Istotna uchwała NSA – fiskus będzie mógł jeszcze dłużej rozstrzygać sprawy?

Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) w uchwale III FPS 4/24 rozstrzygnął, że w przypadku zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z doręczeniem zarządzenia zabezpieczenia w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, termin ten biegnie dalej dopiero po zakończeniu postępowania zabezpieczającego. Decyzja ta ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ wpływa na sposób liczenia terminów przedawnienia zobowiązań podatkowych i może wydłużyć czas, w którym organy podatkowe mogą skutecznie egzekwować swoje roszczenia.  

Rozstrzygnięcie NSA 

Uchwała NSA dotyczyła rozbieżności w orzecznictwie dotyczących stosowania art. 70 § 6 pkt 4 i § 7 pkt 4 oraz 5 Ordynacji podatkowej. Zasadniczy problem sprowadzał się do interpretacji momentu, od którego bieg terminu przedawnienia jest wznawiany po zawieszeniu spowodowanym doręczeniem zarządzenia zabezpieczenia. Minister finansów zwrócił uwagę na te rozbieżności i wystąpił do NSA o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów, co podkreśla wagę problemu zarówno dla organów podatkowych, jak i podatników. 

Rzecznik MŚP argumentował w sprawie, że art. 70 § 7 pkt 4 i 5 należy rozumieć jako dotyczące odmiennych sytuacji: pierwszy przepis odnosi się do decyzji zabezpieczającej, a drugi do postępowania prowadzonego na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. 

NSA zaś w tej sprawie stwierdził, że termin przedawnienia biegnie dalej nie po wygaśnięciu decyzji o zabezpieczeniu (art. 70 § 7 pkt 4 Ordynacji podatkowej), ale dopiero po zakończeniu postępowania zabezpieczającego (art. 70 § 7 pkt 5). To oznacza, że organy podatkowe mogą zyskać dodatkowy czas na podjęcie działań związanych z zabezpieczeniem i egzekucją zobowiązań podatkowych.  Problem biegu terminu przedawnienia ma ogromne znaczenie praktyczne. Minister Finansów, wskazując na statystyki, podkreślał rosnącą liczbę zarządzeń zabezpieczających oraz kwoty, których dotyczyły. W 2022 r. wydano 21 854 decyzji na łączną kwotę 9,6 mld zł, w 2023 r. 18 031 decyzji na kwotę 7,8 mld zł, a do listopada 2024 r. 11 643 decyzje na kwotę 3,3 mld zł. Dane te obrazują skalę problemu i uzasadniają potrzebę ujednolicenia orzecznictwa. 

Potencjalne skutki uchwały 

Podjęta uchwała rozstrzygała ważny problem praktyczny, opowiadając się za interpretacją korzystniejszą dla fiskusa. Wywołuje ona jednak obawy co do możliwości nadużyć oraz konieczności wprowadzenia zmian legislacyjnych. Ograniczenia czasowe w prowadzeniu postępowania zabezpieczającego mogłyby przywrócić równowagę między interesami fiskusa a prawami podatników, zapewniając sprawiedliwość i proporcjonalność w stosowaniu prawa podatkowego. 

Z uwagi na to, decyzja NSA może prowadzić do zwiększenia liczby przypadków stosowania zabezpieczeń zobowiązań podatkowych przez organy podatkowe. Uchwała bowiem wydłuża czas na rozstrzyganie spraw podatkowych – zawieszenie biegu przedawnienia do momentu zakończenia postępowania zabezpieczającego oznacza, że podatnicy mogą przez dłuższy czas pozostawać w niepewności co do zakończenia swoich spraw. Nadto, zwiększa ona także ryzyko dla podatników – częstsze stosowanie zabezpieczeń, takich jak zajęcia majątkowe, może prowadzić do ograniczenia możliwości prowadzenia działalności gospodarczej przez podatników, zwłaszcza w przypadkach, gdy zabezpieczenia są stosowane przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. 

Wreszcie, takie rozstrzygnięcie może też wpłynąć na praktykę organów podatkowych. Uchwała może zachęcić organy podatkowe do częstszego wykorzystywania postępowania zabezpieczającego jako narzędzia wydłużającego okres dochodzenia należności. 

Z jednej strony uchwała NSA podkreśla znaczenie skutecznej ochrony interesów fiskusa, co jest istotne dla zapewnienia wpływów budżetowych. Z drugiej strony może budzić obawy o proporcjonalność działań organów podatkowych w stosunku do podatników.  

Podsumowanie 

Podsumowując zatem, uchwała NSA w sprawie III FPS 4/24 wprowadza istotne zmiany w interpretacji przepisów o przedawnieniu zobowiązań podatkowych, które mogą wpłynąć na praktykę zarówno organów podatkowych, jak i podatników. Warto, aby przedsiębiorcy oraz doradcy podatkowi uważnie śledzili rozwój sytuacji i odpowiednio dostosowywali swoje strategie w kontaktach z organami podatkowymi. Uchwała ta stawia również pytania o konieczność dalszych zmian legislacyjnych, które mogłyby wyważyć interesy fiskusa i podatników. Istnieje również obawa, iż skutkiem uchwały może być zwiększenie zabezpieczeń zobowiązań podatkowych przez organy podatkowe i ich instrumentalne nadużywanie. Stąd też niezwykle istotnym jest obranie odpowiedniej strategii prowadzenia działań przed organami, aby jak najlepiej zabezpieczyć interes podatnika.  

Bądź na bieżąco z najważniejszymi zmianami podatkowymi, dołącz do Instytutu Rejestracja – IKIDP

Autor

Redaktor prowadzący

Redaktor naczelny