Łatwiej o zwolnienie od podatku od spadków i darowizn? Zmiany od 07.01

Od 7 stycznia 2026 r. wchodzą w życie istotne zmiany w podatku od spadków i darowizn, które mają ułatwić życie podatnikom oraz zwiększyć pewność i przejrzystość zasad korzystania ze zwolnień podatkowych. Nowelizację ustawy o podatku od spadków i darowizn podpisał już Prezydent, a jej przepisy zaczynają obowiązywać na początku 2026 r., co oznacza realne zmiany już od zimy.

Zwolnienie od spadków i darowizn w 2026

Zwolnienie z podatku od spadków i darowizn przysługujące członkom tzw. zerowej grupy podatkowej od lat jest jednym z najistotniejszych instrumentów ochrony majątku w obrębie najbliższej rodziny. Obejmuje ono między innymi małżonka, zstępnych i wstępnych, rodzeństwo, pasierba, ojczyma oraz macochę i w założeniu miało prowadzić do całkowitego wyłączenia obowiązku podatkowego przy nieodpłatnym nabyciu majątku pomiędzy tymi osobami.

Podstawowym warunkiem zastosowania zwolnienia było zgłoszenie nabycia majątku do urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy. Termin ten liczony był, co do zasady, od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. W przypadku darowizn momentem początkowym był dzień faktycznego otrzymania świadczenia. Konstrukcja ta miała zapewnić fiskusowi wiedzę o przepływach majątkowych, ale jednocześnie przenosiła na podatnika pełną odpowiedzialność za dochowanie wymogów formalnych, niezależnie od jego sytuacji życiowej.

Szczególne znaczenie miało to, że sześciomiesięczny termin na złożenie zgłoszenia był terminem prawa materialnego. Oznaczało to, że nie podlegał on przywróceniu, nawet w przypadku wystąpienia okoliczności całkowicie niezależnych od podatnika. Przepisy nie przewidywały żadnej klauzuli elastyczności ani możliwości uwzględnienia szczególnych zdarzeń losowych. Po jego upływie prawo do zwolnienia wygasało definitywnie, a organ podatkowy nie miał podstaw prawnych, aby odstąpić od opodatkowania nabytego majątku.

Zmiany – możliwość przywrócenia terminu

Nowelizacja ustawy wprowadza przełomowe rozwiązanie polegające na możliwości przywrócenia sześciomiesięcznego terminu zgłoszenia nabycia spadku lub darowizny. Od 7 stycznia podatnik będzie mógł złożyć wniosek o przywrócenie terminu, jeżeli uprawdopodobni, że jego niedochowanie nastąpiło bez jego winy. Oznacza to odejście od dotychczasowego automatyzmu, w którym samo przekroczenie terminu przesądzało o utracie zwolnienia, bez badania okoliczności konkretnej sprawy.

Ustawodawca wyraźnie wskazuje, że chodzi o sytuacje losowe i niezawinione, a więc takie, na które podatnik nie miał realnego wpływu. Ciężka choroba, nagłe zdarzenia życiowe czy inne obiektywne przeszkody mogą zatem stanowić podstawę do skutecznego ubiegania się o przywrócenie terminu. Co istotne, podatnik będzie musiał nie tylko złożyć sam wniosek, lecz także uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi oraz jednocześnie dopełnić zaległej formalności, składając formularz SD-Z2.

Wniosek o przywrócenie terminu powinien zostać złożony w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny, która uniemożliwiła terminowe zgłoszenie nabycia. Jest to rozwiązanie znane z procedur procesowych, które po raz pierwszy zostało w tak wyraźny sposób przeniesione na grunt podatku od spadków i darowizn w zakresie terminów materialnoprawnych. Organ podatkowy będzie oceniał, czy przedstawione okoliczności rzeczywiście wskazują na brak winy podatnika, a decyzja w tym zakresie będzie podlegała kontroli sądów administracyjnych.

Nowelizacja ma szczególne znaczenie nie tylko dla osób dziedziczących majątek prywatny, lecz także dla tych, którzy nabywają w drodze spadku lub zapisu windykacyjnego przedsiębiorstwo osoby fizycznej albo udział w takim przedsiębiorstwie. Również w tym przypadku sześciomiesięczny termin zgłoszenia był warunkiem zwolnienia podatkowego i również on będzie mógł zostać przywrócony na analogicznych zasadach. Oznacza to realne ograniczenie ryzyka podatkowego w sytuacjach, w których następstwo prawne po zmarłym przedsiębiorcy wiąże się z dużym stopniem skomplikowania i znacznym obciążeniem organizacyjnym dla spadkobierców.

Podsumowując, zmiany obowiązujące od 7 stycznia stanowią istotny krok w kierunku bardziej elastycznego i proobywatelskiego podejścia do podatku od spadków i darowizn. Przywracalność sześciomiesięcznego terminu zgłoszenia nabycia majątku w przypadkach niezawinionych przez podatnika ogranicza ryzyko dotkliwych konsekwencji finansowych wynikających z losowych zdarzeń. W praktyce oznacza to, że zwolnienie podatkowe dla najbliższej rodziny staje się nie tylko deklaratywnym przywilejem, lecz realnym uprawnieniem, którego utrata nie będzie już automatycznym skutkiem każdego uchybienia formalnego.

Bądź na bieżąco z najważniejszymi zmianami podatkowymi, dołącz do Instytutu https://ikidp.pl/rejestracja

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny