Prompt engineering dla księgowych i doradców podatkowych – jak zadawać pytania, aby uzyskiwać lepsze odpowiedzi od AI?

Sztuczna inteligencja coraz śmielej wkracza do branży finansowej, podatkowej i księgowej. Narzędzia oparte na dużych modelach językowych potrafią w ciągu kilku sekund analizować przepisy, wyjaśniać zagadnienia podatkowe, tworzyć projekty pism, opracowywać procedury, podsumowywać interpretacje czy pomagać w przygotowywaniu materiałów dla klientów. Ich skuteczność nie zależy jednak wyłącznie od możliwości technologii, lecz przede wszystkim od sposobu formułowania poleceń przez użytkownika.

Sztuczna inteligencja w pracy księgowego i doradcy podatkowego

To właśnie dlatego coraz większego znaczenia nabiera prompt engineering, czyli umiejętność tworzenia precyzyjnych instrukcji dla systemów wykorzystujących sztuczną inteligencję. Odpowiednio przygotowany prompt pozwala uzyskać bardziej trafne, kompletne i użyteczne odpowiedzi, ograniczając jednocześnie ryzyko błędnej interpretacji polecenia przez model AI.

W przypadku księgowych i doradców podatkowych znaczenie tej kompetencji jest szczególnie duże. Praca z przepisami prawa wymaga bowiem wysokiej precyzji, uwzględniania wyjątków oraz właściwego rozumienia kontekstu konkretnej sprawy. Im lepiej opisany problem, tym większa szansa na otrzymanie odpowiedzi, która rzeczywiście będzie stanowić wartościowe wsparcie w codziennej pracy.

Prompt engineering to sposób projektowania poleceń przekazywanych sztucznej inteligencji w taki sposób, aby uzyskać możliwie najbardziej wartościową odpowiedź. Sam prompt nie jest zwykłym pytaniem. Stanowi zestaw informacji, które pozwalają modelowi zrozumieć, czego oczekuje użytkownik, w jakim kontekście ma udzielić odpowiedzi oraz jaki powinien być jej zakres i forma.

W praktyce oznacza to odejście od krótkich, ogólnych pytań na rzecz bardziej rozbudowanych instrukcji zawierających opis stanu faktycznego, cel analizy, oczekiwany poziom szczegółowości oraz wskazanie grupy odbiorców. Dobrze skonstruowany prompt przypomina często polecenie wydawane współpracownikowi. Zawiera wszystkie informacje niezbędne do wykonania zadania bez konieczności domyślania się intencji autora.

Dlaczego sposób zadawania pytań ma tak duże znaczenie?

Modele językowe analizują informacje przekazane przez użytkownika i na ich podstawie generują odpowiedź. Nie posiadają jednak wiedzy o okolicznościach, których użytkownik nie opisał. Jeżeli pytanie jest zbyt ogólne, odpowiedź również będzie miała charakter ogólny. Przykładowo pytanie dotyczące rozliczenia samochodu w działalności gospodarczej może prowadzić do wielu różnych odpowiedzi, ponieważ sposób rozliczenia zależy od rodzaju pojazdu, formy opodatkowania, sposobu jego wykorzystywania, rodzaju ponoszonych wydatków czy statusu podatnika VAT. Dopiero przekazanie pełnego kontekstu pozwala sztucznej inteligencji przygotować analizę odpowiadającą rzeczywistej sytuacji przedsiębiorcy. Z tego względu jakość odpowiedzi jest w dużej mierze odzwierciedleniem jakości otrzymanych informacji.

Najważniejszym elementem skutecznego promptu jest precyzyjne określenie celu. Zamiast pytać ogólnie o dane zagadnienie, warto wskazać, jaki rezultat ma zostać osiągnięty. Inaczej będzie wyglądała odpowiedź przygotowana na potrzeby klienta kancelarii podatkowej, inaczej materiał szkoleniowy dla pracowników, a jeszcze inaczej analiza ryzyka podatkowego.

Równie istotne jest przedstawienie stanu faktycznego. W przypadku zagadnień podatkowych niewielka różnica w okolicznościach może całkowicie zmienić skutki podatkowe danej czynności. Dlatego warto opisać rodzaj prowadzonej działalności, status podatnika, daty zdarzeń, rodzaj transakcji oraz wszelkie informacje, które mogą mieć znaczenie dla prawidłowej analizy. Dobrym rozwiązaniem jest również określenie oczekiwanego sposobu przedstawienia odpowiedzi. Można wskazać, że odpowiedź ma mieć charakter ekspercki, zawierać odniesienia do przepisów, uwzględniać orzecznictwo, przedstawiać argumenty za i przeciw określonemu rozwiązaniu albo kończyć się praktycznymi rekomendacjami.

Nadawanie sztucznej inteligencji określonej roli i działanie etapami

Jedną z najbardziej skutecznych technik prompt engineeringu jest określenie roli, w jakiej ma występować sztuczna inteligencja. Model może przygotowywać odpowiedź jako doradca podatkowy, główny księgowy, audytor, prawnik specjalizujący się w prawie podatkowym czy konsultant wdrażający Krajowy System e-Faktur. Takie podejście wpływa na styl odpowiedzi, dobór argumentów oraz poziom szczegółowości analizy. Dzięki temu łatwiej uzyskać rezultat odpowiadający konkretnym potrzebom zawodowym.

Bardzo dobre rezultaty przynosi prowadzenie rozmowy z AI w kilku kolejnych etapach. Zamiast oczekiwać kompletnej analizy już w pierwszym poleceniu, warto stopniowo rozwijać temat. Pierwszy prompt może dotyczyć ogólnego omówienia problemu, kolejny analizy konkretnych przepisów, następny oceny ryzyka podatkowego, a ostatni przygotowania projektu opinii dla klienta. Takie podejście pozwala doprecyzowywać odpowiedzi oraz eliminować ewentualne nieścisłości. W praktyce przypomina ono konsultację prowadzoną z drugim specjalistą, podczas której kolejne pytania wynikają z wcześniej uzyskanych informacji.

Nawet najlepiej przygotowany prompt nie zwalnia z obowiązku samodzielnej oceny otrzymanej odpowiedzi. Sztuczna inteligencja może popełniać błędy, błędnie interpretować przepisy lub opierać się na nieaktualnych informacjach, zwłaszcza gdy analiza dotyczy bardzo nowych regulacji albo skomplikowanych stanów faktycznych. Dlatego każda odpowiedź wykorzystywana w pracy zawodowej powinna zostać zweryfikowana z obowiązującymi przepisami, aktualnym orzecznictwem oraz interpretacjami organów podatkowych. AI należy traktować jako zaawansowane narzędzie wspomagające analizę, a nie źródło ostatecznych rozstrzygnięć.

Najczęstsze błędy podczas korzystania z AI

Jednym z najczęściej popełnianych błędów jest formułowanie zbyt krótkich i ogólnych pytań. Brak opisu sytuacji powoduje, że sztuczna inteligencja przygotowuje odpowiedź o charakterze encyklopedycznym, która często okazuje się mało przydatna w praktyce. Problemem jest również pomijanie informacji dotyczących obowiązującego stanu prawnego oraz oczekiwanego celu odpowiedzi. W efekcie model może przedstawić analizę nieodpowiadającą rzeczywistym potrzebom użytkownika.

Niebezpieczne jest także bezkrytyczne kopiowanie odpowiedzi do opinii prawnych, pism procesowych czy dokumentacji podatkowej bez wcześniejszej weryfikacji ich poprawności. Choć współczesne modele językowe osiągają bardzo wysoką jakość odpowiedzi, nadal mogą generować informacje wymagające sprawdzenia przez specjalistę.

Reasumując, jeszcze kilka lat temu podstawową umiejętnością specjalistów zajmujących się podatkami była sprawna analiza przepisów oraz wyszukiwanie informacji w bazach aktów prawnych i orzecznictwa. Obecnie do tego katalogu coraz częściej dołącza umiejętność efektywnego wykorzystywania narzędzi opartych na sztucznej inteligencji. Prompt engineering staje się praktyczną kompetencją, która pozwala znacząco zwiększyć efektywność codziennej pracy. Dzięki odpowiedniemu formułowaniu poleceń możliwe jest szybsze przygotowywanie analiz, projektów dokumentów, materiałów szkoleniowych, odpowiedzi dla klientów czy podsumowań zmian legislacyjnych.

Nie zastępuje to wiedzy eksperckiej, lecz pozwala wykorzystać ją znacznie efektywniej. Specjalista nadal odpowiada za ocenę poprawności otrzymanych informacji, natomiast sztuczna inteligencja może przejąć znaczną część czasochłonnych czynności analitycznych i redakcyjnych.

AIsystent wspiera już uczestników kursu „Jak prowadzić fundację rodzinną – podatki, rachunkowość, dokumenty”. Dołącz do kursu i korzystaj na co dzień z atutów AIsystenta – https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny