Uproszczenia w podatku od spadków i darowizn – planowane nowelizacje

Podatek od spadków i darowizn od lat budzi kontrowersje, szczególnie w kontekście bliskich relacji rodzinnych. Obecny system, choć w wielu przypadkach przewiduje zwolnienia i ulgi, bywa skomplikowany w praktyce. Z tego względu Ministerstwo Finansów zapowiedziało uproszczenia i zmiany, które mają wejść w życie w najbliższym czasie. Jakie zmiany są zatem planowane w praktyce? 

Podatek od spadków i darowizn – zmiany 

Ministerstwo Finansów przygotowało projekt nowelizacji ustawy o podatku od spadków i darowizn (nr UDER19), który zakłada szereg uproszczeń mających na celu ograniczenie obowiązków administracyjnych i zwiększenie przejrzystości opodatkowania nieodpłatnych nabyć majątku. Propozycje te zostały pozytywnie ocenione przez ekspertów podatkowych, a przyjęcie projektu przez rząd stanowi istotny krok w kierunku bardziej przyjaznego i sprawnego systemu podatkowego. 

Jednym z najważniejszych elementów projektowanej nowelizacji jest zniesienie obowiązku uzyskiwania zaświadczenia od naczelnika urzędu skarbowego w przypadku darowizn dokonywanych między członkami najbliższej rodziny. Obecnie osoby obdarowane, które chcą skorzystać ze zwolnienia podatkowego, muszą najpierw złożyć stosowne zgłoszenie i uzyskać zaświadczenie o zwolnieniu, szczególnie jeśli zamierzają później zbyć darowaną rzecz lub obciążyć ją np. hipoteką. Taki obowiązek był często uciążliwy i powodował niepotrzebne opóźnienia w obrocie prawnym. Planowana zmiana ma sprawić, że darowizna od rodziny będzie mogła być dokumentowana bezpośrednio w akcie notarialnym, bez konieczności przedstawiania dodatkowego potwierdzenia z urzędu skarbowego. To znaczne uproszczenie ma zwiększyć komfort podatników i notariuszy, a także zmniejszyć obciążenie urzędów skarbowych. 

Drugą kluczową zmianą w projektowanej ustawie są nowe zasady ustalania podstawy opodatkowania w przypadku tzw. świadczeń powtarzających się. W praktyce chodzi tu najczęściej o umowy renty nieodpłatnej zawierane na czas określony, w których wysokość świadczenia pieniężnego jest znana z góry. Dotychczasowa praktyka podatkowa zakładała, że podstawę opodatkowania ustala się przez pomnożenie wartości pojedynczego świadczenia przez liczbę miesięcy obowiązywania umowy. Taka interpretacja była stosunkowo przejrzysta i nie obciążała podatników nadmiernymi obowiązkami. 

Planowane nowelizacje 

Elementem nowelizacji jest dostosowanie przepisów do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 marca 2025 r. (sygn. III FPS 5/24), która dotyczy opodatkowania nieodpłatnych rent ustanawianych na czas określony. Uchwała NSA zmieniła dotychczasowe podejście do sposobu ustalania podstawy opodatkowania świadczeń powtarzających się, takich jak renty czy alimenty, które były dotąd opodatkowane jako całość – poprzez pomnożenie wartości miesięcznej raty przez liczbę miesięcy obowiązywania świadczenia. 

W swojej uchwale NSA orzekł, że podstawę opodatkowania w takich przypadkach stanowi nie całkowita wartość świadczenia ustalona z góry, ale każda wypłacana rata z osobna. Oznacza to, że podatnik musiałby składać osobne zeznanie podatkowe po każdej wypłacie świadczenia, co prowadzi do znacznego wzrostu obowiązków sprawozdawczych i administracyjnych, zarówno po stronie podatnika, jak i organów podatkowych. 

Planowana zmiana legislacyjna ma na celu odwrócenie skutków tej uchwały i przywrócenie bardziej racjonalnego rozwiązania, polegającego na jednorazowym określeniu podstawy opodatkowania i doręczeniu jednej decyzji podatkowej. 

Planowane uproszczenia są korzystne przede wszystkim dla osób fizycznych przekazujących majątek w obrębie rodziny – darczyńców i spadkobierców. Zniesienie obowiązku uzyskiwania zaświadczenia o zwolnieniu z podatku pozwoli szybciej i łatwiej finalizować czynności notarialne. Prostsze zasady rozliczania świadczeń powtarzających się zdejmą z podatników obowiązek cyklicznego składania deklaracji, co w szczególności ma znaczenie w przypadku długoterminowych umów rentowych. Nowelizacja wpisuje się w szerszy trend upraszczania prawa podatkowego i digitalizacji administracji publicznej, który ma zmniejszyć liczbę formalności i zwiększyć zaufanie obywateli do państwa. 

Z uwagi na to, nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn, zapowiedziana przez Ministerstwo Finansów w ramach programu „Polska. Rok przełomu”, niesie za sobą realne uproszczenia dla podatników. Zniesienie obowiązku uzyskiwania zaświadczeń przy darowiznach w rodzinie oraz zmiana zasad rozliczania świadczeń powtarzających się to odpowiedź na praktyczne problemy i biurokratyczne obciążenia, które przez lata komplikowały stosowanie ustawy. Jeśli nowelizacja wejdzie w życie zgodnie z zapowiedziami, może stanowić ważny krok w kierunku bardziej przyjaznego i efektywnego systemu podatkowego w Polsce. 

Bądź na bieżąco z najważniejszymi zmianami podatkowymi, dołącz do Instytutu https://ikidp.pl/rejestracja  

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny