Rozwiązanie fundacji rodzinnej – jakie są skutki podatkowe dla fundatora i beneficjentów?

Fundacja rodzinna została pomyślana przede wszystkim jako instrument długoterminowego planowania sukcesji, ochrony majątku oraz zapewnienia ciągłości biznesu rodzinnego. Nie oznacza to jednak, że jej utworzenie powinno być traktowane jako decyzja nieodwracalna. W przypadkach określonych w ustawie oraz statucie może dojść do rozwiązania fundacji rodzinnej, na przykład ze względu na zmianę planów sukcesyjnych, sytuację rodzinną, reorganizację majątku albo zmianę warunków prawnych i podatkowych. Sam proces rozwiązania fundacji rodzinnej ma jednak istotne konsekwencje podatkowe, zarówno po stronie samej fundacji, jak i osób, które otrzymują jej majątek. Z tego względu likwidacja fundacji powinna być analizowana nie tylko z perspektywy prawa fundacji rodzinnej, lecz także z uwzględnieniem przepisów CIT i PIT.

Rozwiązanie fundacji rodzinnej nie jest podatkowo neutralne

Podstawową kwestią jest opodatkowanie majątku, który w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej zostaje przekazany fundatorowi albo beneficjentom. Fundacja rodzinna korzysta co do zasady ze zwolnienia podmiotowego z CIT, jednak przepisy przewidują sytuacje, w których zwolnienie nie znajduje zastosowania. Jedną z nich jest właśnie rozwiązanie fundacji rodzinnej. W takim przypadku opodatkowaniu podlega wartość mienia przekazanego lub pozostawionego do dyspozycji w związku z rozwiązaniem fundacji.

Przekazanie lub postawienie do dyspozycji mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej podlega opodatkowaniu 15-procentowym CIT na poziomie samej fundacji. Nie oznacza to jednak automatycznie, że podatek zostanie naliczony od całej wartości majątku bez żadnych pomniejszeń. W przypadku rozwiązania fundacji rodzinnej przychód odpowiadający wartości przekazywanego mienia może zostać pomniejszony o wartość podatkową mienia wniesionego przez fundatora, ustaloną zgodnie ze szczególnymi zasadami określonymi
w ustawie o CIT. Nie jest to automatycznie wartość rynkowa ani wartość przyjęta w księgach fundacji. W praktyce konieczne jest zatem ustalenie wartości przekazywanego mienia oraz prawidłowo określonej wartości podatkowej składników wniesionych przez fundatora.

Szczególnego znaczenia nabiera wartość mienia przekazywanego w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Jeżeli fundacja posiada udziały w spółkach, nieruchomości czy inne aktywa, ich wartość na moment przekazania może być znacznie wyższa niż wartość podatkowa mienia wniesionego przez fundatora. po której majątek został pierwotnie nabyty lub objęty przez fundatora. Podstawy opodatkowania nie należy jednak utożsamiać w każdym przypadku ani z pełną wartością rynkową majątku fundacji, ani z prostą różnicą pomiędzy obecną wartością wszystkich aktywów a ich historyczną ceną nabycia. Jej ustalenie wymaga analizy pochodzenia poszczególnych składników majątku oraz zasad określania ich wartości podatkowej.

W przypadku aktywów, których wartość znacznie wzrosła przez lata, różnica może być bardzo duża, a tym samym podatek należny przy rozwiązaniu fundacji może okazać się istotnym obciążeniem.  Ma to szczególne znaczenie w przypadku rodzinnych biznesów, których wartość przez lata dynamicznie rosła. Fundator może bowiem wnieść do fundacji udziały, które historycznie nabył za relatywnie niewielką kwotę, podczas gdy w momencie likwidacji ich wartość rynkowa będzie wielokrotnie wyższa. Rozwiązanie fundacji może wówczas prowadzić do powstania obowiązku zapłaty CIT mimo że w następstwie rozwiązania fundacji majątek powraca do fundatora albo jest przekazywany osobom z jego rodziny. To jeden z najważniejszych argumentów przemawiających za tym, aby decyzję o rozwiązaniu fundacji poprzedzić szczegółową analizą podatkową.

Opodatkowanie fundatora i beneficjentów

Drugim poziomem opodatkowania jest PIT po stronie osoby, która otrzymuje majątek w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej. Przychód z tego tytułu jest kwalifikowany jako przychód z innych źródeł. Fundator oraz osoba należąca w stosunku do fundatora do tzw. grupy zerowej mogą korzystać ze zwolnienia z PIT, jednak zakres zwolnienia ustala się z uwzględnieniem określonej w ustawie proporcji mienia wniesionego do fundacji rodzinnej przez danego fundatora. Oznacza to, że zwolnienie nie w każdym przypadku obejmie całą wartość otrzymanego mienia. W zakresie, w którym przychód nie korzysta ze zwolnienia, stawka podatku wynosi 10% w przypadku osoby zaliczanej w stosunku do fundatora do I lub II grupy podatkowej oraz 15% w pozostałych przypadkach.

Oznacza to, że skutki podatkowe likwidacji fundacji mogą być bardzo różne w zależności od tego, kto ostatecznie otrzyma majątek. Jeżeli mienie zostanie przekazane fundatorowi albo osobie należącej w stosunku do fundatora do grupy zerowej, przychód może korzystać ze zwolnienia z PIT w całości albo w odpowiedniej części, zależnie od proporcji mienia właściwej dla danego fundatora. Nie oznacza to jednak, że całe rozwiązanie będzie wolne od podatku, ponieważ przekazanie mienia w związku z rozwiązaniem fundacji podlega odrębnemu opodatkowaniu 15-procentowym CIT na poziomie fundacji. W praktyce przy planowaniu likwidacji trzeba więc oddzielnie przeanalizować CIT fundacji oraz PIT osoby otrzymującej majątek.

Z uwagi na to, skutki podatkowe rozwiązania fundacji rodzinnej pokazują, że decyzja o jej utworzeniu powinna być podejmowana z perspektywą wieloletnią. Nie wystarczy ustalić, jakie podatki wystąpią przy przekazywaniu świadczeń beneficjentom w czasie funkcjonowania fundacji. Równie ważne jest przeanalizowanie, co stanie się z majątkiem w przypadku jej rozwiązania, jakie będą wartości podatkowe poszczególnych aktywów i kto będzie ich ostatecznym odbiorcą. Takie podejście pozwala uniknąć sytuacji, w której rozwiązanie fundacji staje się nieoczekiwanie bardzo kosztownym przedsięwzięciem.

W praktyce przed rozpoczęciem likwidacji warto przygotować symulację podatkową obejmującą cały majątek fundacji. Należy uwzględnić aktualną wartość rynkową aktywów, ich historyczne koszty, potencjalny CIT fundacji, status podatkowy fundatora i beneficjentów oraz konsekwencje ewentualnej późniejszej sprzedaży otrzymanego majątku.

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny