Planowanie podatkowe w fundacji rodzinnej

Fundacja rodzinna od momentu wprowadzenia do polskiego porządku prawnego w 2023 roku budzi ogromne zainteresowanie wśród przedsiębiorców i osób prywatnych zarządzających większym majątkiem. Jej konstrukcja, łącząca elementy ochrony rodzinnego majątku z korzystnymi zasadami podatkowymi, sprawiła, że stała się jednym z najczęściej dyskutowanych narzędzi sukcesyjnych. Jednak koniec wakacji 2025 r. przyniósł istotne zapowiedzi zmian – Ministerstwo Finansów poinformowało o planowanej nowelizacji ustawy, która od 1 stycznia 2026 r. może wprowadzić istotne modyfikacje zasad opodatkowania fundacji rodzinnej, w tym ograniczenia w zakresie zbywania majątku fundacji, czyli tzw. lock-up.  

Planowanie podatkowe  

Fundacja rodzinna powoływana jest przede wszystkim po to, aby zabezpieczyć majątek, ułatwić jego sukcesję oraz zapewnić wypłaty świadczeń beneficjentom zgodnie z wolą fundatora. Jeżeli faktyczne działanie fundacji ogranicza się np. do zarządzania aktywami, to korzysta ona z szerokiego zwolnienia z podatku CIT. Dopiero wypłaty dla beneficjentów generują obowiązki podatkowe – przy czym w przypadku najbliższej rodziny fundatora są one neutralne podatkowo. Kluczowe zatem jest, aby fundacja nie była traktowana jako podmiot wykorzystywany wyłącznie do agresywnego planowania podatkowego, bo wtedy ryzyko zakwestionowania jej działań przez organy skarbowe rośnie. 

Poza tym, ustawa o fundacji rodzinnej dopuszcza określony katalog aktywności gospodarczej, m.in. najem, dzierżawę, obrót papierami wartościowymi, instrumentami finansowymi czy też udziałami w spółkach. Jeżeli fundacja działa w tych ramach, jej dochody nie są opodatkowane na bieżąco. Problem pojawia się w momencie, gdy działalność fundacji zaczyna przypominać klasyczny handel lub świadczenie usług na szeroką skalę. W takim przypadku organy podatkowe mogą uznać, że fundacja wykracza poza dopuszczalne ramy, a uzyskiwane dochody należy obciążyć sankcyjną stawką CIT w wysokości 25 proc. Granica pomiędzy dozwolonym zarządzaniem majątkiem a prowadzeniem niedozwolonej działalności gospodarczej bywa płynna, dlatego planując strategię inwestycyjną fundacji, trzeba szczególnie uważać na to, jak dane aktywności zostaną zakwalifikowane. 

Fundacja rodzinna jako narzędzie planowania podatkowego. GAAR a fundacja rodzinna 

W obecnym stanie prawnym fundacja rodzinna daje duże możliwości w zakresie planowania podatkowego. Po pierwsze, umożliwia ona gromadzenie aktywów i ich pomnażanie w sposób korzystny podatkowo, bez bieżącego CIT. Po drugie, pozwala na neutralne podatkowo przekazywanie świadczeń członkom najbliższej rodziny. W praktyce oznacza to, że fundacja rodzinna staje się wehikułem sukcesyjnym i inwestycyjnym, który łączy w sobie funkcje ochronne i optymalizacyjne. Jednak w każdym przypadku należy pamiętać, że wykorzystanie jej wyłącznie w celu obniżenia podatków może prowadzić do sporów z fiskusem i ryzyka zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. 

Klauzula ogólna przeciwko unikaniu opodatkowania (GAAR) ma na celu przeciwdziałanie sztucznym konstrukcjom prawnym, których jedynym lub głównym celem jest uzyskanie korzyści podatkowej. W kontekście fundacji rodzinnej szczególnie istotna jest uchwała Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania z dnia 29 maja 2025 roku, która zwróciła uwagę, że fundacja może stać się narzędziem agresywnej optymalizacji, zwłaszcza gdy jej działalność oderwana jest od realnych celów sukcesyjnych i majątkowych. Organy podatkowe mogą więc zakwestionować fundację w sytuacji, gdy jej jedynym celem jest minimalizacja obciążeń, bez uzasadnionych gospodarczo lub rodzinnie powodów powołania takiej struktury. Dla bezpieczeństwa podatkowego niezwykle ważne jest zatem właściwe udokumentowanie i wykazanie, że fundacja rzeczywiście realizuje cele rodzinne, a plan podatkowy jest tylko ich pochodną, a nie jedyną motywacją. 

Planowane zmiany od 1 stycznia 2026 roku mogą zmienić krajobraz fundacji rodzinnych. Resort finansów zapowiada modyfikacje zasad opodatkowania oraz wprowadzenie tzw. lock-up, czyli ograniczenia w zbywaniu majątku fundacji w określonym czasie. Celem ma być ograniczenie sytuacji, w których fundacja jest wykorzystywana jako wehikuł do szybkiego przenoszenia aktywów i ich sprzedaży bez bieżącego opodatkowania. W praktyce oznacza to, że fundacje już działające będą musiały zrewidować swoje strategie inwestycyjne, a fundatorzy planujący ich powołanie staną przed koniecznością podjęcia decyzji, czy robić to jeszcze przed wejściem nowych przepisów, czy poczekać na nową rzeczywistość regulacyjną. Nowe regulacje, o ile wejdą w życie, będą w istocie podkreśleniem celu sukcesyjnego fundacji rodzinnej z wyłączeniem możliwości szybkiej i agresywnej sprzedaży mienia wniesionego do niej przez podmioty powiązane.  

Z uwagi na to, fundacja rodzinna to narzędzie o ogromnym potencjale podatkowym i sukcesyjnym, jednak nie można zapominać o ryzykach związanych z jej niewłaściwym wykorzystaniem. Obecne regulacje sprzyjają korzystaniu z fundacji, ale zapowiadane zmiany od 2026 roku mogą wprowadzić istotne ograniczenia. W obliczu możliwego lock-up i rosnącego zainteresowania organów podatkowych kluczowe staje się odpowiedzialne planowanie i właściwe uzasadnienie celów powołania fundacji. Tylko wtedy możliwe będzie wykorzystanie jej potencjału bez ryzyka zakwestionowania działań przez fiskusa w oparciu o GAAR. 

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/  

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny