Fundacja rodzinna a sprzedaż majątku – czy i kiedy zbycie aktywów może rodzić podatek?

Fundacja rodzinna została stworzona przede wszystkim jako narzędzie służące długoterminowemu gromadzeniu i ochronie majątku rodzinnego. Jednym z naturalnych sposobów realizowania tego celu jest inwestowanie zgromadzonych aktywów, ich sprzedaż oraz przeznaczanie uzyskanych środków na kolejne inwestycje. W praktyce pojawiły się jednak pytania, czy fundacja rodzinna może bezpiecznie sprzedawać składniki swojego majątku, w szczególności udziały w spółkach, a następnie reinwestować uzyskane środki bez ryzyka zakwestionowania takiego modelu przez organy podatkowe.

Fundacja rodzinna jako narzędzie gromadzenia i pomnażania majątku

Znaczenie dla odpowiedzi na to pytanie mają opinie zabezpieczające wydane przez Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, zakończonych wydaniem opinii zabezpieczających z 19 maja 2025 r. i 26 maja 2025 r w dwóch sprawach dotyczących fundacji rodzinnej (DKP2.8082.6.2024 i DKP2.8082.9.2024) Szef KAS uznał, że określony model polegający na wniesieniu udziałów do fundacji, późniejszej ich sprzedaży podmiotowi niepowiązanemu oraz reinwestowaniu uzyskanych środków może mieścić się w granicach prawa i nie musi oznaczać unikania opodatkowania. Jest to istotny sygnał dla fundatorów i osób planujących wykorzystanie fundacji rodzinnej jako wehikułu inwestycyjnego. Należy jednak pamiętać, że każda z tych opinii odnosi się do konkretnego, szczegółowo opisanego zespołu czynności, dlatego wynikającej z niej oceny nie można automatycznie przenosić na każdy przypadek sprzedaży aktywów przez fundację rodzinną.

Jednocześnie nie oznacza to, że każda sprzedaż majątku przez fundację będzie automatycznie neutralna podatkowo. W pierwszej kolejności należy ustalić, czy dana czynność mieści się w katalogu dozwolonej działalności gospodarczej określonym w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej, a następnie ocenić jej skutki na gruncie ustawy o CIT. Kluczowe znaczenie ma bowiem charakter sprzedawanego aktywa i sposób jego nabycia przez fundację, sposób przeprowadzenia całej operacji, relacje pomiędzy stronami oraz to, co fundacja zrobi z uzyskanymi środkami. Właśnie dlatego sprzedaż majątku fundacji rodzinnej należy analizować nie jako pojedynczą transakcję, ale jako element szerszego modelu zarządzania majątkiem.

Podstawową funkcją fundacji rodzinnej jest bowiem umożliwienie uporządkowania majątku rodzinnego i zarządzania nim w perspektywie długoterminowej. Fundator przekazuje do fundacji określone aktywa, które następnie stają się majątkiem fundacji, a nie pozostają bezpośrednio jego prywatnym majątkiem. Fundacja może następnie wykorzystywać zgromadzone środki i aktywa do prowadzenia działalności mieszczącej się w zakresie przewidzianym przez ustawę o fundacji rodzinnej. Ustawa dopuszcza przy tym zbywanie mienia, o ile nie zostało ono nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia, przy czym ograniczenie to nie dotyczy m.in. praw wynikających z uczestnictwa w spółkach oraz papierów wartościowych.

W tym kontekście trudno uznać, że majątek raz wniesiony do fundacji powinien być przez nią przechowywany w niezmienionej postaci. Jeżeli fundacja posiada udziały w spółce, może pojawić się potrzeba ich sprzedaży, chociażby ze względu na zmianę strategii inwestycyjnej, atrakcyjną ofertę nabycia czy konieczność przesunięcia kapitału do innego przedsięwzięcia. Naturalnym elementem działalności inwestycyjnej jest zatem zarówno nabywanie aktywów, jak i ich zbywanie, o ile odbywa się to w granicach działalności dopuszczonej przez ustawę.

Ryzyko podatkowe wzrasta zwłaszcza wtedy, gdy sprzedaż majątku fundacji zaczyna być postrzegana nie jako element zarządzania majątkiem, lecz jako konstrukcja mająca przede wszystkim doprowadzić do uzyskania korzyści podatkowej sprzecznej z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej albo jej przepisu. Właśnie w tym miejscu pojawia się znaczenie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania oraz oceny, czy sposób działania fundacji nie ma charakteru sztucznego. Samo wystąpienie korzyści podatkowej nie jest natomiast wystarczające do zastosowania tej klauzuli.

Sprzedaż udziałów przez fundację rodzinną

Jednym z najważniejszych przypadków analizowanych w kontekście funkcjonowania fundacji rodzinnych jest sprzedaż udziałów w spółkach. Możliwy model działania może wyglądać następująco: fundator ustanawia fundację rodzinną, wnosi do niej określone aktywa, w tym udziały w jednej lub kilku spółkach, a następnie fundacja sprzedaje te udziały zewnętrznemu nabywcy. Środki uzyskane ze sprzedaży pozostają w fundacji i są następnie wykorzystywane do nabywania kolejnych aktywów.

Taki zespół czynności został przedstawiony Szefowi KAS w ramach postępowań dotyczących wydania opinii zabezpieczających. Ocena organu obejmowała zatem nie tylko samą sprzedaż udziałów, lecz całą sekwencję działań, począwszy od utworzenia fundacji i wniesienia do niej majątku. Organ uznał, że samo wystąpienie korzyści podatkowej nie jest wystarczające do stwierdzenia unikania opodatkowania. Istotne jest bowiem również to, czy korzyść pozostaje w sprzeczności z przedmiotem lub celem ustawy podatkowej albo jej przepisu oraz czy sposób działania podatnika można uznać za sztuczny.

W analizowanych sprawach organ uznał, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki pozwalające na zastosowanie klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Szczególnie istotne było to, że sprzedaż udziałów miała być przeprowadzona przez fundację w ramach prowadzonej przez nią działalności, a środki uzyskane z transakcji miały zostać przeznaczone na kolejne inwestycje. Nie chodziło zatem o szybkie wyprowadzenie pieniędzy z fundacji do majątku prywatnego beneficjenta, lecz o dalsze zarządzanie majątkiem na poziomie fundacji. Znaczenie miały przy tym również deklarowane cele sukcesyjne i inwestycyjne oraz brak podporządkowania całej struktury wyłącznie wcześniej przygotowanej transakcji sprzedaży.

Szczególnie ważnym elementem analizowanych opinii zabezpieczających jest kwestia reinwestowania pieniędzy uzyskanych ze sprzedaży aktywów. Jeżeli fundacja sprzedaje udziały, a następnie środki pozostają w fundacji i są wykorzystywane do zakupu kolejnych aktywów, taki sposób postępowania może być postrzegany jako realizacja inwestycyjnego charakteru fundacji rodzinnej. Sama deklaracja reinwestowania środków nie przesądza jednak o bezpieczeństwie podatkowym całego modelu, jeżeli pozostałe okoliczności wskazują na instrumentalne wykorzystanie fundacji.

Inaczej wyglądałaby sytuacja, w której fundacja zostałaby wykorzystana jedynie jako krótkotrwały pośrednik. Jeżeli cała konstrukcja sprowadzałaby się do wniesienia aktywów do fundacji, ich natychmiastowej sprzedaży i szybkiego przekazania środków beneficjentowi, należałoby znacznie dokładniej przeanalizować gospodarczy sens takiej operacji oraz jej konsekwencje podatkowe. Podobnej ostrożności wymaga sytuacja, w której jeszcze przed utworzeniem fundacji wybrano nabywcę, uzgodniono istotne warunki zbycia albo zawarto dokumenty przygotowujące sprzedaż.

Nie oznacza to jednak, że przepisy ustanawiają ogólny minimalny okres, przez jaki aktywa muszą znajdować się w fundacji przed ich sprzedażą. W przedstawionym stanowisku podkreślano, że dla oceny prawidłowości modelu większe znaczenie może mieć rzeczywisty cel i sposób wykorzystania majątku niż sam upływ czasu, który może jednak stanowić jedną z okoliczności podlegających łącznej ocenie, pomiędzy nabyciem a zbyciem danego składnika.

Wydane opinie zabezpieczające mają szczególne znaczenie dlatego, że odnoszą się do zastosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. Ich istota polega na potwierdzeniu, że w opisanych okolicznościach planowane czynności nie zostały uznane za unikanie opodatkowania. Jednocześnie opinia zabezpieczająca odnosi się do konkretnego stanu faktycznego albo planowanego sposobu działania przedstawionego przez wnioskodawcę. Nie można więc traktować jej jako generalnego potwierdzenia, że każda sprzedaż aktywów przez każdą fundację rodzinną będzie neutralna podatkowo.

Dla fundatorów opinie są jednak ważnym punktem odniesienia. Pokazują bowiem sposób, w jaki organ podatkowy może oceniać sprzedaż aktywów i ich późniejsze reinwestowanie. Z perspektywy bezpieczeństwa podatkowego warto więc analizować nie tylko literalne brzmienie przepisów, ale również aktualne stanowiska organów oraz praktykę dotyczącą stosowania klauzuli przeciwko unikaniu opodatkowania. e względu na toczące się prace legislacyjne dotyczące zasad opodatkowania fundacji rodzinnych aktualność przedstawionych wniosków należy każdorazowo zweryfikować bezpośrednio przed podjęciem planowanych czynności. Projektowane rozwiązania mogą bowiem wpływać na skutki podatkowe zbywania niektórych składników majątku wniesionych lub przekazanych fundacji.

Praktyczne informacje o fundacji rodzinnej znajdziesz w kursie https://platforma.ikidp.pl/courses/jak-prowadzic-fundacje-rodzinna-podatki-rachunkowosc-dokumenty/

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny