Ugody podatkowe – co chce wprowadzić MF?

Po wielu latach dyskusji dotyczących potrzeby wprowadzenia bardziej partnerskich form rozwiązywania sporów podatkowych Ministerstwo Finansów przedstawiło projekt nowelizacji Ordynacji podatkowej oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej, zakładający wprowadzenie nowej instytucji – ugody podatkowej. Projekt ma stanowić odpowiedź na wielokrotnie zgłaszane postulaty przedsiębiorców, środowisk naukowych oraz praktyków prawa podatkowego, którzy od dawna wskazywali na konieczność stworzenia alternatywy wobec wieloletnich i kosztownych sporów z organami podatkowymi.

Na czym mają polegać ugody podatkowe?

W założeniu nowe rozwiązanie ma umożliwić bardziej elastyczne podejście do wykonywania zobowiązań podatkowych i stworzyć podatnikom możliwość osiągnięcia porozumienia z fiskusem w zakresie sposobu spłaty zaległości podatkowych. Ministerstwo Finansów podkreśla, że ugoda podatkowa ma mieć charakter fakultatywny i opierać się na współpracy podatnika z organem podatkowym. Jednocześnie projekt nie przewiduje możliwości negocjowania samej wysokości zobowiązania podatkowego ani wprowadzenia pełnoprawnej mediacji podatkowej.

Nowa instytucja już na etapie projektowym wzbudza więc mieszane reakcje. Z jednej strony wskazuje się, że może ona usprawnić wykonywanie obowiązków podatkowych oraz ograniczyć liczbę sporów sądowych. Z drugiej pojawiają się zarzuty, że proponowane rozwiązanie nie zmienia rzeczywistej pozycji podatnika wobec organu podatkowego i pozostawia pełnię decyzyjności po stronie administracji skarbowej.

Zgodnie z projektem Ministerstwa Finansów ugoda podatkowa ma stanowić dodatkową i alternatywną możliwość rozwiązania sporu pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym albo zapobieżenia jego powstaniu. Co istotne, inicjatywa zawarcia ugody będzie należała wyłącznie do podatnika lub płatnika. Organ podatkowy nie będzie mógł samodzielnie zaproponować wszczęcia procedury ugodowej.

Projekt zakłada, że ugoda będzie miała charakter dobrowolny dla obu stron. Nawet jeśli podatnik złoży wniosek o jej zawarcie, organ podatkowy nie będzie zobowiązany do podjęcia negocjacji ani zaakceptowania proponowanych warunków. Ostateczna decyzja pozostanie więc w granicach uznania administracyjnego.

Najważniejszym ograniczeniem projektowanej instytucji jest brak możliwości negocjowania samego zobowiązania podatkowego. Ugoda nie będzie mogła dotyczyć obniżenia podatku, zmiany jego wysokości czy też zakwestionowania ustaleń organu co do podstawy opodatkowania. W praktyce oznacza to, że przedmiotem ugody ma być wyłącznie sposób wykonania obowiązku podatkowego, a nie merytoryczne rozstrzygnięcie sporu.

W ramach ugody strony będą mogły ustalić przede wszystkim odroczenie terminu płatności zaległości podatkowej albo rozłożenie jej na raty. Projekt przewiduje także istotne zachęty dla podatników korzystających z tego rozwiązania. Zawarcie ugody ma powodować wstrzymanie naliczania odsetek za zwłokę oraz brak obowiązku uiszczania opłaty prolongacyjnej. Dodatkowo podatnik, który będzie realizował warunki ugody, ma zostać objęty ochroną przed odpowiedzialnością za przestępstwa i wykroczenia skarbowe w zakresie objętym porozumieniem.

Ugoda zamiast wieloletniego sporu

Ministerstwo Finansów argumentuje, że nowe rozwiązanie ma służyć uproszczeniu relacji pomiędzy podatnikiem a fiskusem oraz zwiększeniu skuteczności wykonywania zobowiązań podatkowych. W praktyce wiele sporów podatkowych ciągnie się przez lata, angażując znaczne zasoby po stronie administracji oraz przedsiębiorców. Postępowania podatkowe, odwoławcze i sądowoadministracyjne często generują wysokie koszty oraz niepewność co do sytuacji finansowej podatnika.

Ugoda podatkowa ma umożliwić bardziej pragmatyczne podejście do egzekwowania należności publicznoprawnych. Z perspektywy fiskusa korzystniejsze może być bowiem rozłożenie zobowiązania na raty i uzyskanie realnej spłaty należności niż prowadzenie długotrwałej egzekucji wobec przedsiębiorcy znajdującego się w trudnej sytuacji finansowej.

Projekt wpisuje się również w szerszy trend poszukiwania alternatywnych metod rozwiązywania sporów administracyjnych i podatkowych. W wielu państwach europejskich oraz krajach anglosaskich funkcjonują mechanizmy pozwalające na bardziej konsensualne załatwianie spraw podatkowych, często przy udziale mediatorów lub niezależnych ekspertów.

Mimo pozytywnego kierunku zmian projekt spotkał się z istotną krytyką – główny zarzut dotyczy tego, że proponowane rozwiązanie nie zmienia rzeczywistej relacji pomiędzy podatnikiem a organem podatkowym. Zdaniem wielu ekspertów projektowana ugoda podatkowa ma charakter wyłącznie techniczny i dotyczy jedynie sposobu spłaty zobowiązania, a nie rzeczywistego rozwiązania sporu. Podatnik nadal pozostaje w pozycji strony podporządkowanej organowi, który zachowuje pełnię instrumentów proceduralnych oraz decyduje o możliwości zawarcia porozumienia.

Największe kontrowersje budzi także brak przepisów dotyczących mediacji podatkowej. Od wielu lat środowiska doradców podatkowych postulują wprowadzenie do Ordynacji podatkowej procedury mediacyjnej prowadzonej przez niezależnego i bezstronnego mediatora. W ocenie zwolenników mediacji to właśnie brak zaufania pomiędzy podatnikami a organami podatkowymi stanowi jeden z największych problemów polskiego systemu podatkowego. W praktyce podatnicy często mają poczucie, że organy podatkowe koncentrują się przede wszystkim na potwierdzeniu własnych założeń, zamiast dążyć do obiektywnego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Środowisko doradców podatkowych od kilku lat aktywnie pracuje nad projektami zmian dotyczących mediacji i alternatywnych metod rozwiązywania sporów podatkowych. Krajowa Izba Doradców Podatkowych oraz działające przy niej centra mediacji przygotowywały już wcześniej propozycje nowelizacji Ordynacji podatkowej przewidujące stworzenie odrębnego postępowania mediacyjnego. Coraz częściej pojawiają się także postulaty dotyczące wprowadzenia arbitrażu podatkowego jako kolejnej alternatywnej metody rozwiązywania sporów. Chodzi przede wszystkim o stworzenie bardziej elastycznych i mniej konfliktowych procedur niż tradycyjne wieloletnie postępowania sądowe.

Nie bez znaczenia pozostaje również kultura działania administracji podatkowej. Nawet najlepiej skonstruowane przepisy nie przyniosą oczekiwanych efektów, jeśli praktyka organów nadal będzie opierała się przede wszystkim na jednostronnym i formalistycznym podejściu do sporów podatkowych.

Szukasz informacji o podatkach? Zapraszam na bloga https://ikidp.pl/category/blog/podatki/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny