Działalność gospodarcza w fundacji rodzinnej – jaką można prowadzić?

Fundacja rodzinna jest instytucją stosunkowo nową w polskim systemie prawnym, a jednocześnie niezwykle szybko zyskującą na popularności. Wynika to z faktu, że fundacja rodzinna stała się skutecznym narzędziem ochrony majątku, przeciwdziałania jego rozdrobnieniu w wyniku dziedziczenia oraz zapewnienia kontynuacji działalności firm rodzinnych. Naturalnym pytaniem, które pojawia się w tym kontekście, jest zakres dopuszczalnej działalności gospodarczej, jaką może prowadzić fundacja rodzinna. Co na ten temat wskazują przepisy ustawy? 

Działalność gospodarcza w fundacji rodzinnej 

Fundacja rodzinna powoływana jest przede wszystkim po to, aby gromadzić i chronić majątek, zarządzać nim zgodnie z wolą fundatora oraz spełniać świadczenia na rzecz beneficjentów. Jej istotą jest więc realizacja celów prywatnych, a nie publicznych. W praktyce oznacza to, że kluczowym zadaniem fundacji jest unifikacja majątku rodzinnego i jego zachowanie dla przyszłych pokoleń. 

Działalność gospodarcza nie jest celem samym w sobie, lecz jedynie środkiem do realizacji podstawowych funkcji fundacji. Ustawodawca od początku zmagał się z pytaniem, czy i w jakim zakresie fundacja rodzinna może podejmować aktywność o charakterze zarobkowym. Ostatecznie przyjęto rozwiązanie kompromisowe – ograniczono dopuszczalne formy działalności gospodarczej, tak aby nie wypaczały one pierwotnej idei fundacji, a jednocześnie umożliwiały efektywne zarządzanie jej majątkiem. 

Kluczowe znaczenie posiada art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej – zgodnie z tym rozwiązaniem, fundacja może prowadzić działalność gospodarczą w ściśle określonym zakresie. Do dozwolonych aktywności należą w szczególności: zbywanie mienia, o ile nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży, najem, dzierżawa i udostępnianie składników majątku, uczestnictwo w spółkach, funduszach inwestycyjnych czy spółdzielniach, a także obrót papierami wartościowymi i instrumentami finansowymi. Ustawa przewiduje również możliwość udzielania pożyczek beneficjentom i powiązanym spółkom, prowadzenia gospodarki leśnej oraz produkcji przetworzonych w sposób nieprzemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, przy spełnieniu określonych warunków. 

Jaką działalność można prowadzić? 

Wskazany katalog ma charakter zamknięty, co oznacza, że fundacja rodzinna zasadniczo nie może prowadzić działalności gospodarczej w żadnym innym zakresie. W szczególności nie jest dopuszczalne, aby zajmowała się działalnością stricte handlową, usługową czy produkcyjną, typową dla klasycznych przedsiębiorców. 

Wspomnienia przy tym wymaga, że fundacja rodzinna w zakresie dozwolonej działalności gospodarczej korzysta ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób prawnych. Podatek powstaje dopiero w momencie wypłaty świadczeń beneficjentom. Jest to jedna z najważniejszych zalet fundacji, pozwalająca na akumulację i reinwestowanie zysków w ramach struktur fundacji bez bieżącego opodatkowania. 

Jeżeli jednak fundacja podejmie działalność wykraczającą poza katalog przewidziany w art. 5 ustawy, będzie zobowiązana do zapłaty podatku CIT według sankcyjnej stawki 25%. Tym samym fundacja musi liczyć się z wyższym obciążeniem podatkowym. Dodatkowo prowadzenie działalności spoza „dozwolonego katalogu” może wiązać się z ewentualną odpowiedzialnością członków zarządu za naruszenie przepisów prawa lub statutu. 

Ograniczony zakres działalności gospodarczej fundacji rodzinnej w praktyce wymusza jej rolę jako podmiotu inwestycyjnego, a nie operacyjnego. Może ona efektywnie zarządzać udziałami w spółkach rodzinnych, korzystnie lokować środki finansowe czy też zabezpieczać majątek w nieruchomościach. Dzięki zwolnieniom podatkowym fundacja stanowi atrakcyjne narzędzie do długofalowego planowania sukcesyjnego i ochrony majątku. 

W tym kontekście działania incydentalne, takie jak sprzedaż nieruchomości czy innych składników majątku, nie powinny być automatycznie traktowane jako prowadzenie działalności gospodarczej. Kluczowe znaczenie ma bowiem definicja działalności zawarta w prawie przedsiębiorców, która wymaga, aby miała ona charakter zorganizowany, ciągły, zarobkowy i była wykonywana we własnym imieniu. Warto jednak podkreślić, że granica miedzy czynnościami wykonywanymi w ramach działalności gospodarczej, a czynnościami, które są prowadzone poza tą działalnością, w szczególności zdaniem organów skarbowych, jest bardzo dyskusyjna. 

Z uwagi na to, fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą, ale w ograniczonym zakresie określonym ustawowo. Jej głównym celem pozostaje ochrona i pomnażanie majątku rodzinnego, a nie prowadzenie operacyjnego biznesu. Naruszenie granic dozwolonej działalności skutkuje sankcyjnym opodatkowaniem w wysokości 25% CIT, jednak przy prawidłowym funkcjonowaniu fundacja stanowi wyjątkowo korzystne rozwiązanie podatkowe i sukcesyjne. Jej potencjał tkwi w umiejętnym wykorzystaniu dozwolonych obszarów inwestycyjnych i w koncentracji na długoterminowej ochronie rodzinnego majątku. 

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/  

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny