Przekształcenie działalności w fundację rodzinną – czy to możliwe?

Fundacja rodzinna to stosunkowo nowe narzędzie prawne w polskim systemie, które od momentu wejścia w życie ustawy w 2023 roku zyskuje coraz większe zainteresowanie przedsiębiorców. Jej podstawowym celem jest gromadzenie majątku, zarządzanie nim i wypłacanie świadczeń na rzecz beneficjentów, przy jednoczesnym zapewnieniu ciągłości biznesu i ochrony kapitału przed rozdrobnieniem. W praktyce wielu właścicieli firm zastanawia się, czy istnieje możliwość bezpośredniego przekształcenia prowadzonej działalności gospodarczej lub spółki w fundację rodzinną, aby zachować majątek w rękach najbliższych i uniknąć typowych problemów sukcesyjnych. 

Przekształcenie w fundację rodzinną? 

Na wstępie należy wskazać wprost, że polskie przepisy nie przewidują możliwości bezpośredniego przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej w fundację rodzinną. Procedura tworzenia fundacji rodzinnej została opisana w art. 11 ustawy o fundacji rodzinnej i polega na ustanowieniu jej przez osobę fizyczną mającą pełną zdolność do czynności prawnych, w drodze aktu założycielskiego lub testamentu sporządzonego w formie aktu notarialnego. Brak jest mechanizmu analogicznego do przekształceń w Kodeksie spółek handlowych, który pozwalałby wprost zamienić wpis przedsiębiorcy w CEIDG na fundację w rejestrze fundacji rodzinnych.  

Chociaż bezpośrednia transformacja firmy w fundację rodzinną nie jest możliwa, istnieją sposoby na przeniesienie majątku przedsiębiorstwa do fundacji. Fundator może wnieść do niej składniki majątku stanowiące element działalności gospodarczej, takie jak nieruchomości, maszyny czy też prawa własności intelektualnej, wnieść cały majątek związany z prowadzoną działalnością albo zorganizowaną cześć przedsiębiorstwa, pokrywając w ten sposób fundusz założycielski albo może przenieść te składniki na mocy umowy darowizny. Inną opcją jest przekształcenie jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością zgodnie z art. 551 § 5 Kodeksu spółek handlowych, a następnie wniesienie udziałów tej spółki do fundacji. Taki model pozwala zachować ciągłość prowadzonej działalności i jednocześnie umieścić jej wartość w strukturze fundacji rodzinnej. 

Kwestie podatkowe 

Trzeba przy tym pamiętać także, że wniesienie mienia do fundacji rodzinnej jest neutralne podatkowo dla fundatora na gruncie podatku PIT. Przekazanie aktywów nie powoduje powstania przychodu, gdyż fundator nie otrzymuje żadnego ekwiwalentu w zamian – wniesione składniki majątku stają się własnością fundacji i nie mogą zostać mu zwrócone, chyba że przewiduje to ustawa. Przychód po stronie osoby fizycznej może powstać dopiero w momencie otrzymania świadczeń od fundacji lub w razie jej rozwiązania.  

Wątpliwości przedsiębiorców często dotyczą również tego, czy taka czynność będzie wiązać się z koniecznością zapłaty podatku od towarów i usług (VAT). Interpretacja podatkowa z 26 kwietnia 2024 r. (nr 0112-KDIL3.4012.174.2024.1.AK) wydana przez Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej jasno wskazuje, że w określonych przypadkach przekazanie całego majątku przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części do fundacji rodzinnej może być neutralne na gruncie VAT. 

Sprawa w tym przypadku dotyczyła przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą w zakresie wynajmu i dzierżawy nieruchomości. Zamierzał on przekazać do fundacji rodzinnej cały majątek związany z tą działalnością, obejmujący m.in. prawo własności nieruchomości, umowy najmu i dzierżawy, umowy zarządzania nieruchomościami, ubezpieczenia, a także kontrakty na dostawę mediów i usług sprzątających. Co istotne, fundacja rodzinna miała kontynuować działalność w niezmienionym zakresie, a fakt ten miał być potwierdzony w dokumentach towarzyszących transakcji. Przeniesienie majątku miało nastąpić w formie darowizny jako jednorazowa czynność prawna. 

Dyrektor KIS potwierdził, że w takim przypadku nie powstanie obowiązek podatkowy w VAT. Kluczowe znaczenie ma to, aby przekazywane składniki majątku tworzyły zorganizowaną całość zdolną do samodzielnego prowadzenia działalności gospodarczej. Organ podatkowy podkreślił również, że umowne wyłączenie niektórych elementów przedsiębiorstwa jest dopuszczalne, o ile nie mają one istotnego znaczenia dla możliwości kontynuowania działalności. W praktyce dla bezpieczeństwa podatkowego kluczowe jest, aby dokumentacja transakcji wyraźnie potwierdzała, że fundacja rodzinna przejmuje działalność w dotychczasowym kształcie. 

Z uwagi na to, fundacja rodzinna stanowi nowoczesne narzędzie ochrony i zarządzania majątkiem rodzinnym, jej utworzenie wymaga spełnienia ściśle określonych warunków. Obowiązujące przepisy nie dopuszczają możliwości bezpośredniego przekształcenia jednoosobowej działalności gospodarczej w fundację rodzinną. Przedsiębiorca, który chce przenieść swój biznes do takiej struktury, musi wnieść całość majątku związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą do fundacji, albo wnieść zorganizowaną część przedsiębiorstwa (ewentualnie poszczególne składniki majątku). Przedsiębiorca może dokonać także wcześniejszego przekształcenia działalności w spółkę kapitałową i następnie przekazać jej udziały do fundacji. Przy właściwym zaplanowaniu, z uwzględnieniem aspektów prawnych i podatkowych, rozwiązanie to może stać się skuteczną formą sukcesji i narzędziem długofalowego zabezpieczenia rodzinnego majątku. 

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/  

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny