Zmiany w estońskim CIT = kolejny ,,Polski Ład”?

Estoński CIT przez ostatnie lata był jednym z niewielu rozwiązań podatkowych, które zdobyły zaufanie przedsiębiorców. Wprowadzony jako instrument mający wspierać inwestycje i upraszczać rozliczenia podatkowe, stał się bezpieczną przystanią dla blisko 22 tysięcy firm. Niższe stawki, brak podatku do momentu wypłaty zysków i ograniczona biurokracja czyniły z niego atrakcyjną alternatywę wobec klasycznego CIT. Jednak Ministerstwo Finansów postanowiło przyjrzeć się bliżej temu systemowi, podejrzewając, że część przedsiębiorców wykorzystuje jego konstrukcję do kreatywnych optymalizacji. W efekcie przygotowano nowelizację ustaw podatkowych, która już zyskała miano „kolejnego Polskiego Ładu”. 

Zmiany w estońskim CIT? 

Z danych Ministerstwa Finansów wynika, że podatnicy korzystający z estońskiego CIT mają do zapłaty ponad 16 milionów złotych wynikających z deklaracji, a dodatkowe zaległości z decyzji fiskusa sięgają ponad 600 tysięcy złotych. Od października 2023 roku przeprowadzono 38 kontroli celno-skarbowych dotyczących estońskiego CIT, z czego w ponad połowie przypadków stwierdzono nieprawidłowości. Łączna kwota ustalonych uszczupleń przekroczyła 10 milionów złotych. Te dane stały się dla resortu finansów argumentem za wprowadzeniem reform. 

Najwięcej emocji budzi propozycja zmiany definicji tzw. ukrytych zysków. Obecnie za takie uznaje się świadczenia – pieniężne lub niepieniężne – wypłacane wspólnikom w związku z prawem do udziału w zyskach spółki. Nowelizacja zakłada usunięcie właśnie tego powiązania, co oznacza, że niemal każda transakcja między spółką a jej wspólnikiem lub podmiotem powiązanym może zostać uznana za wypłatę ukrytego zysku, a w konsekwencji podlegać opodatkowaniu. 

W praktyce oznacza to, że nawet transakcje czysto biznesowe, takie jak najem biura od wspólnika, korzystanie z oprogramowania licencjonowanego przez podmiot powiązany czy też świadczenie usług doradczych, mogą zostać potraktowane jako forma obejścia podatku. Resort finansów tłumaczy zmiany koniecznością realizacji zasady sprawiedliwości podatkowej i eliminacji luk, które umożliwiają unikanie opodatkowania. Eksperci ostrzegają jednak, że to uderzenie nie w nadużycia, lecz w codzienną działalność gospodarczą wielu spółek. 

Propozycje pozostałych zmian 

Projekt zawiera również jedną korzystną zmianę – swoistą abolicję dla spółek, które złożyły sprawozdanie finansowe z opóźnieniem przed przejściem na estoński CIT. Jednak dotyczy ona wyłącznie tych, które zamknęły księgi rachunkowe do 31 sierpnia 2025 r. Wobec tego, to rozwiązanie obejmie wyłącznie zdarzenia z przeszłości i nie uchroni podatników przed przyszłymi błędami formalnymi. 

Równolegle z zaostrzeniem zasad estońskiego CIT rząd planuje wprowadzić 17-procentowy ryczałt od przychodów ewidencjonowanych dla wspólników świadczących usługi na rzecz własnych spółek. Ma to być odpowiedź na zjawisko „optymalizacji” poprzez świadczenie fikcyjnych usług. Jednakże takie wprowadzenie jednej stawki dla wszystkich przypadków stanowi formę odpowiedzialności zbiorowej. W praktyce dwaj przedsiębiorcy wykonujący tę samą usługę mogą być opodatkowani zupełnie inaczej, tylko dlatego, że jeden z nich działa na rzecz podmiotu powiązanego. 

Kolejnym elementem reformy jest ograniczenie ulgi IP Box. Od 2026 r. będą z niej mogli korzystać tylko ci przedsiębiorcy, którzy zatrudniają co najmniej trzy osoby niepowiązane. Dla większości samozatrudnionych programistów oznacza to utratę prawa do 5-procentowego PIT od dochodów z własności intelektualnej. 

Duże kontrowersje budzi także tempo wprowadzania reformy. Rząd wcześniej zapowiadał, że przedsiębiorcy będą mieli co najmniej sześć miesięcy na przygotowanie się do zmian. Tymczasem nowelizacja ma zostać przyjęta i podpisana przez prezydenta do końca listopada, by wejść w życie już 1 stycznia. Eksperci podkreślają, że zmiana modeli biznesowych i struktury rozliczeń wymaga miesięcy przygotowań, a nie kilku tygodni. 

Trudno oprzeć się wrażeniu, że planowane zmiany to powtórka z 2021 r. – kolejny „Polski Ład” w nowym wydaniu. Szybkie tempo legislacyjne, brak konsultacji, liczne niespójności i brak kompleksowej wizji polityki podatkowej sprawiają, że przedsiębiorcy znów tracą poczucie stabilności. Różnica polega jedynie na tym, że tym razem w pakiecie nie ma ulg i zachęt, a jedynie ograniczenia i dodatkowe obciążenia.  

Z uwagi na to, estoński CIT wciąż pozostaje atrakcyjną formą opodatkowania, jednak jego przyszłość zależy od tego, jak daleko posunie się resort finansów w procesie uszczelniania przepisów. Nowelizacja, która ma wejść w życie już za kilka miesięcy, zmienia zasady gry dla tysięcy przedsiębiorców. Usunięcie powiązania między transakcją a prawem do udziału w zysku może sprawić, że każda relacja między wspólnikiem a spółką stanie się potencjalnym źródłem ryzyka podatkowego. 

Sprawdź i skorzystaj z kursu podatkowo-księgowego o estońskim CIT https://platforma.ikidp.pl/courses/rachunkowosc-spolek-na-estonskim-cit-z-planem-kont-i-polityka-rachunkowosci/  

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny