Trzy lata fundacji rodzinnej – co nas czeka dalej?

Fundacja rodzinna funkcjonuje w polskim porządku prawnym od maja 2023 r. W momencie uchwalania ustawy miała stać się jednym z najważniejszych narzędzi sukcesyjnych dla właścicieli firm rodzinnych. Jej celem było umożliwienie bezpiecznego przekazywania majątku kolejnym pokoleniom, ograniczenie ryzyka konfliktów spadkowych oraz stworzenie mechanizmu pozwalającego na zachowanie ciągłości biznesu niezależnie od zmian pokoleniowych.

Po trzech latach obowiązywania przepisów można już ocenić, czy założenia ustawodawcy znalazły odzwierciedlenie w praktyce. Widać również pierwsze kierunki rozwoju orzecznictwa sądowego, stanowisk organów podatkowych oraz potencjalnych zmian legislacyjnych, które mogą wpłynąć na przyszłość fundacji rodzinnych w Polsce.

Więcej informacji na temat tego, co na ten moment działa, co zawiodło, a co jeszcze może zaskoczyć, przeczytasz w tym artykule na blogu.

Dlaczego powstała fundacja rodzinna?

Przez wiele lat polscy przedsiębiorcy nie dysponowali rozwiązaniem prawnym pozwalającym skutecznie oddzielić kwestie własności majątku od bieżącego zarządzania firmą. W praktyce oznaczało to, że śmierć właściciela przedsiębiorstwa często prowadziła do sporów spadkowych, rozdrobnienia majątku oraz problemów z dalszym funkcjonowaniem biznesu.

Fundacja rodzinna miała rozwiązać te problemy. Jej podstawowym celem było stworzenie mechanizmu pozwalającego na zgromadzenie majątku rodzinnego w jednym podmiocie oraz określenie zasad jego zarządzania i przekazywania korzyści beneficjentom przez wiele lat, a nawet pokoleń.

Dodatkowym elementem zachęcającym do tworzenia fundacji były korzystne zasady opodatkowania. Ustawodawca zdecydował się na model, w którym fundacja rodzinna co do zasady korzysta ze zwolnienia z podatku CIT, a opodatkowanie pojawia się przede wszystkim na etapie wypłaty świadczeń beneficjentom. Stawka podatku od wypłacanych świadczeń wynosi 15%.

Czy fundacje rodzinne spełniły oczekiwania rynku?

Pierwsze trzy lata obowiązywania ustawy pokazują, że zainteresowanie fundacjami rodzinnymi znacząco przekroczyło początkowe prognozy. Instytucja ta została szybko dostrzeżona nie tylko przez największe firmy rodzinne, ale również przez właścicieli średnich przedsiębiorstw, inwestorów oraz osoby dysponujące znacznym majątkiem prywatnym.

Dla wielu przedsiębiorców fundacja rodzinna stała się realną alternatywą wobec zagranicznych struktur sukcesyjnych wykorzystywanych wcześniej m.in. w Austrii, Liechtensteinie czy Holandii. Możliwość stworzenia podobnego rozwiązania w oparciu o polskie przepisy znacząco uprościła proces planowania sukcesji. Jednocześnie praktyka pokazała, że fundacja rodzinna nie jest uniwersalnym rozwiązaniem dla każdego przedsiębiorcy. Utworzenie fundacji wymaga starannego zaplanowania zasad funkcjonowania, określenia relacji między fundatorem a beneficjentami oraz przygotowania odpowiedniej strategii podatkowej i majątkowej.

Rejestracja fundacji rodzinnych w praktyce

Pierwsze miesiące obowiązywania ustawy przyniosły znaczące obciążenie Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim, który prowadzi rejestr fundacji rodzinnych. Wraz ze wzrostem liczby składanych wniosków (z 917 w 2023 r., przez 3309 w 2024 r., do 5497 w 2025 r.) pojawiły się problemy organizacyjne oraz wydłużone terminy oczekiwania na wpis. Mimo usprawnień organizacyjnych terminy oczekiwania na rejestrację pozostały długie – na początku 2026 r. sięgały średnio kilkunastu miesięcy. Praktyka sądów rejestrowych pokazuje, że szczególna uwaga zwracana jest na poprawność statutu fundacji oraz zgodność jego postanowień z ustawą.

Doświadczenia ostatnich lat pokazują, że odpowiednie przygotowanie dokumentacji już na etapie zakładania fundacji pozwala uniknąć wielu problemów organizacyjnych i interpretacyjnych w przyszłości.

Trzy lata funkcjonowania fundacji rodzinnych przyniosły również liczne spory dotyczące zakresu działalności, która może korzystać ze zwolnienia podatkowego. Szczególnie widoczna stała się rozbieżność pomiędzy podejściem Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej a stanowiskiem sądów administracyjnych. Najbardziej znane spory dotyczyły inwestowania przez fundacje rodzinne w zagraniczne spółki transparentne podatkowo, najmu krótkoterminowego nieruchomości oraz inwestycji w określone klasy aktywów.

Pierwsze lata funkcjonowania fundacji rodzinnych pokazały również, że nie są one wyłącznie narzędziem sukcesyjnym. Coraz częściej stają się podmiotami objętymi rozbudowanymi obowiązkami organizacyjnymi i compliance. Fundacje muszą prowadzić pełną rachunkowość, zgłaszać beneficjentów rzeczywistych do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR), dokumentować działania organów fundacji oraz prawidłowo rozliczać świadczenia przekazywane beneficjentom.

Od momentu wejścia w życie ustawy fundacje rodzinne pozostają przedmiotem intensywnej debaty publicznej. Najlepiej pokazała to próba nowelizacji ustawy o CIT: choć Sejm uchwalił ją w październiku 2025 r., Prezydent odmówił jej podpisania i skierował ustawę do ponownego rozpatrzenia. W konsekwencji w 2026 r. zasady opodatkowania fundacji rodzinnych pozostają niezmienione, a odrzucenie weta – wymagające większości 3/5 głosów – uznaje się za mało prawdopodobne. Zawetowany projekt stanowi jednak czytelną mapę kierunków, w jakich zmierza ustawodawca. Zakładał on m.in. wprowadzenie 36-miesięcznego okresu lock-up, w którym zbycie mienia wniesionego do fundacji lub nabytego od podmiotu powiązanego nie korzystałoby ze zwolnienia z CIT; opodatkowanie najmu krótkoterminowego oraz najmu o charakterze komercyjnym; objęcie fundacji rodzinnych reżimem zagranicznej jednostki kontrolowanej (CFC) oraz podatkiem od niezrealizowanych zysków (exit tax); a także doprecyzowanie regulacji o tzw. ukrytych zyskach, w szczególności w zakresie pożyczek udzielanych przez fundację. Co istotne, przewidziany w art. 143 ustawy przegląd jej funkcjonowania został już opublikowany: 12 czerwca 2026 r. Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z Ministerstwem Finansów przedstawiło jego projekt i skierowało go do konsultacji. Dokument odnotowuje ok. 3,6 tys. działających fundacji, a jako swoją główną tezę stawia ocenę, że instytucja w wielu przypadkach pełni funkcję inną niż sukcesyjna – wskazują na to m.in. ponad 3200 zgłoszonych schematów podatkowych z udziałem fundacji (w 82% z kryterium głównej korzyści) oraz 77 opinii Szefa KAS o uzasadnionym przypuszczeniu unikania opodatkowania wydanych do końca 2025 r. Przegląd zawiera ok. 25 rekomendacji i wyznacza dwa kierunki zmian podatkowych: wąską korektę, czyli powrót do zawetowanej ustawy, oraz dalej idącą przebudowę modelu opodatkowania fundacji. To właśnie ten przegląd – wraz z dalszymi pracami legislacyjnymi – wyznaczy realne ramy tego, co czeka fundacje rodzinne w najbliższych latach.

Po trzech latach obowiązywania ustawy można stwierdzić, że fundacja rodzinna na stałe wpisała się w krajobraz polskiego prawa gospodarczego i sukcesyjnego. Nie jest już eksperymentem legislacyjnym ani rozwiązaniem wykorzystywanym wyłącznie przez największych przedsiębiorców. Największy wpływ na dalszy rozwój tej instytucji będą miały najbliższe lata orzecznictwa sądów administracyjnych, przede wszystkim Naczelnego Sądu Administracyjnego. To właśnie sądy stopniowo wyznaczają granice pomiędzy dopuszczalnym zarządzaniem majątkiem rodzinnym a działalnością gospodarczą wykraczającą poza model fundacji rodzinnej.

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny