Weto i co dalej? 5 praktycznych wniosków dla fundacji rodzinnych

Decyzja Prezydenta RP o zawetowaniu nowelizacji przepisów dotyczących opodatkowania fundacji rodzinnych ma istotne znaczenie zarówno systemowe, jak i praktyczne. Przede wszystkim oznacza ona, że od 1 stycznia 2026 r. nie weszły w życie zapowiadane zaostrzenia, w tym trzyletni „lock-up” dotyczący zbywania składników majątku wniesionych do fundacji oraz rozszerzenie zakresu opodatkowania określonych kategorii przychodów pasywnych. Dla wielu fundacji rodzinnych jest to decyzja o fundamentalnym znaczeniu, ponieważ dotyczy podstawowych założeń ich funkcjonowania, w szczególności elastyczności zarządzania majątkiem oraz bezpieczeństwa podatkowego.

Weto Prezydenta

Weto nie oznacza definitywnego zakończenia dyskusji o opodatkowaniu fundacji rodzinnych, lecz raczej jej odroczenie i konieczność ponownego przemyślenia kierunku reform. Początek 2026 roku będzie dla fundacji rodzinnych momentem szczególnym. Z jednej strony sektor ten wciąż funkcjonuje w relatywnie stabilnym otoczeniu prawnym, zwłaszcza po decyzji Prezydenta RP o zawetowaniu nowelizacji przepisów podatkowych. Z drugiej strony coraz wyraźniej widać, że okres „entuzjazmu wdrożeniowego” się kończy, a fundacje rodzinne wchodzą w fazę operacyjną, w której kluczowe stają się praktyka, zgodność dokumentacji z rzeczywistym celem oraz odporność struktur na kontrolę i przyszłe obowiązki, w tym audyt.

Doświadczenia z pierwszych lat funkcjonowania fundacji rodzinnych pokazują, że największe ryzyka nie wynikają z samej konstrukcji prawnej, lecz z błędnych założeń przy ich tworzeniu, uproszczonego podejścia do statutu oraz braku spójności pomiędzy deklarowanym celem fundacji a faktycznymi działaniami. To właśnie te obszary powinny znaleźć się w centrum uwagi fundatorów i zarządów na początku 2026 roku.

Jednym z najczęściej powtarzających się problemów w praktyce jest niepełne lub błędne zrozumienie celu fundacji rodzinnej. W wielu przypadkach fundacja była traktowana przede wszystkim jako narzędzie podatkowe lub „opakowanie” dla majątku, bez pogłębionej refleksji nad jej długoterminową rolą w strukturze rodzinnej i biznesowej. Tymczasem cel fundacji nie jest wyłącznie deklaracją formalną, lecz punktem odniesienia dla oceny legalności jej działań, w tym działalności gospodarczej, inwestycji czy wypłat na rzecz beneficjentów.

Na początku 2026 roku warto wrócić do pytania, po co fundacja została powołana i czy jej aktualne funkcjonowanie rzeczywiście realizuje ten cel. Niespójność pomiędzy zapisami statutu a praktyką operacyjną może w przyszłości rodzić istotne ryzyka, zarówno podatkowe, jak i korporacyjne, zwłaszcza w kontekście kontroli lub obowiązkowego audytu.

Działalność gospodarcza fundacji i jej statut w 2026 roku

Drugim obszarem wymagającym szczególnej uwagi jest działalność gospodarcza fundacji rodzinnej. W praktyce często obserwuje się nadinterpretację dopuszczalnego zakresu tej działalności albo podejmowanie jej bez realnego uzasadnienia ekonomicznego. Tymczasem działalność gospodarcza fundacji powinna być środkiem do realizacji jej celu, a nie celem samym w sobie.

Na etapie 2026 roku coraz częściej pojawia się pytanie nie o to, czy fundacja może prowadzić działalność gospodarczą, lecz czy w danym przypadku rzeczywiście powinna. Niewłaściwie zaprojektowana lub nadmiernie rozbudowana działalność operacyjna zwiększa ryzyko podatkowe, komplikuje rozliczenia oraz może prowadzić do zakwestionowania neutralności podatkowej fundacji. Racjonalne podejście wymaga każdorazowej analizy sensu ekonomicznego i zgodności działań z zapisami statutu.

Kolejnym kluczowym wnioskiem płynącym z dotychczasowej praktyki jest znaczenie statutu fundacji rodzinnej. Nadal zdarzają się sytuacje, w których statut był tworzony w modelu „kopiuj–wklej”, bez dostosowania do konkretnej rodziny, struktury majątku i planów sukcesyjnych. Takie podejście może wydawać się wygodne na etapie rejestracji, lecz w dłuższej perspektywie prowadzi do poważnych problemów interpretacyjnych.

Nieprecyzyjne zapisy dotyczące beneficjentów, kompetencji organów czy też sposobu zarządzania majątkiem mogą skutkować sporami wewnętrznymi, blokadą decyzyjną albo ryzykiem zakwestionowania działań fundacji przez organy podatkowe. Początek 2026 roku to dobry moment na przegląd statutu i jego dostosowanie do faktycznego sposobu funkcjonowania fundacji, zanim ewentualne nieprawidłowości zostaną ujawnione w toku audytu.

Poza tym, weto Prezydenta RP nie oznacza jednak, że temat dotyczący zmian w fundacjach rodzinnych został zamknięty. Dla fundacji rodzinnych jest to raczej sygnał ostrzegawczy niż gwarancja trwałości obecnych zasad. Początek 2026 roku należy traktować jako okres przejściowy, w którym warto uporządkować struktury i dokumentację, tak aby były one odporne na ewentualne przyszłe zmiany legislacyjne oraz zgodne z intencją ustawodawcy.

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny