Fundacja rodzinna w praktyce – kto może być beneficjentem?

Fundacja rodzinna to jedno z narzędzi, które zyskuje na znaczeniu w polskim systemie prawnym, szczególnie w kontekście m.in. zarządzania majątkiem rodzinnym oraz planowania sukcesji. Jest to instytucja, która pozwala na przekazanie majątku firmy dla kolejnych pokoleń, zapewniając jednocześnie ciągłość działalności rodzinnej i ochronę majątku przed ryzykiem związanym z podziałem majątku po śmierci właściciela. W kontekście fundacji rodzinnej istotne staje się pytanie, kto może być jej beneficjentem. W dzisiejszym artykule omówimy, kto może zostać beneficjentem fundacji rodzinnej, jakie mają prawa osoby uprawnione do korzystania z jej majątku oraz jakie są ograniczenia w tym zakresie.

Kto może być beneficjentem fundacji rodzinnej?

Kluczową kwestią w funkcjonowaniu fundacji rodzinnej jest bowiem określenie beneficjentów, czyli osób lub podmiotów, które mają prawo do określonych świadczeń w ramach tej fundacji. Zgodnie z przepisami ustawy o fundacji rodzinnej, beneficjentem fundacji rodzinnej mogą zostać różne podmioty, a przepisy ustawy dopuszczają szeroki katalog uprawnionych. Są nimi:

• Osoby fizyczne – może to być zarówno fundator, członkowie jego rodziny, jak i inne osoby wskazane przez fundatora –  w tym osoby niespokrewnione.
• Organizacje pozarządowe – o których mowa w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – w takim wypadku beneficjentem może być organizacja prowadząca działalność pożytku publicznego.
• Fundator – w przeciwieństwie do wielu innych form fundacji, fundator w fundacji rodzinnej może sam zostać beneficjentem i pobierać od niej świadczenia.

Dzięki temu fundator może zapewnić sobie środki na bieżące potrzeby, co ma istotne znaczenie, zwłaszcza w przypadku wycofywania się z aktywności zawodowej. Fundacja rodzinna nie jest ograniczona wyłącznie do wspierania najbliższej rodziny fundatora. Choć w praktyce najczęściej beneficjentami są dzieci, wnuki lub inni bliscy krewni, to fundator może wyznaczyć nimi dowolne osoby, w tym np. menedżerów zarządzających firmą lub inne osoby kluczowe dla utrzymania działalności przedsiębiorstwa.

Przy tym to lista beneficjentów fundacji rodzinnej jest dokumentem, który precyzyjnie określa, kto i na jakich zasadach może korzystać ze świadczeń fundacji. Powinna ona zawierać m.in. dane identyfikacyjne beneficjentów (PESEL, NIP lub inne umożliwiające jednoznaczną identyfikację), a także informacje o przysługujących świadczeniach i ich zakresie. Jednym z podstawowych zadań zarządu fundacji rodzinnej jest prowadzenie i aktualizacja listy beneficjentów. Zarząd odpowiada również za realizację świadczeń na ich rzecz.

Wypłata świadczeń i rola postanowień w statucie fundacji

Określenie świadczeń na rzecz danego beneficjenta jest zaś indywidualną i dobrowolną decyzją fundatora. To przede wszystkim fundator określa, komu, pod jakimi warunkami oraz jakie świadczenia będą przysługiwać od fundacji rodzinnej. Co do zasady będą to świadczenia pieniężne albo inne świadczenia o charakterze majątkowym, np. prawo do korzystania z rzeczy, nieruchomości itp. Mogą to być również świadczenia w postaci pokrywania kosztów leczenia, opieki bądź kosztów kształcenia czy utrzymania – w przypadku osoby fizycznej, a w przypadku organizacji pozarządowej – wspieranie jej statutowej działalności pożytku publicznego.

Ponadto, fundator jest uprawniony do dokonywania zmian w zakresie zarówno beneficjentów fundacji rodzinnej, jak i przysługujących im świadczeń, bez ograniczeń, w tym także czasowych. Fundator może również zastrzec, że przedmioty przypadające małoletniemu beneficjentowi z tytułu świadczeń spełnionych przez fundację rodzinną nie będą objęte zarządem sprawowanym przez rodziców. W takim przypadku fundator powinien wyznaczyć zarządcę, a jeżeli tego nie zrobi, sąd opiekuńczy wyznaczy kuratora do sprawowania zarządu.

Ustawodawca przewidział również, w art. 36 ustawy o fundacji rodzinnej, mechanizm zabezpieczający ryzyko nieracjonalnego wykorzystania majątku fundacji rodzinnej. Zgodnie z nim spełnienie świadczenia na rzecz beneficjenta nie może zagrażać wypłacalności fundacji rodzinnej wobec jej wierzycieli niebędących beneficjentami fundacji rodzinnej i każdorazowo jest uzależnione od bieżącej sytuacji finansowej fundacji rodzinnej.

W praktyce przy wyborze beneficjentów kluczową rolę odgrywa statut fundacji, który precyzyjnie określa zasady dotyczące wypłaty świadczeń. Reasumując, fundacja rodzinna daje szerokie możliwości w zakresie określenia beneficjentów. Dzięki elastycznym zapisom statutowym fundator może w ten sposób zadbać o finansowe bezpieczeństwo swoich bliskich. Odpowiednie określenie beneficjentów oraz zasad wypłaty świadczeń stanowi kluczowy element w skutecznym funkcjonowaniu tej instytucji.

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny