrzygnięć.

Szukasz informacji o podatkach? Zapraszam na bloga https://ikidp.pl/category/blog/podatki/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny