Uchwała Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania w sprawie fundacji rodzinnej – potwierdzenie stanowiska ekspertów IKiDP ws. celu tworzenia fundacji rodzinnej

Opublikowana w ostatnim czasie uchwała Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania dotyczy sprawy, która wzbudza coraz większe zainteresowanie w środowisku doradców podatkowych i przedsiębiorców korzystających z instrumentu, jakim jest fundacja rodzinna. Rada pochyliła się nad sytuacją, w której w 2023 roku fundacja rodzinna otrzymała w darowiźnie akcje od fundatora, będącego jednocześnie ich pierwotnym właścicielem, a następnie – jeszcze w tym samym roku – dokonała ich sprzedaży. Na tym etapie postępowania, jeszcze przed formalnym zakończeniem zbierania materiału dowodowego i bez uprzedniego wezwania podatnika do przedstawienia stanowiska, Szef Krajowej Administracji Skarbowej zwrócił się do Rady z wnioskiem o wydanie opinii.  

Uchwała Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania w sprawie fundacji rodzinnej  

Decyzja ta spotkała się z wyraźnym komentarzem ze strony Rady – zasygnalizowano bowiem, że w tak wczesnej fazie postępowania ustalony stan faktyczny nie daje jeszcze wystarczających podstaw do jednoznacznego rozstrzygania, czy mamy do czynienia z unikaniem opodatkowania w rozumieniu klauzuli GAAR. Jednym z kluczowych wniosków płynących z uchwały jest przypomnienie, że GAAR (General Anti-Avoidance Rule) to instrument o charakterze nadzwyczajnym, którego stosowanie powinno być szczególnie wyważone i uzasadnione. Rada podkreśliła, że wykładnia tego typu ogólnych norm prawa podatkowego nie może prowadzić do zwiększenia niepewności prawnej po stronie podatników. Jest to bardzo ważne przypomnienie, zwłaszcza w kontekście stosunkowo nowej instytucji, jaką jest fundacja rodzinna – wielu przedsiębiorców dopiero zaczyna z niej korzystać, traktując ją jako formę legalnego planowania sukcesji majątkowej i zarządzania aktywami w dłuższym horyzoncie czasowym. 

Warto również zwrócić uwagę na inny aspekt podkreślony przez Radę – GAAR to nie tylko narzędzie ochrony interesu fiskalnego państwa, ale również środek zapewniający równość wobec prawa. Organy podatkowe, stosując klauzulę przeciwko unikaniu opodatkowania, nie mogą dowolnie interpretować działań podatnika, zawężać analizowanego zakresu czynności czy pomijać istotnych elementów stanu faktycznego, jeżeli ich nieuwzględnienie miałoby służyć jedynie wzmocnieniu tezy o sztuczności działań. Takie podejście groziłoby wypaczeniem sensu GAAR i prowadziłoby do zbyt swobodnego uznawania działań podatników za naruszające prawo, co w praktyce oznaczałoby karanie za legalne wybory podatkowe. 

Analiza powiązanych czynności – darowizna i sprzedaż pod jednym lupą 

Rada trafnie zauważyła, że dla celów ewentualnej oceny zastosowania GAAR nie należy traktować oderwanych od siebie zdarzeń w oderwaniu od ich funkcji i powiązań. W tym konkretnym przypadku uznano, że zarówno darowizna akcji do fundacji rodzinnej, jak i późniejsza ich sprzedaż, powinny być rozpatrywane łącznie jako sekwencja powiązanych działań. Takie kompleksowe podejście do analizy stanu faktycznego nie tylko oddaje sens i logikę GAAR, ale też chroni podatnika przed dowolnością interpretacyjną organu. 

Rada przy tym bardzo wyraźnie podkreśliła, że sama kolejność czynności – czyli to, że najpierw doszło do darowizny, a dopiero potem do sprzedaży – nie może być automatycznie uznana za działanie sztuczne. Jeżeli bowiem alternatywny scenariusz, tj. sprzedaż przed darowizną, wiązałby się z wyższym opodatkowaniem, to zupełnie racjonalnym i zgodnym z prawem jest wybór opcji korzystniejszej podatkowo. Podatnik nie ma obowiązku wyboru rozwiązania najbardziej fiskalnie efektywnego z punktu widzenia Skarbu Państwa. Wybór ścieżki zgodnej z przepisami, ale skutkującej niższym zobowiązaniem podatkowym, nie może być uznany sam w sobie za nadużycie. 

Prawdziwe pytanie: po co powołano fundację rodzinną? 

Nie oznacza to jednak, że fakt istnienia alternatywnych scenariuszy automatycznie wyklucza możliwość zastosowania GAAR. Kluczowym pytaniem jest bowiem to, w jakim celu została powołana fundacja rodzinna. Czy rzeczywiście służy ona realizacji celów przewidzianych przez ustawodawcę, takich jak gromadzenie i zarządzanie majątkiem, zabezpieczenie sukcesji i prowadzenie długofalowej polityki majątkowej, czy też powołanie fundacji było jedynie środkiem do osiągnięcia krótkoterminowego efektu podatkowego. Wynika z tego zatem, że fundacja rodzinna nie może być tworzona wyłącznie w celu optymalizacji podatkowej. Korzystanie z preferencji podatkowych jest dopuszczalne jedynie jako efekt uboczny realizacji jej głównego celu, jakim jest zabezpieczenie i pomnażanie majątku na rzecz kolejnych pokoleń – co potwierdziło stanowisko ekspertów IKIDP w sprawie celu tworzenia fundacji rodzinnych. 

Wśród wniosków z tej uchwały należy zatem wskazać, że po pierwsze, Rada przypomina, że GAAR nie może być stosowana bez głębokiej analizy okoliczności faktycznych i prawnych, które wykraczają poza schematyczną ocenę pojedynczych czynności. Po drugie, organy podatkowe muszą brać pod uwagę także późniejsze działania fundacji – nie tylko sam moment sprzedaży, ale również to, co następuje po nim. GAAR zaczyna więc być postrzegana jako narzędzie analizy długofalowej, a nie jako instrument do kwestionowania pojedynczych decyzji. 

Wobec tego, uchwała Rady ds. Przeciwdziałania Unikaniu Opodatkowania to doskonały przykład wyważonej, profesjonalnej argumentacji w trudnym temacie, jakim jest stosowanie GAAR do działań związanych z fundacjami rodzinnymi. Jej treść powinna być uważnie przeczytana przez każdego, kto planuje transakcje z użyciem tej instytucji. Podatnicy zyskują ważną wskazówkę – nie chodzi o samą strukturę działań, ale o ich rzeczywiste cele i skutki. Praktyka wypłat środków z fundacji bez uprzedniej realizacji celu inwestycyjnego może być uznana za nadużycie. Z drugiej strony, prawidłowo zaplanowane działania z użyciem fundacji, w których fundacja rzeczywiście pełni funkcję zarządcy i inwestora, powinny być uznane za zgodne z prawem.  

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/.

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny