W księgach fundacji rodzinnej można stosować dwa główne podejścia – bez funduszu specjalnego (tylko konta wynikowe) albo z wyodrębnionym funduszem na świadczenia. Poniżej oba warianty w oparciu o wskazówki Instytutu.

1. Wypłata świadczenia pieniężnego – wariant prosty (bez funduszu specjalnego)

Założenia:
– wypłata 10 000 zł świadczenia pieniężnego,
– świadczenie uregulowane statutem/uchwałą (nie ukryty zysk),
– CIT 15% od wartości świadczenia,
– PIT np. 0% / 10% / 15% w zależności od relacji z fundatorem (pomijam kwoty, schemat jest ten sam).

a) Ujęcie kosztu świadczenia

1) Ujęcie świadczenia jako kosztu:

– Wn 765 „Świadczenia pieniężne dla beneficjentów”
– Ma 240/249 „Rozrachunki z beneficjentami”

(ewentualnie od razu Ma 130 „Rachunek bankowy”, jeżeli wypłata następuje natychmiast i rozrachunków nie prowadzimy „na dzień”)

b) Zapłata świadczenia beneficjentowi

Przy wypłacie brutto (przelew pełnych 10 000 zł):

– Wn 240 „Rozrachunki z beneficjentami”
– Ma 130 „Rachunek bankowy”

Jeżeli potrącamy PIT przy świadczeniu pieniężnym (wypłata netto):

– Wn 240 „Rozrachunki z beneficjentami” – kwota brutto świadczenia
– Ma 221 „Rozrachunki z tytułu PIT” – kwota podatku należnego od beneficjenta
– Ma 130 „Rachunek bankowy” – kwota netto wypłacona beneficjentowi

2. Wypłata świadczenia pieniężnego – wariant z funduszem specjalnym na świadczenia

Fundacja może utworzyć fundusz 802 „Fundusz specjalny na realizację świadczeń na rzecz beneficjentów”.

a) Zasilenie funduszu z zysku

Uchwała organu fundacji, że część zysku przeznaczamy na benefity, np. 1 000 000 zł:

– Wn 820 / 821 „Rozliczenie wyniku finansowego”
– Ma 802 „Fundusz specjalny na realizację świadczeń na rzecz beneficjentów”

b) Wypłata świadczenia

Wydatkowanie środków z funduszu – technicznie można przyjąć dwie logiki:

1) Bezpośrednio z funduszu (najprościej „funduszowo”):

– Wn 802 „Fundusz specjalny na realizację świadczeń na rzecz beneficjentów”
– Ma 240 „Rozrachunki z beneficjentami” (lub 130 przy natychmiastowej wypłacie)

albo

2) Przez konto kosztowe 765 (wariant mieszany – fundusz + wynik):

– Wn 765 „Świadczenia pieniężne dla beneficjentów”
– Ma 240 „Rozrachunki z beneficjentami”
a równolegle (na przeksięgowanie kosztu na fundusz):
– Wn 802 „Fundusz specjalny na realizację świadczeń na rzecz beneficjentów”
– Ma 765 „Świadczenia pieniężne dla beneficjentów”

(w efekcie koszt w rachunku wyników = 0, a obciążony zostaje fundusz).

3. Podatek CIT od świadczenia

Jeżeli świadczenie podlega 15% CIT (art. 24q CIT):

1) Naliczony podatek (w momencie powstania obowiązku podatkowego):

– Wn 871 „Podatek dochodowy wg stawki 15%”
– Ma 220-01 „Rozrachunki z tytułu CIT – świadczenia dla beneficjentów”

2) Zapłata CIT:

– Wn 220-01 „Rozrachunki z tytułu CIT – świadczenia dla beneficjentów”
– Ma 130 „Rachunek bankowy”

4. Podatek PIT przy świadczeniach niepieniężnych – należność od beneficjenta

Jeśli świadczenie jest niepieniężne (np. udostępnienie mieszkania) i fundacja płaci PIT jako płatnik, to zapłacony PIT jest należnością od beneficjenta.

Przykład:
świadczenie niepieniężne 10 000 zł, CIT 1 500 zł, PIT 1 000 zł.

Księgowania (zgodnie z przykładem):

1) Ujęcie zobowiązań podatkowych oraz należności od beneficjenta:

– Wn 871 „Podatek dochodowy wg stawki 15%” 1 500
– Ma 220-01 „Rozrachunki CIT – świadczenia dla beneficjentów” 1 500

– Wn 221 „Rozrachunki z tytułu PIT” 1 000
– Ma 249/240 „Należności od beneficjentów” 1 000

2) Zapłata podatków:

– Wn 220-01
– Wn 221
– Ma 130 „Rachunek bankowy”

5. Ewidencja świadczeń niepieniężnych (tylko sygnalnie)

Dla świadczeń niepieniężnych:

– wartość rynkową świadczenia warto ujmować pozabilansowo, np. 793 „Wartość nieodpłatnych świadczeń dla beneficjentów”,
– koszty związane z nieodpłatnym udostępnieniem (czynsz, media, amortyzacja wyposażenia itp.) – na 766 „Niepieniężne świadczenia na rzecz beneficjentów”,
– analityka 765/766 wg beneficjentów, rodzaju świadczeń, stawek CIT i PIT (konieczna do poprawnych rozliczeń podatkowych).

Sprawdź, czy stosowany w fundacji model ewidencji świadczeń zapewnia pełną spójność bilansową i podatkową. Dołącz do kursu na korzystnych warunkach, teraz 200 zł taniej!

…

Niepieniężne świadczenia dla beneficjentów (np. mieszkanie, samochód, jacht, prawo do korzystania z rzeczy/prawa) w fundacji rodzinnej ujmujesz dwutorowo:

1. PODSTAWA OPODATKOWANIA (wartość rynkowa świadczenia)
   – Ustal wartość rynkową świadczenia (np. rynkowy czynsz najmu mieszkania za dany okres, rynkowe wynagrodzenie za korzystanie z auta itp.).
– Tę wartość ujmij na koncie POZABILANSOWYM – np.:
– 793 – „Wartość nieodpłatnych świadczeń dla beneficjentów”
– wg beneficjentów,
– wg rodzaju świadczenia,
– z analityką wg stawek CIT (15%) i PIT (zw/10%/15%).
– Na podstawie salda 793 liczysz:
– 15% CIT (fundacja – podatnik),
– PIT beneficjenta (zw/10%/15% w zależności od relacji i proporcji wkładów fundatorów).

2. KOSZTY ZWIĄZANE Z REALIZACJĄ ŚWIADCZENIA
– Wszystkie wydatki związane z niepieniężnym świadczeniem (faktyczne koszty ponoszone przez fundację) księgujesz jako pozostałe koszty operacyjne:
– 766 – „Niepieniężne świadczenia na rzecz beneficjentów”
przykładowo:
– koszty mieszkania udostępnionego beneficjentowi: czynsz, media, energia, wyposażenie;
– koszty samochodu udostępnionego beneficjentowi: paliwo, serwis, ubezpieczenie.
– Schemat (przykład – mieszkanie):
– faktura za czynsz, media:
– Wn 766 „Koszty niepieniężnych świadczeń na rzecz beneficjentów”
– Ma 201/202 (dostawca) lub 130 (bank).

3. PODATEK CIT OD ŚWIADCZENIA NIEPIENIĘŻNEGO
– Po ustaleniu wartości rynkowej świadczenia (np. 7 000 zł) obliczasz CIT 15%:
– 15% × 7 000 = 1 050 zł.
– Księgowanie:
– Wn 871 (lub inne konto podatku dochodowego wg przyjętej analityki – „Podatek dochodowy 15% – benefity”)
– Ma 220-01 „Rozrachunki z tytułu CIT – świadczenia dla beneficjentów”.

4. PODATEK PIT OD ŚWIADCZENIA NIEPIENIĘŻNEGO
– PIT obliczasz od tej samej wartości rynkowej, ale stawka zależy od relacji z fundatorem i proporcji wkładów:
– 0% – grupa „0” (fundator, małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha),
– 10% – I grupa,
– 15% – pozostali (osoby „obce”).
– Fundacja PIT płaci jako płatnik, ale beneficjent ma obowiązek zwrotu PIT fundacji.
– Księgowanie (np. świadczenie 10 000 zł dla siostrzeńca – PIT 10% = 1 000 zł):
– naliczenie PIT:
– Wn 221 „Rozrachunki z tytułu PIT – beneficjenci”
– Ma 130 (zapłata do US – w momencie przelewu)
oraz równolegle:
– Wn 249/24x „Należności od beneficjentów z tytułu PIT”
– Ma 761 „Pozostałe przychody operacyjne – zwrot PIT od beneficjentów”.
– w praktyce rozrachunek z beneficjentem: spłata PIT przez beneficjenta:
– Wn 130 (wpływ od beneficjenta)
– Ma 249/24x „Należności od beneficjentów”.

5. ROZRÓŻNIENIE ŚWIADCZEŃ UREGULOWANYCH I „UKRYTYCH ZYSKÓW”
– Na koncie 766 (i w pozabilansowym 793) prowadź analitykę pozwalającą rozróżnić:
– świadczenia „uregulowane” – wynikające ze statutu/uchwał (CIT 15% jako benefit),
– świadczenia „nieuregulowane / nadmiarowe” – traktowane jako ukryte zyski (również CIT 15%).
– W analityce 765/766 i 871/872 warto wyodrębnić:
– 15% CIT – benefity,
– 15% CIT – ukryte zyski.

6. KONTROLA WYPŁACALNOŚCI
– Jeżeli fundacja jest niewypłacalna (zobowiązania przeterminowane > 3 miesiące), świadczenia dla beneficjentów powinny być wstrzymane.
– Jeżeli mimo to zostaną spełnione, stają się świadczeniami nienależnymi – trzeba je ująć jako należność fundacji od beneficjenta:
– korekta kosztu (766) i ujęcie należności do zwrotu + przychód z tytułu zwrotu świadczenia.

Niepieniężne świadczenia w fundacji rodzinnej to obszar, w którym najłatwiej o kosztowny błąd – zarówno w wycenie rynkowej, jak i w rozliczeniu CIT oraz PIT czy kwalifikacji jako ukryty zysk. Jeśli chcesz mieć jasny, praktyczny schemat księgowań i rozliczeń krok po kroku, poznaj pełny model działania, jakie prezentowany jest w kursie. Dołącz już dziś.

…

Tak, fundacja rodzinna może udzielać pożyczek. Wynika to zarówno z katalogu dozwolonej działalności, jak i z licznych przepisów/interpretacji omawianych w materiałach.

1. Komu fundacja rodzinna może udzielać pożyczek? 
Fundacja może udzielać pożyczek m.in.:
– spółkom kapitałowym, w których posiada udziały lub akcje,
– spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik,
– beneficjentom,
– fundatorowi (jako beneficjentowi, jeśli jest nim w statucie),
– innym podmiotom powiązanym (w rozumieniu przepisów o CIT, zwykle od 5% udziałów/praw).

W praktyce może pełnić funkcję „rodzinnego banku pożyczkowego” (np. pożyczka dla beneficjenta na rozpoczęcie działalności lub rozwój spółki celowej).

2. Skutki podatkowe po stronie fundacji – CIT

a) Pożyczki dla spółek powiązanych (spółek „rodzinnych”)
– Odsetki, które spółka zapłaci fundacji:
– mogą być jej kosztem podatkowym, ale w ramach limitu kosztów finansowania dłużnego liczonego wg wzoru z ustawy o CIT (już nie „ryczałtowe” 3 mln zł).
– Po stronie fundacji:
– odsetki są co do zasady przychodem finansowym zwolnionym z CIT (mieszczą się w dozwolonej działalności – udzielanie pożyczek),
– sama kwota udzielonej pożyczki nie generuje przychodu ani podatku CIT.

b) Pożyczki dla beneficjentów/fundatora – ryzyko „ukrytych zysków” (15% CIT)
Ustawodawca wprost wskazuje, że część pożyczek traktowana jest jako ukryty zysk, opodatkowany 15% CIT, tak jak wypłata benefitu. Dotyczy to w szczególności:

– Pożyczki na ≥ 10 lat
– jeśli umowa pożyczki jest zawarta:
• na okres co najmniej 10 lat albo
• na krótszy okres, ale późniejsze aneksy/zmiany powodują, że ostatecznie trwa co najmniej 10 lat,
– wtedy cała wartość pożyczki jest uznawana za ukryty zysk i opodatkowana 15% CIT po stronie fundacji.

– Pożyczki, których część powinna być zwrócona w danym roku, a nie została
– jeżeli do dnia złożenia rocznego zeznania CIT (art. 24s ust. 1) beneficjent nie spłaci części pożyczki, która wg umowy była wymagalna w tym roku,
– niespłacona część traktowana jest jako ukryty zysk i również podlega 15% CIT.

– Inne ukryte zyski związane z pożyczkami (po stronie fundacji jako podatnika CIT)
– jeżeli fundacja zaciąga pożyczki od fundatora/beneficjentów/podmiotów powiązanych – odsetki, prowizje i inne opłaty wypłacone przez fundację z tego tytułu traktowane są jako ukryty zysk (15% CIT).

Dlatego pożyczki dla beneficjentów muszą być bardzo ostrożnie konstruowane (okres, harmonogram spłat, realna egzekucja).

3. Pożyczki a status działalności zwolnionej z CIT

– Udzielanie pożyczek mieści się w katalogu 8 dozwolonych działalności zwolnionych z CIT („udzielanie pożyczek – to są te obszary, w których nie wystąpi podatek dochodowy od osób prawnych”).
– Dopóki nie występują przesłanki „ukrytych zysków”, sama działalność pożyczkowa fundacji (udzielanie pożyczek, otrzymywanie odsetek) jest zwolniona z CIT.

4. Ewidencja księgowa – na co zwrócić uwagę

– Udzielone pożyczki:
– konta 240 (krótkoterminowe) i 241 (długoterminowe) – z rozbudowaną analityką:
• wg pożyczkobiorców (beneficjent, fundator, spółka powiązana),
• wg terminów spłaty (monitoring przeterminowanych rat),
• oznaczenie pożyczek ≥ 10 lat.
– Przychody z odsetek:
– konto 750 (przychody finansowe), analityka: „02 odsetki od pożyczek” + stawka CIT (zwolnione /15% ukryte zyski, jeśli wystąpią).
– Konta podatkowe:
– 220-02 – CIT od ukrytych zysków (15%).
– Co roku, przed sporządzeniem CIT-8 fundacja powinna przeprowadzić analizę kont 240/241 i ustalić, czy:
– nie upłynął okres ≥ 10 lat,
– nie ma niespłaconych rat po terminie wymagalności – to generuje podstawę opodatkowania jako ukryty zysk.

5. Praktyczne podsumowanie

– Tak – fundacja rodzinna może udzielać pożyczek i jest to wręcz jedna z typowych funkcji (finansowanie spółek rodzinnych, beneficjentów).
– Pożyczki dla spółek powiązanych – co do zasady bez CIT w fundacji, odsetki w spółce w limicie kosztów finansowania dłużnego.
– Pożyczki dla beneficjentów/fundatora – wymagają szczególnej ostrożności:
– okres maksymalnie poniżej 10 lat,
– realny i egzekwowany harmonogram spłat,
– bieżący monitoring przeterminowanych rat.
– Naruszenie tych warunków może spowodować, że pożyczka stanie się ukrytym zyskiem i fundacja zapłaci 15% CIT jak od wypłaty benefitu.

Pożyczki w fundacji rodzinnej są dopuszczalne, ale niewłaściwy okres, brak spłat lub błędna kwalifikacja mogą oznaczać 15% CIT od ukrytego zysku. Jeśli chcesz bezpiecznie konstruować umowy, prawidłowo prowadzić ewidencję i uniknąć podatkowych pułapek, dołącz do kursu już teraz.

…

Udzielanie pożyczek przez fundację rodzinną mieści się w katalogu działalności dozwolonej, o którym mowa w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. Jeżeli pożyczki są udzielane beneficjentom lub spółkom zależnym, przychody z tego tytułu co do zasady korzystają ze zwolnienia z CIT – do momentu wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów. Oznacza to, że sama czynność udzielenia pożyczki oraz uzyskiwane odsetki nie powodują bieżącego opodatkowania fundacji podatkiem dochodowym.

Odmiennie należy ocenić sytuację, w której fundacja zaciąga pożyczkę lub kredyt jako dłużnik. Ustawa o fundacji rodzinnej nie przewiduje w tym zakresie szczególnych regulacji podatkowych, dlatego zastosowanie znajdują ogólne przepisy ustawy o CIT. W konsekwencji:

• odsetki od kredytów i pożyczek zaciągniętych przez fundację stanowią – co do zasady – koszty uzyskania przychodów i są ujmowane księgowo jako koszty finansowe,

• zastosowanie mają ogólne regulacje dotyczące kosztów finansowania dłużnego, w tym ewentualne limity wynikające z ustawy o CIT,

• brak jest dodatkowych, szczególnych ograniczeń odnoszących się wyłącznie do fundacji rodzinnej jako pożyczkobiorcy.

Należy przy tym wyraźnie rozróżnić finansowanie działalności fundacji od opodatkowania świadczeń dla beneficjentów. Wypłata świadczeń – niezależnie od tego, czy majątek fundacji był finansowany kapitałem własnym, czy długiem – podlega opodatkowaniu 15% CIT po stronie fundacji. Źródło finansowania majątku nie wpływa zatem na stawkę ani moment powstania obowiązku podatkowego z tytułu realizacji świadczeń.

Zwolnienie z CIT przy udzielaniu pożyczek nie oznacza pełnej neutralności podatkowej w każdej konfiguracji finansowania fundacji. Kluczowe jest prawidłowe rozróżnienie między działalnością dozwoloną, kosztami finansowania dłużnego a momentem opodatkowania świadczeń 15% CIT – niezależnie od źródła kapitału.

Jeżeli chcesz jasno rozumieć te zależności, poprawnie kwalifikować koszty i bezpiecznie planować finansowanie fundacji rodzinnej, poznaj szczegółowe omówienie przepisów i praktyczne przykłady. Kup dostęp do kursu i uporządkuj ten obszar raz na zawsze.

…

Fundacja rodzinna jak najbardziej może wynajmować nieruchomości. Jest to jedna z podstawowych, „dozwolonych” działalności fundacji i – co do zasady – dochód z takiego najmu jest zwolniony z CIT. Kluczowe są jednak szczegółowe zasady:

1. Podstawa prawna – działalność dozwolona
Najem, dzierżawa i odpłatne udostępnianie mienia (np. leasing) są wprost wymienione w art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej jako działalność, z której dochody są zwolnione z CIT, pod warunkiem że mieszczą się w katalogu dozwolonej działalności.

2. Kiedy dochód z najmu jest zwolniony z CIT
Dochód z najmu/dzierżawy jest zwolniony z podatku dochodowego od osób prawnych, jeżeli:
– fundacja wynajmuje mienie (np. mieszkania, lokale, inne składniki majątku) „na zewnątrz”, czyli do podmiotów niepowiązanych, oraz
– nie jest to działalność wykraczająca poza katalog z art. 5 (typowy najem jest działalnością dozwoloną).

W takim wariancie:
– fundacja nie płaci CIT od dochodu z najmu,
– podatek CIT pojawi się dopiero przy wypłacie świadczeń beneficjentom (15% od wartości świadczeń) albo przy likwidacji fundacji.

3. Wynajem nieruchomości/praw majątkowych podmiotom powiązanym – 19% CIT
Nowelizacja z 2023 r. wprowadziła istotny wyjątek:
– jeżeli fundacja rodzinna wynajmuje, wydzierżawia lub odpłatnie udostępnia mienie (np. nieruchomość, środki trwałe) beneficjentowi, fundatorowi lub innemu podmiotowi powiązanemu (posiadającemu co najmniej 5% udziałów/praw głosu) do prowadzenia przez niego działalności gospodarczej,
– dochód z takiego najmu/dzierżawy jest opodatkowany CIT według stawki 19%.

Ważne:
– opodatkowany jest dochód (czyli przychód z najmu minus koszty, w tym amortyzacja podatkowa),
– zapłacony 19% CIT od tego najmu można następnie odliczyć od 15% CIT należnego przy wypłacie świadczeń beneficjentom (mechanizm podobny jak przy komplementariuszu w spółce komandytowej).

4. Podatek minimalny od nieruchomości komercyjnych (podatek od przychodów z budynków) 
Fundacja rodzinna jest podatnikiem tzw. podatku od przychodów z budynków (minimalnego podatku od nieruchomości komercyjnych), jeśli:
– posiada wynajmowane budynki o wartości początkowej przekraczającej 10 mln zł,
– stawka wynosi 0,035% miesięcznie (0,42% rocznie) od nadwyżki wartości początkowej ponad 10 mln zł.

Ten podatek jest niezależny od „zwykłego” CIT (zwolnienia, 15%, 19%, 25%) – trzeba go uwzględnić osobno.

5. Działalność poza zakresem art. 5 – 25% CIT
Jeżeli najem byłby częścią szerszej działalności, która wykracza poza katalog dozwolonych form (np. fundacja prowadziłaby klasyczny handel nieruchomościami, deweloperkę), dochód z tej „pozaustawowej” działalności podlega sankcyjnej stawce 25% CIT.

6. VAT przy najmie nieruchomości
– Fundacja rodzinna jest odrębną osobą prawną i może, tak jak każdy inny podmiot, zostać czynnym podatnikiem VAT.
– Ustawa o fundacji rodzinnej nie przewiduje żadnych szczególnych zasad w VAT – stosuje się ogólne przepisy ustawy o VAT.
– Jeżeli najem ma charakter działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy o VAT i nie korzysta ze zwolnień, fundacja będzie musiała wystawiać faktury z VAT (co często będzie zmianą względem fundatora wynajmującego jako osoba fizyczna bez VAT).

Najem w fundacji rodzinnej może być efektywnym i bezpiecznym źródłem dochodu, ale tylko wtedy, gdy prawidłowo rozróżnisz najem zwolniony z CIT, najem do podmiotów powiązanych objęty 19% stawką, ryzyko 25% CIT przy działalności poza art. 5 oraz obowiązki w VAT i podatku od przychodów z budynków. Błąd w kwalifikacji potrafi całkowicie zmienić poziom opodatkowania.

Jeśli chcesz wiedzieć, jak bezpiecznie konstruować model najmu w fundacji rodzinnej i jak planować podatki bez ryzyka sankcyjnych stawek, poznaj szczegółowe scenariusze i schematy rozliczeń, jakie przedstawiamy w materiałach kursowych – kup dostęp do kursu już teraz.

…

Tak, fundacja rodzinna może wynajmować mieszkanie (lub inną nieruchomość) podmiotowi powiązanemu, ale ma to konkretne skutki podatkowe w CIT:

1. Dopuszczalność co do zasady
– Najem mieści się w ustawowym katalogu działalności fundacji rodzinnej (art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej), więc jest co do zasady dozwolony.
– Jednak najem na rzecz podmiotów powiązanych jest podatkowo traktowany inaczej niż najem na rzecz „obcych”.

2. CIT 19% od dochodu z najmu dla podmiotów powiązanych 
– Zwolnienie z CIT nie ma zastosowania do przychodów z najmu, dzierżawy lub innej umowy o podobnym charakterze, gdy przedmiotem jest:
– przedsiębiorstwo, ZCP lub
– składniki majątku służące prowadzeniu działalności przez beneficjenta, fundatora lub podmiot powiązany (posiadający co najmniej 5% udziałów/praw).
– Wtedy dochód z takiego najmu jest opodatkowany stawką 19% CIT.
– Podatek 19% liczony jest od dochodu (przychód z czynszu – koszty uzyskania przychodu, np. amortyzacja, koszty utrzymania).

3. Odliczenie od 15% CIT od benefitów
– Podatek 19% od najmu dla podmiotów powiązanych można odliczyć od 15% CIT naliczanego przy wypłacie świadczeń (benefitów) dla beneficjentów.
– Przykładowo:
– CIT 19% od najmu = 19 000 zł
– CIT 15% od wypłat świadczeń = 30 000 zł
– Do zapłaty: 30 000 – 19 000 = 11 000 zł.

4. Kiedy najem jest zwolniony z CIT 
– Jeśli mieszkanie jest wynajmowane podmiotom niepowiązanym (brak spełnionych kryteriów powiązań) i mieści się w zwykłym, „długoterminowym” najmie, dochód z najmu korzysta ze zwolnienia z CIT (w ramach działalności z art. 5).
– Uwaga: najem krótkoterminowy z dodatkowymi usługami (typowo „hotelowy”) organ podatkowy uznaje za działalność wykraczającą poza zwykły najem – wtedy może to być pozaustawowa działalność opodatkowana 25% CIT.

5. Dodatkowe obciążenie – podatek od przychodów z budynków
– Jeśli łączna wartość początkowa wynajmowanych budynków przekracza 10 mln zł, fundacja płaci także podatek od przychodów z budynków:
– 0,035% miesięcznie (0,42% rocznie) od wartości powyżej 10 mln zł.

6. Ryzyko „ukrytych zysków”
– Jeżeli najem na rzecz podmiotu powiązanego będzie prowadzony nierynkowo (np. symboliczny czynsz), różnica między wartością rynkową a faktyczną ceną może zostać uznana za ukryty zysk opodatkowany 15% CIT.
– Podobnie, gdy zamiast najmu formalnego de facto fundacja nieodpłatnie udostępnia mieszkanie osobie powiązanej – jest to ukryty zysk (15% CIT).

Jeżeli chcesz wiedzieć, jak bezpiecznie ustawić najem w fundacji, jak dokumentować rynkowość i jak planować obciążenia podatkowe bez ryzyka sankcyjnych stawek, poznaj praktyczne modele i przykłady omawiane w kursie – kup dostęp i nie ryzykuj popełnienia błędu.

…

Objęcie udziałów w spółce przez fundację rodzinną księguje się jak nabycie/inwestycję w aktywa finansowe trwałe, z uwzględnieniem zarówno aspektu księgowego, jak i podatkowego.

Poniżej modelowe podejście:

1. Klasyfikacja udziałów
– Udziały w spółce kapitałowej (spółka zależna /inne spółki) stanowią finansowe aktywa trwałe – inwestycje długoterminowe.
– Dla potrzeb planu kont fundacji rodzinnej ujmuje się je na koncie inwestycji (np. „Inwestycje długoterminowe – udziały w jednostkach powiązanych/innych jednostkach”).

2. Wycena początkowa
– Co do zasady: według ceny nabycia/wniesienia, przy fundacji rodzinnej bardzo często będzie to wartość rynkowa w momencie wniesienia do fundacji (tak jak w przykładzie: 1 000 000 zł jako wartość rynkowa udziałów wniesionych do fundacji).
– Równolegle – dla potrzeb podatkowych – trzeba w ewidencji (analityce) odnotować wartość podatkową/nominalną udziałów (np. 500 000 zł), bo będzie ona istotna przy późniejszym zbyciu, ukrytych zyskach itp.

3. Przykładowe księgowanie objęcia udziałów
a) Wniesienie udziałów na fundusz założycielski / statutowy (fundator wnosi udziały do fundacji):
– Wniesienie mienia na fundusz założycielski jest po stronie CIT zwolnione (przychód na utworzenie/powiększenie funduszu założycielskiego – brak podatku po stronie fundacji).
– Księgowania przykładowo:
– Wniesienie udziałów (wartość rynkowa):
– Wn: „Inwestycje długoterminowe – udziały” 1 000 000
– Ma: „Fundusz założycielski / statutowy” 1 000 000
Dodatkowo w analityce:
– wartość podatkowa udziałów: 500 000 zł (tylko informacyjnie/podatkowo, np. w pomocniczej ewidencji wartości podatkowych mienia).

b) Nabycie udziałów za środki pieniężne (fundacja kupuje udziały):
– Wn: „Inwestycje długoterminowe – udziały” (wartość nabycia)
– Ma: „Środki pieniężne” (rachunek bankowy 131)

Jeżeli zakup finansowany jest z wyodrębnionego funduszu na działalność inwestycyjną, równolegle można w polityce rachunkowości przewidzieć przepływ między funduszami (należności/zobowiązania wewnętrzne), ale nie zmienia to podstawowego wpisu: inwestycje vs pieniądze.

4. Ewentualne aktualizacje wyceny (jeśli fundacja wybierze taką politykę) 
W przykładzie z materiałów:
– BO: inwestycje 1 000 000 (wartość rynkowa)
– Na koniec 2024 r. wzrost wartości rynkowej o 100 000 zł:
– Wn: „Inwestycje długoterminowe – udziały” 100 000
– Ma: „Kapitał z aktualizacji wyceny” 100 000
– Na koniec 2025 r. spadek wartości rynkowej z 1 100 000 zł do 900 000 zł (spadek 200 000 zł):
• 100 000 zł „domyka” poprzedni wzrost (kapitał z aktualizacji wyceny),
• 100 000 zł obciąża koszty finansowe:
– Wn: „Koszty finansowe” 100 000
– Wn: „Kapitał z aktualizacji wyceny” 100 000
– Ma: „Inwestycje długoterminowe – udziały” 200 000

5. Skutki podatkowe – o czym pamiętać przy objęciu udziałów
– Samo objęcie / wniesienie udziałów do fundacji:
• po stronie fundacji rodzinnej: przychód zwolniony z CIT (art. 6 ust. 1 pkt 25 CIT – przychody na fundusz założycielski i darowizny na fundację rodzinną),
• brak PCC od wniesienia mienia (neutralne na gruncie PCC),
• VAT – zależy od statusu wnoszącego i historii odliczeń VAT; przy wniesieniu udziałów co do zasady VAT nie występuje, ale zawsze wymaga to indywidualnej analizy (tu brak szczegółów w przytoczonym materiale, więc nie rozwijam).

6. Znaczenie analityki w planie kont
Dla udziałów objętych przez fundację rodzinną analityka powinna pozwalać na:
– rozróżnienie: udziały w jednostkach powiązanych/obcych,
– wykazanie wartości bilansowej (księgowej) vs wartości podatkowej,
– śledzenie przeszacowań (kapitał z aktualizacji wyceny),
– późniejszą identyfikację skutków podatkowych przy:
• zbyciu udziałów w ramach działalności zwolnionej (dochód nieopodatkowany),
• zbyciu na rzecz beneficjenta (ukryte zyski – część „różnicy” jako dochód opodatkowany 15% CIT).

Objęcie udziałów w fundacji rodzinnej to nie tylko zapis „inwestycje vs fundusz”, lecz decyzja o dalekosiężnych skutkach podatkowych i bilansowych. Różnica między wartością rynkową a podatkową, sposób prowadzenia analityki, aktualizacje wyceny oraz późniejsze zbycie udziałów mogą istotnie wpłynąć na poziom opodatkowania i bezpieczeństwo całej struktury.

Jeżeli chcesz wiedzieć, jak prawidłowo ująć udziały w księgach fundacji, jak prowadzić ewidencję wartości podatkowej i jak planować przyszłe skutki CIT przy sprzedaży lub transferze do beneficjenta, poznaj szczegółowe schematy i przykłady omawiane w materiałach kursowych – kup dostęp do kursu i uporządkuj inwestycje fundacji zgodnie z prawem.

…

Dla wniesienia do fundacji rodzinnej udziałów (np. w spółce z o.o.) typowy schemat księgowy – przy założeniu, że:
– udziały stanowią długoterminową inwestycję,
– wycena następuje według wartości rynkowej z dnia wniesienia (art. 19 uofr),
– mamy do czynienia z funduszem założycielskim/funduszem statutowym,

może wyglądać następująco:

1. Ujęcie udziałów w aktywach fundacji (wg wartości rynkowej):
– Wn (Dt) „Inwestycje długoterminowe – udziały/akcje” (np.  long-term financial assets/inwestycje w jednostkach powiązanych)
– Ma (Ct) „Fundusz założycielski/statutowy”

Kwota: wartość rynkowa udziałów z dnia wniesienia (zgodnie ze spisem mienia – rodzaj, wartość rynkowa i wartość podatkowa).

2. Ujęcie wartości podatkowej (analityka):
– na koncie analitycznym do inwestycji: odrębnie wartość podatkowa wniesionych udziałów (istotne dla przyszłych rozliczeń CIT przy zbyciu),
– w spisie mienia: wskazanie fundatora jako wnoszącego, rodzaju udziałów, wartości rynkowej i wartości podatkowej.

3. Jeżeli udziały są wnoszone po utworzeniu fundacji (dalsze doposażenie):
Schemat pozostaje co do zasady taki sam – zwiększamy fundusz statutowy (lub inny fundusz przewidziany w polityce rachunkowości, np. „fundusz doposażenia”), np.:

– Wn (Dt) „Inwestycje długoterminowe – udziały/akcje”
– Ma (Ct) „Fundusz doposażenia/fundusz statutowy”

również w wartości rynkowej z dnia wniesienia.

4. Przykład liczbowy:
Fundator wnosi udziały o wartości rynkowej 1 000 000 zł, wartość podatkowa (nominalna) 500 000 zł.
Księgowanie:
– Dt „Inwestycje długoterminowe – udziały spółki X” 1 000 000
– Ct „Fundusz założycielski / statutowy” 1 000 000
W analityce i spisie mienia:
– wartość rynkowa: 1 000 000 zł,
– wartość podatkowa: 500 000 zł,
– fundator: Jan Kowalski (np.), data wniesienia, rodzaj aktywa.

Wniesienie udziałów do fundacji rodzinnej to moment, w którym decyduje się przyszła konstrukcja podatkowa całej inwestycji. Różnica między wartością rynkową a podatkową, sposób prowadzenia analityki oraz prawidłowe ujęcie w funduszu założycielskim mają kluczowe znaczenie przy późniejszym zbyciu, rozliczeniu CIT czy kwalifikacji świadczeń.

Jeżeli chcesz mieć pewność, że prawidłowo księgujesz doposażenie fundacji, prowadzisz ewidencję wartości podatkowej, dołącz do kursu i zbuduj bezpieczne fundamenty rozliczeń dla fundacji rodzinnej. Wykorzystaj okazję, teraz możesz dołączyć do kursu, płacąc 200 zl taniej!

…

W fundacji rodzinnej mamy kilka „warstw” opodatkowania – osobno na poziomie fundacji (CIT, VAT, inne) i osobno na poziomie beneficjentów (PIT). Poniżej najważniejsze zasady, w skrócie, ale kompletnie:

1. Podatek dochodowy od osób prawnych (CIT) – fundacja

1) Zwolnienie z CIT – działalność „dozwolona” (art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej)
Fundacja rodzinna co do zasady NIE płaci CIT, dopóki:
– prowadzi tylko działalność dozwoloną (m.in.: wynajem mienia, zbycie mienia nabytego nie w celu sprzedaży, inwestycje kapitałowe, obrót papierami wartościowymi, udział w spółkach, niektóre działalności rolnicze i leśne, pożyczki podmiotom powiązanym, obrót walutą obcą),
– oraz nie wypłaca świadczeń beneficjentom ani nie jest likwidowana.
W praktyce: fundacja może kumulować i reinwestować zyski bez bieżącego CIT (podobnie jak estoński CIT).

2) CIT 15% – wypłata świadczeń, likwidacja, „ukryte zyski”
Fundacja płaci 15% CIT od:
– wypłaconych lub postawionych do dyspozycji świadczeń na rzecz beneficjentów (pieniężnych i niepieniężnych),
– mienia wydawanego przy likwidacji fundacji,
– tzw. ukrytych zysków (świadczenia nieuregulowane w statucie/uchwałach, świadczenia incydentalne, określone usługi na rzecz beneficjentów/podmiotów powiązanych, niektóre pożyczki na >10 lat, niespłacone pożyczki itd.).

Stawka: 15% CIT od wartości świadczenia/ukrytego zysku.
Podatek płaci fundacja, do 20. dnia miesiąca po miesiącu wypłaty/świadczenia.

3) CIT 19% – najem/dzierżawa dla podmiotów powiązanych
Dochód fundacji jest opodatkowany CIT 19%, gdy:
– fundacja wynajmuje / wydzierżawia / odpłatnie udostępnia przedsiębiorstwo, ZCP lub składniki majątku służące działalności:
– fundatora,
– beneficjenta,
– podmiotu powiązanego (co najmniej 5% udziałów/praw).

19% liczy się od dochodu z tego najmu/dzierżawy. Ten podatek można następnie odliczyć od 15% CIT należnego od świadczeń dla beneficjentów.

4) CIT 25% – działalność poza katalogiem z art. 5
Jeżeli fundacja prowadzi działalność wykraczającą poza 8 dozwolonych obszarów (np. typowa produkcja, handel towarami nabywanymi w celu odsprzedaży, produkcja wyrobów akcyzowych jak cydr itp.), to:
– dochód z tej „pozaustawowej” działalności jest opodatkowany sankcyjną stawką 25% CIT,
– brak prawa do ulg i zwolnień z art. 17–18f ustawy o CIT.

5) Podatek od przychodów z budynków (tzw. minimalny podatek od nieruchomości komercyjnych)
Jeżeli fundacja:
– posiada wynajmowane budynki o wartości początkowej > 10 mln zł,
– płaci podatek 0,035% miesięcznie (0,42% rocznie) od nadwyżki ponad 10 mln zł.

6) Brak zastosowania estońskiego CIT na poziomie fundacji
Fundacja sama nie może być podatnikiem ryczałtu od dochodów spółek (CIT estoński), ale wspólnik spółki na estońskim CIT może być fundatorem/beneficjentem.

2. Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) – beneficjenci

Kluczowe: zawsze 15% CIT po stronie fundacji (od świadczenia), a PIT zależy od stopnia pokrewieństwa beneficjenta z fundatorem oraz proporcji wkładów do funduszu statutowego.

1) Grupa „0” – zwolnienie z PIT
Do grupy „0” (w rozumieniu ustawy o spadkach i darowiznach) należą:
małżonek, zstępni (dzieci, wnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha.

Jeśli beneficjent jest w grupie „0” względem fundatora, to:
– świadczenie z fundacji (pieniężne lub rzeczowe) jest zwolnione z PIT,
– fundacja płaci tylko 15% CIT od wartości świadczenia.

To dotyczy również wykonania przez fundację obowiązku alimentacyjnego fundatora.

2) Grupa I (teściowie, zięć, synowa itd.) – 10% PIT
Jeśli beneficjent jest w I grupie podatkowej wobec fundatora (np. teściowie, zięć, synowa), to:
– fundacja płaci 15% CIT,
– beneficjent płaci 10% PIT (zryczałtowany, bez kosztów, jako „inne źródła”).

3) Pozostali beneficjenci (osoby dalsze, obce) – 15% PIT
Jeżeli beneficjent NIE jest w grupie „0” ani I/II wobec fundatora (osoby obce, daleka rodzina, albo mienie wniesione przez osoby obce traktowane jako mienie fundacji), to:
– fundacja płaci 15% CIT,
– beneficjent płaci 15% PIT (zryczałtowany).

4) Proporcje wkładów fundatorów – mieszane stawki PIT
Jeżeli jest kilku fundatorów i beneficjent jest w różnej relacji rodzinnej do każdego, to:
– każde świadczenie dzieli się proporcjonalnie do wkładu mienia danego fundatora (oraz mienia wniesionego „przez fundację” – osoby obce),
– do każdej części stosuje się odpowiednią stawkę PIT:
– zw (grupa 0),
– 10% (I grupa),
– 15% (pozostali).

Fundacja jest płatnikiem PIT (pobiera podatek i odprowadza do 20. dnia kolejnego miesiąca), a beneficjent przy świadczeniu niepieniężnym musi zwrócić fundacji zapłacony za niego PIT (fundacja tworzy należność od beneficjenta).

5) Likwidacja fundacji
Przy podziale majątku przy rozwiązaniu fundacji:
– fundator i osoby z grupy „0” korzystają ze zwolnienia z PIT (w proporcji wkładów),
– pozostali beneficjenci płacą PIT (10% lub 15%) – zasady proporcji jak wyżej,
– fundacja płaci 15% CIT od wartości wydawanego majątku.

3. Inne podatki

1) Podatek od towarów i usług (VAT)
– Fundacja rodzinna może być czynnym podatnikiem VAT, jeśli wykonuje działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o VAT (np. najem, usługi).
– Nie ma specjalnego reżimu VAT dla fundacji rodzinnych – stosuje się ogólne zasady:
– standardowe stawki VAT,
– typowe zwolnienia (np. dla części usług finansowych),
– wkład majątku do fundacji może być traktowany jako odpłatna dostawa na gruncie VAT (trzeba badać indywidualnie).

2) Podatek od czynności cywilnoprawnych (PCC)
– Co do zasady fundacja może być podatnikiem PCC w obrocie (np. zakup udziałów, nieruchomości), ale:
– samo założenie fundacji rodzinnej i przekazanie do niej majątku (na fundusz założycielski/statutowy) – jest zwolnione z PCC.

3) Podatek od spadków i darowizn
– beneficjenci fundacji są co do zasady zwolnieni z podatku od spadków i darowizn od świadczeń z fundacji,
– wyjątek: gdy fundacja przekazuje środki osobie, która nie jest beneficjentem wskazanym przez fundatora – wtedy może wystąpić podatek od spadków i darowizn po stronie tej osoby (bez PIT).

4. Podsumowanie „w pigułce”

– Na poziomie fundacji:
– 0% CIT – dochody z działalności dozwolonej (art. 5) dopóki brak wypłat/likwidacji.
– 15% CIT – wypłaty świadczeń, likwidacja, ukryte zyski.
– 19% CIT – dochód z najmu/dzierżawy składników majątku używanych przez fundatora/beneficjentów/podmioty powiązane.
– 25% CIT – działalność gospodarcza poza katalogiem z art. 5.
– Podatek od przychodów z budynków – 0,035% miesięcznie powyżej 10 mln zł.
– VAT – na zasadach ogólnych.
– PCC – co do zasady tak, ale wniesienie majątku do fundacji zwolnione.

– Na poziomie beneficjentów (PIT):
– Grupa „0” – brak PIT, tylko 15% CIT po stronie fundacji.
– Grupa I/II – 10% PIT + 15% CIT w fundacji.
– Pozostali – 15% PIT + 15% CIT w fundacji.
– Proporcje wkładów fundatorów przesądzają, jaką część świadczenia opodatkować jaką stawką.

System podatkowy fundacji rodzinnej to wielopoziomowa konstrukcja, w której 0%, 15%, 19% i 25% CIT funkcjonują równolegle z PIT beneficjentów, proporcjami wkładów fundatorów, podatkiem od budynków i zasadami VAT. Błąd w kwalifikacji jednej czynności potrafi zmienić całe obciążenie podatkowe struktury.

Jeżeli chcesz w pełni rozumieć te „warstwy” opodatkowania, prawidłowo planować wypłaty i bezpiecznie projektować model fundacji rodzinnej, poznaj szczegółowe omówienie przepisów, przykłady i schematy decyzyjne, jakie znajdziesz w kursie – kup dostęp i opanuj ten system praktycznie.

…

Fundacja rodzinna płaci 15% CIT w kilku wyraźnie określonych sytuacjach, zawsze w związku z „wypływem” majątku z fundacji. Kluczowe przypadki:

1. Wypłata świadczeń (benefitów) na rzecz beneficjentów
   – Każde świadczenie (pieniężne lub niepieniężne) dla beneficjenta – niezależnie od jego rezydencji i stopnia pokrewieństwa – powoduje obowiązek zapłaty przez fundację:
   – 15% CIT od wartości świadczenia.
   – Przykład: wypłata 1 000 000 zł beneficjentom → fundacja płaci 150 000 zł CIT.
   – To dotyczy zarówno bieżących świadczeń, jak i świadczeń przy likwidacji fundacji (mienia wydawanego beneficjentom).
2. Nieodpłatne (lub częściowo odpłatne) korzystanie z mienia fundacji przez beneficjentów – świadczenia niepieniężne
   – Jeśli beneficjent korzysta np. z mieszkania, apartamentu, jachtu, domu wakacyjnego, samochodu fundacji, a jest to benefit na jego rzecz, fundacja:
   – ustala wartość rynkową świadczenia (np. czynsz/najem rynkowy, stawka czarteru),
   – płaci 15% CIT od tej wartości.
   – Przykład: apartament w Hiszpanii – wartość rynkowa 2 000 EUR/tydzień → fundacja płaci 15% CIT od równowartości 2 000 EUR.
3. Ukryte zyski (nieformalne świadczenia na rzecz beneficjentów, fundatora lub podmiotów powiązanych)
   – 15% CIT obejmuje również tzw. ukryte zyski, czyli świadczenia, które:
   – nie mają podstawy w statucie ani uchwałach (nie są „formalnym” benefitem z art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej),
   – lub mieszczą się w katalogu ukrytych zysków z art. 24q ust. 1a ustawy o CIT (znane z estońskiego CIT).
   – Przykładowe ukryte zyski (według opisów w materiale):
   – nieuregulowane pożyczki dla beneficjentów/fundatora/podmiotów powiązanych, gdy:
   – są udzielone na okres > 10 lat, lub
   – nie zostały zwrócone do dnia złożenia zeznania CIT za dany rok (część przeterminowana),
   – nieodpłatne korzystanie z mienia fundacji, które nie jest uregulowane jako benefit w statucie/uchwałach, np.:
   – udostępnienie mieszkania synowi fundatora, bez ujęcia jako świadczenie beneficjenckie – cała wartość jest „ukrytym zyskiem”,
   – Przykład:
   Beneficjent – syn fundatora, otrzymuje do dyspozycji mieszkanie, świadczenie nie jest uregulowane jako benefit, wartość rynkowa 7 000 zł →
   – ukryty zysk 7 000 zł,
   – fundacja płaci 15% CIT = 1 050 zł.4. Wypłata mienia/środków przy likwidacji fundacji rodzinnej
   – W interpretacji KIS i przepisach art. 24q CIT przy likwidacji fundacji:
   – przekazanie mienia beneficjentom również generuje 15% CIT po stronie fundacji od części odpowiadającej zyskom.
   – Technicznie podstawę opodatkowania ustala się według zasad art. 24q (pomniejszenie o wartość wkładów przekazanych do fundacji), ale stawka pozostaje 15%.5. Mechanika i termin płatności 15% CIT
   – Podstawa opodatkowania 15% CIT to co do zasady:
   – wartość świadczenia pieniężnego, lub
   – wartość rynkowa świadczenia niepieniężnego (np. najem, czarter, inne korzystanie),
   – w przypadku likwidacji – odpowiednio ustalony przychód z art. 24q CIT.
   – Podatek 15% CIT fundacja płaci sama (jest podatnikiem, nie płatnikiem).
   – Termin: do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym świadczenie/mienie zostało przekazane lub postawione do dyspozycji beneficjenta.

   6. Relacja 15% CIT do PIT beneficjenta
   15% CIT na poziomie fundacji występuje zawsze przy świadczeniach, niezależnie od tego, czy jest PIT po stronie beneficjenta, czy nie.
   – Grupa „0” (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, pasierb/pasierbica, rodzeństwo, ojczym, macocha) oraz fundator:
   – PIT – zwolnienie,
   – ale fundacja nadal płaci 15% CIT.
   – Grupa I (zięć, synowa, teściowie):
   – PIT 10%,
   – fundacja płaci 15% CIT.
   – Pozostali (dalecy krewni, osoby obce):
   – PIT 15%,
   – fundacja płaci 15% CIT.

   Jeżeli chcesz dokładnie wiedzieć, kiedy powstaje 15% CIT, jak odróżnić benefit od ukrytego zysku i jak bezpiecznie planować wypłaty dla beneficjentów – dołącz do kursu!

   …

Tak.

W świetle przekazanych informacji od ekspertów IKiDP odsetki od lokat bankowych mieszczą się w kategorii zysków z inwestycji finansowych/inwestowania środków pieniężnych, które stanowią dozwoloną działalność gospodarczą fundacji rodzinnej z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej i są objęte:

– zwolnieniem podmiotowym z CIT na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT,
– o ile oczywiście mieszczą się w standardowej działalności inwestycyjnej fundacji (lokowanie własnych środków) i nie są elementem działalności „spoza katalogu” (wtedy wchodziłaby stawka 25% CIT).

Czyli: odsetki od lokat bankowych, jako typowy dochód z inwestycji finansowych fundacji rodzinnej, są zwolnione z CIT na poziomie fundacji, dopóki środki pozostają w jej majątku i nie są wypłacone beneficjentom.

Granica między bezpiecznym inwestowaniem środków a działalnością opodatkowaną 25% CIT bywa subtelna i wymaga świadomego planowania.

Jeżeli chcesz mieć pewność, jak kwalifikować dochody finansowe, jak łączyć zwolnienie z późniejszym 15% CIT przy wypłatach i jak bezpiecznie budować strategię inwestycyjną fundacji rodzinnej, poznaj praktyczne wyjaśnienia i schematy omawiane w kursie – kup dostęp i działaj bez podatkowych wątpliwości.

…

Odsetki z lokaty w fundacji rodzinnej traktujemy jako przychody finansowe. Księgowanie jest zasadniczo takie samo jak w innych podmiotach, ale analityka kont musi „widzieć” skutki podatkowe CIT.

1. Wpływ odsetek na rachunek bankowy 
– Wn 130 – Rachunek bankowy
– Ma 750-03 – Przychody finansowe – odsetki od lokat

Konto 750 powinno mieć analitykę co najmniej:
– 750-03 – odsetki od lokat,
– w ramach 750-03 podział wg:
– konkretnej lokaty/banku,
– stawki CIT (zazwyczaj 0% – przychód zwolniony, ale trzeba mieć możliwość oznaczenia, jeśli w jakimś modelu byłby opodatkowany).

2. Ujęcie podatku (jeśli wystąpi) 
W typowym modelu fundacji rodzinnej odsetki od lokat bankowych są dla fundacji przychodem zwolnionym z CIT (obrót kapitałem–dochody pasywne, o których mowa w kursie). Wówczas nie księguje się kosztu podatku dochodowego od tych odsetek – ale nadal wykazujemy przychód na 750.

Jeżeli w szczególnej sytuacji część odsetek byłaby opodatkowana (np. w ramach działalności pozaustawowej), wtedy w analityce 750-03 oznaczasz stawkę CIT 25% i na koniec okresu naliczasz podatek:
– Wn 870 / 820 (podatek dochodowy – koszt/wynik)
– Ma 221 – Rozrachunki z tytułu CIT

3. Co uwzględnić w polityce rachunkowości i planie kont
Warto dopisać, że:
– odsetki od lokat ewidencjonuje się na koncie 750-03 z analityką:
– wg tytułów (odsetki od lokat),
– wg poszczególnych lokat/banków,
– wg stawek CIT (zwolnione / opodatkowane),
– konto 750 jest głównym kontem dla przychodów finansowych (dywidendy, odsetki od pożyczek, odsetki od lokat, różnice kursowe itd.).

 Sprawdź, jak zaprojektować plan kont fundacji, jak prowadzić analitykę „pod CIT” i jak uniknąć błędów widocznych dopiero przy sporządzaniu CIT-8. Poznaj pełne schematy i praktyczne rozwiązania praktyczne, jakie omawiane są w kursie – kup dostęp i prowadź księgi fundacji z większym spokojem.

…

Sprawozdanie finansowe fundacji rodzinnej składa się w dwóch miejscach:

1. Do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej (KAS)
– Forma: wyłącznie elektroniczna (e‑sprawozdanie finansowe).

2. Do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim – rejestru fundacji rodzinnych
– Forma: papierowa.
– Zakres dokumentów:
– roczne sprawozdanie finansowe (odpowiedni wariant: mikro/małe/średnie/duże – bilans, RZiS, informacja dodatkowa),
– sprawozdanie z badania (jeżeli podlegało badaniu),
– odpis uchwały zgromadzenia beneficjentów o:
– zatwierdzeniu sprawozdania finansowego,
– podziale zysku lub pokryciu straty,
– wniosek RFR‑Z30 wraz z załącznikiem RFR‑ZN.

Terminy
– Sporządzenie sprawozdania: do końca 3. miesiąca od dnia bilansowego.
– Zatwierdzenie przez organ zatwierdzający (zgromadzenie beneficjentów): do 6 miesięcy od dnia bilansowego (co do zasady – nie później niż 30 czerwca).
– Złożenie do sądu: w ciągu 15 dni od dnia zatwierdzenia sprawozdania finansowego (w tym samym terminie składa się komplet dokumentów).

Jeżeli chcesz mieć jasny harmonogram obowiązków, wiedzieć dokładnie, jakie dokumenty przygotować i jak bezpiecznie przejść przez proces sporządzenia oraz zatwierdzenia sprawozdania, poznaj szczegółową ścieżkę działania omawianą w kursie – kup dostęp i zamknij rok w fundacji rodzinnej bez ryzyka.

…

Sprawozdanie finansowe fundacji rodzinnej – przy założeniu, że spełnia ona kryteria „jednostki małej” z ustawy o rachunkowości – powinno co do zasady obejmować:

1) Bilans
– sporządzony zgodnie z ustawą o rachunkowości;
– aktywa (w szczególności majątek wniesiony przez fundatorów, inwestycje, nieruchomości, udziały, środki pieniężne) oraz pasywa (fundusze własne, zobowiązania, rezerwy).
– Aktywa trwałe wniesione do fundacji rodzinnej wycenia się co do zasady według wartości rynkowej (art. 46 ust. 2 pkt 1 uor, z uwzględnieniem odpisów aktualizujących przy trwałej utracie wartości).
– Jeżeli utworzono fundusz na benefity (fundusz na realizację świadczeń) – wykazuje się go w pozycji „fundusze specjalne” w pasywach.

2) Rachunek zysków i strat (RZiS)
– rekomendowany jest wariant porównawczy;
– powinien umożliwiać oddzielenie wyników z:
• działalności statutowej,
• działalności gospodarczej zwolnionej z CIT (art. 5 uofr / art. 6 ust. 1 pkt 25 CIT),
• działalności pozaustawowej opodatkowanej (25% CIT),
• zdarzeń skutkujących podatkiem od ukrytych zysków i innymi specyficznymi obciążeniami.

3) Informacja dodatkowa – uproszczona (Załącznik nr 5 do uor dla jednostek małych)
– obejmuje m.in.:
• przyjęte zasady (politykę) rachunkowości,
• istotne informacje o strukturze aktywów i pasywów, przychodach i kosztach,
• informacje o funduszach (statutowym, zapasowym, funduszu świadczeń itd.),
• informacje istotne dla oceny sytuacji majątkowej i finansowej fundacji.
– Dla fundacji rodzinnej zaleca się ujęcie (jeśli to istotne):
• zasad wyceny mienia wniesionego przez fundatorów (wartość rynkowa),
• sposobu tworzenia i wykorzystania funduszu świadczeń dla beneficjentów,
• ogólnych zasad inwestowania majątku (jeżeli wpływają na wycenę aktywów).
– Nie ma obowiązku wykazywania w informacji dodatkowej różnic pomiędzy zyskiem a podstawą opodatkowania (uproszczenie dla jednostek małych).
– Informacje o beneficjentach i fundatorze mogą się pojawić w części opisowej, ale dane beneficjentów tylko za ich zgodą (art. 32 ust. 4 uofr).

4) Dodatkowe elementy wyłącznie gdy sprawozdanie podlega badaniu
(np. przy przekroczeniu ustawowych progów lub dobrowolnym audycie sprawozdania finansowego):
– Zestawienie zmian w kapitale (funduszu) własnym – z uwzględnieniem m.in. odpisów z zysku na fundusze (statutowy, zapasowy, fundusz świadczeń),
– Rachunek przepływów pieniężnych.

5) Elementy, których fundacja rodzinna co do zasady NIE sporządza
– Skonsolidowane sprawozdanie finansowe – przepisy o konsolidacji (rozdz. VI uor) nie mają zastosowania do fundacji rodzinnej; niezależnie od liczby posiadanych udziałów i akcji fundacja nie sporządza sprawozdania skonsolidowanego.
– Sprawozdanie z działalności jednostki – zarząd nie ma obowiązku jego sporządzania (art. 48 ust. 1 uor), choć może przygotować taką informację na potrzeby fundatora i organów fundacji.
– Oświadczenie na temat informacji niefinansowych – fundacja rodzinna go nie sporządza (art. 48b ust. 1 uor).

6) Forma i obowiązkowe załączniki przy składaniu sprawozdania
Sprawozdanie finansowe (bilans, RZiS, informacja dodatkowa oraz – jeśli dotyczy – zestawienie zmian w kapitale i rachunek przepływów pieniężnych) musi być:
– sporządzone w terminie do 3 miesięcy od dnia bilansowego,
– zatwierdzone przez zgromadzenie beneficjentów (organ zatwierdzający w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 7 uor) do 6 miesięcy od dnia bilansowego,
– złożone:
• elektronicznie do Szefa KAS,
• papierowo do Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim wraz z:
– wnioskiem RFR‑Z30 i załącznikiem RFR‑ZN,
– odpisem uchwały o zatwierdzeniu sprawozdania,
– odpisem uchwały o podziale zysku / pokryciu straty,
– sprawozdaniem z badania (jeżeli sprawozdanie podlegało badaniu).

Sprawozdanie finansowe fundacji rodzinnej to nie tylko bilans i RZiS, lecz także prawidłowa kwalifikacja funduszy, właściwe ujęcie mienia wniesionego według wartości rynkowej oraz poprawne rozdzielenie działalności zwolnionej, opodatkowanej i zdarzeń skutkujących 15% CIT. Błąd w konstrukcji sprawozdania może mieć konsekwencje zarówno rachunkowe, jak i podatkowe.

Zobacz, jak przygotować sprawozdanie fundacji rodzinnej krok po kroku, jak prawidłowo opisać politykę rachunkowości i jak bezpiecznie przejść przez zatwierdzenie oraz złożenie dokumentów do KAS i sądu – poznaj pełny model działania omawiany w kursie – kup dostęp i zamknij rok obrotowy bez ryzyka.

…

Wpłaty na fundusz założycielski fundacji rodzinnej księguje się inaczej niż zwykłe darowizny – zawsze na fundusz statutowy (konto 800), i zawsze w wartości rynkowej wnoszonego mienia.

Poniżej najważniejsze zasady „kiedy” i „jak”.

1. Kiedy księgować fundusz założycielski?

1). Na dzień rozpoczęcia działalności (bilans otwarcia)
– Wartość funduszu założycielskiego, określona w statucie i spisie mienia (art. 19 uofr), powinna być ujęta w bilansie otwarcia jako:
– aktywa (wniesione mienie),
– pasywa – fundusz statutowy (800).

2). Kolejne dopłaty na fundusz założycielski
– Podwyższenie funduszu założycielskiego jest możliwe wyłącznie przez zmianę statutu.
– Księgowanie dopiero od momentu, gdy zmiana statutu obowiązuje (po dokonaniu wymaganych czynności rejestrowych).

3). Pozostałe wpłaty mienia po założeniu fundacji
– Jeżeli mienie jest wnoszone po założeniu fundacji bez zmiany statutu, to:
– zasilają fundusz statutowy (800), ale nie zwiększają funduszu założycielskiego (to istotne z punktu widzenia spisu mienia i proporcji dla PIT).

2. Jak wyceniać mienie wnoszone na fundusz?

– Zawsze wg wartości rynkowej z dnia wniesienia (art. 19 uofr).
– Dotyczy to:
– środków trwałych,
– nieruchomości,
– udziałów/akcji,
– wierzytelności,
– ZCP, itp.
– Wyjątek praktyczny: środki pieniężne – wartość nominalna pokrywa się z rynkową.

 3. Typowe księgowania (schematy)

3.1. Wpłata pieniężna na rachunek bankowy (fundusz założycielski)

Po wpływie środków na rachunek:

– Wn 130 – Rachunek bankowy
– Ma 800 – Fundusz statutowy (fundusz założycielski / odpowiednia analityka)

Jeżeli wpłata na fundusz założycielski nastąpiła przed formalnym otwarciem ksiąg, odpowiednie zapisy powinny być odzwierciedlone w bilansie otwarcia.

3.2. Wniesienie środka trwałego / nieruchomości

Na podstawie spisu mienia i wyceny rynkowej:

– Wn 0xx – Odpowiednie konto środka trwałego (wg rodzaju)
– Ma 800 – Fundusz statutowy

Dodatkowo – ujmujesz ten składnik w ewidencji środków trwałych (wartość początkowa = wartość rynkowa).

3.3. Wniesienie udziałów/akcji, papierów wartościowych

– Wn 0xx / 1xx – Aktywa finansowe (wg przyjętego planu kont, np. „Inwestycje długoterminowe w udziały i akcje”)
– Ma 800 – Fundusz statutowy

3.4. Wniesienie wierzytelności

– Wn 24x / 20x – Odpowiednie konto należności (wg rodzaju wierzytelności)
– Ma 800 – Fundusz statutowy

 4. Analityka do konta 800 – dlaczego jest kluczowa?

Polityka rachunkowości powinna przewidywać analitykę do konta 800 umożliwiającą:

1. Podział według składników mienia (zgodnie ze spisem mienia):
– 800-1 – Nieruchomości
– 800-2 – Udziały/akcje
– 800-3 – Inne składniki
2. Podział wg fundatorów / źródła mienia:
– 800-F1 – Mienie wniesione przez Fundatora A
– 800-F2 – Mienie wniesione przez Fundatora B
– 800-FR – Mienie, które „wniosła” sama fundacja (np. od osób obcych)

Te proporcje są niezbędne do wyliczania PIT beneficjentów (część świadczenia zwolniona, 10% lub 15%).

5. Różnica pomiędzy funduszem założycielskim a późniejszymi darowiznami

– Fundusz założycielski:
– określony w statucie,
– jego podwyższenie tylko poprzez zmianę statutu,
– zawsze księgowany: Wn aktywa / Ma 800 (analityka „fundusz założycielski”).

– Darowizny/wniesienia po założeniu bez zmiany statutu:
– nie są funduszem założycielskim,
– ale też zwiększają fundusz statutowy (800),
– księgowanie analogiczne: Wn aktywa / Ma 800 (analityka „dopłaty do funduszu statutowego”).

6. Moment podatkowy po stronie fundatora

Wniesienie mienia na fundusz założycielski drogą darowizny:

– PIT fundatora – co do zasady neutralne (brak przychodu fundatora, bo nie ma przysporzenia majątkowego; art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT).
– Po stronie fundacji – przychód zwolniony z CIT (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT).

Sprzedaż mienia do fundacji (umowa sprzedaży) jest co do zasady niezalecana, bo generuje opodatkowany przychód po stronie zbywcy – to już inna konstrukcja niż wniesienie na fundusz.

Fundusz założycielski w fundacji rodzinnej to nie zwykła darowizna, lecz element konstrukcyjny całego modelu podatkowego i przyszłych proporcji PIT beneficjentów. Błąd w wycenie rynkowej, brak właściwej analityki konta 800 lub nieprawidłowe rozróżnienie między funduszem założycielskim a późniejszym doposażeniem może mieć skutki widoczne dopiero przy wypłatach świadczeń.

Sprawdź, jak prawidłowo księgować wniesienie mienia, jak zaprojektować analitykę pod proporcje podatkowe i jak uniknąć kosztownych błędów konstrukcyjnych już na etapie zakładania fundacji – poznaj szczegółowe schematy i przykłady omawiane w kursie, kup dostęp już teraz. Zapłacisz 200 zł mniej niż w standardowej ofercie.

…

W odniesieniu do fundacji rodzinnej:

1. Fundusz założycielski (fundusz założycielski = wkład początkowy fundatora) 
– To minimalny majątek, który fundator musi wnieść, aby fundacja rodzinna w ogóle powstała – co najmniej 100 000 zł.
– Jest określony konkretnie w statucie (wartość funduszu założycielskiego musi być w nim wskazana).
– W praktyce stanowi pierwotną część funduszu statutowego – jest jak „startowy kapitał”, który tworzy fundację.
– Zmiana wysokości funduszu założycielskiego jest możliwa wyłącznie przez zmianę statutu (nie „rośnie” sam od darowizn).

2. Fundusz statutowy (konto 800) 
– To szersze pojęcie – obejmuje cały majątek fundacji przypisany do tego funduszu, w tym fundusz założycielski oraz późniejsze dopływy mienia.
– Może być zasilany pozastatutowo, w szczególności przez:
– darowizny,
– zapisy,
– spadki,
– wpłaty zarówno fundatora/fundatorów, jak i osób obcych.
– Jego wartość może się zmieniać w czasie (rosnąć przez kolejne wkłady, ewentualnie maleć w wyniku pokrycia strat, w zależności od przyjętych zasad).
– Na potrzeby PIT od świadczeń dla beneficjentów kluczowe są proporcje mienia wniesionego na fundusz statutowy przez poszczególnych fundatorów i przez fundację (mienie od osób obcych traktowane jako mienie fundacji). Te proporcje muszą być stale ustalane i ujmowane w spisie mienia.

3. Relacja między tymi dwoma funduszami
   – Fundusz założycielski jest częścią funduszu statutowego – to jego pierwotny, „twardy” element, ustalony w statucie.
– Fundusz statutowy to rachunkowa kategoria (konto 800), pokazująca całość mienia wniesionego do fundacji i istotna dla:
– ustalania proporcji wkładów (dla PIT beneficjentów),
– analizy majątku fundacji i jej wypłacalności.
– Darowizny, zapisy, spadki nie podnoszą funduszu założycielskiego (bo jego zmiana wymaga zmiany statutu), ale powiększają fundusz statutowy.

Rozróżnienie między funduszem założycielskim a funduszem statutowym nie jest wyłącznie terminologiczne – wpływa na konstrukcję statutu, proporcje wkładów fundatorów oraz sposób ustalania PIT przy świadczeniach dla beneficjentów. Błędne ujęcie tych funduszy może zaburzyć wyliczenia podatkowe i ocenę wypłacalności fundacji.

Jeżeli chcesz prawidłowo zaprojektować strukturę funduszy, prowadzić analitykę konta 800 i bezpiecznie ustalać proporcje dla celów podatkowych, poznaj szczegółowe wyjaśnienia i praktyczne modele omawiane w kursie – zapewnij sobie dostęp już teraz.

…

Główne (obowiązkowe) elementy statutu fundacji rodzinnej wynikają przede wszystkim z art. 25 ustawy oraz omówionych zasad. Statut – sporządzany w formie aktu notarialnego – musi określać co najmniej:

1. Identyfikacja fundacji
– nazwę fundacji rodzinnej,
– siedzibę fundacji rodzinnej.

2. Cele fundacji
– szczegółowy cel fundacji rodzinnej (doprecyzowanie celu ogólnego z ustawy: gromadzenie mienia, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz spełnianie świadczeń na ich rzecz).

3. Beneficjenci i ich uprawnienia
– beneficjenta lub sposób określenia beneficjenta (np. kryteria dla kolejnych pokoleń),
– zakres przysługujących beneficjentowi uprawnień (rodzaje świadczeń, wpływ na decyzje, udział w organach),
– zasady prowadzenia listy beneficjentów (kto ją prowadzi – co do zasady zarząd, sposób aktualizacji),
– zasady i szczegółowy tryb zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta,
– co najmniej jednego beneficjenta uprawnionego do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów (może to być fundator, małżonek, dziecko itd.).

4. Czas trwania fundacji
– czas trwania fundacji rodzinnej, jeżeli jest oznaczony (co do zasady fundacja tworzona jest na czas nieoznaczony, z myślą o wielu pokoleniach).

5. Majątek fundacji
– wartość funduszu założycielskiego (minimalnie 100 000 zł, z opisem wniesionych składników majątku),
– przeznaczenie mienia fundacji rodzinnej po jej rozwiązaniu,
– wskazanie beneficjenta uprawnionego do mienia w związku z rozwiązaniem fundacji rodzinnej.

6. Organy i zarządzanie
– zasady powoływania i odwoływania członków organów fundacji (zarządu, rady nadzorczej – jeśli jest ustanowiona – oraz zgromadzenia beneficjentów),
– uprawnienia i obowiązki członków organów,
– zasady reprezentacji fundacji rodzinnej przez zarząd lub inne organy – w przypadkach przewidzianych ustawą,
– podmiot uprawniony do zatwierdzenia czynności zarządu fundacji rodzinnej w organizacji (okres od ustanowienia do wpisu do rejestru),
– ewentualne zasady współpracy / współdziałania organów (np. czynności wymagające zgody rady nadzorczej lub zgromadzenia beneficjentów – element fakultatywny, ale silnie rekomendowany).

7. Zasady zmiany statutu
– szczegółowe zasady zmiany statutu (kto może zmieniać statut po śmierci fundatora – np. rada nadzorcza, zgromadzenie beneficjentów – oraz jakie większości głosów są wymagane, jakie postanowienia są „twardsze”, trudniejsze do zmiany).

Poza elementami obowiązkowymi, w statucie – co jest silnie zalecane – można (i warto) uregulować m.in.:

– szczegółowe zasady wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów (kryteria, harmonogram, limity, powiązanie z wynikami fundacji),
– zasady inwestowania majątku fundacji (dozwolone i zakazane inwestycje, poziomy ryzyka, ograniczenia branżowe),
– szczegółowe okoliczności rozwiązania fundacji,
– zasady ładu rodzinnego i powiązania z konstytucją rodzinną (np. warunki utraty statusu beneficjenta, wymogi edukacyjne, zasady zatrudniania członków rodziny, polityka wynagrodzeń),
– zasady powoływania członków rodziny do organów spółek należących do fundacji.

Statut fundacji rodzinnej to kluczowy dokument, który przesądza o bezpieczeństwie majątku, zasadach wypłat świadczeń oraz mechanizmach kontroli na pokolenia. Niedoprecyzowane uprawnienia beneficjentów, brak jasnych zasad zmiany statutu czy nieprzemyślane regulacje dotyczące organów mogą w przyszłości prowadzić do sporów rodzinnych i ryzyk podatkowych.

Jeżeli chcesz wiedzieć, jak skonstruować statut zgodny z ustawą, a jednocześnie dopasowany do realnych potrzeb rodziny i struktury majątku, poznaj praktyczne wskazówki, kluczowe klauzule i przykładowe rozwiązania omawiane w  materiałach kursowych – zapewnij sobie dostęp już teraz.

…

W statucie fundacji rodzinnej warto świadomie unikać kilku typów rozwiązań, które w praktyce generują największe problemy podatkowe, księgowe i zarządcze fundacji rodzinnej.

Poniżej grupuję te „pułapki” i wskazuję, dlaczego są ryzykowne – z perspektywy podatków, rachunkowości i funkcjonowania organów.

1. „Szablonowy” statut oderwany od realnej sytuacji rodziny i biznesu

Czego unikać:
– korzystania z anonimowych wzorców z Internetu bez dostosowania do:
– struktury majątku (udziały, nieruchomości, inwestycje finansowe, kolekcje),
– sytuacji rodzinnej (relacje między dziećmi, małżeństwa, dzieci z różnych związków),
– planów inwestycyjnych fundacji.

Dlaczego to ryzykowne:
– statut stanie się „martwy” – nie będzie wspierał realnego ładu rodzinnego i biznesowego;
– w księgowości pojawi się chaos: trudno będzie przypisać świadczenia, kontrolować obciążenia CIT i PIT beneficjentów, prowadzić przejrzystą ewidencję świadczeń (np. konta 765/766/793);
– po śmierci fundatora łatwo o konflikty interpretacyjne – każdy „czyta” statut inaczej.

Rekomendacja:
– statut powinien być pisany po przygotowaniu konstytucji rodzinnej i analizy majątku; unikać ogólnikowych, niedostosowanych postanowień.

 2. Zbyt sztywne i niezmienialne zasady – paraliż na kolejne pokolenia

Czego unikać:
– bardzo trudnych albo praktycznie niemożliwych do spełnienia wymogów zmiany statutu (np. jednogłośność wszystkich beneficjentów);
– braku jasnej procedury zmiany statutu po śmierci fundatora;
– zapisów, które całkowicie „zamrażają” politykę inwestycyjną, mimo że fundacja ma działać przez dekady.

Dlaczego to ryzykowne:
– działalność gospodarcza, rynki i przepisy podatkowe zmieniają się – statut nie może blokować dostosowania;
– księgowy i doradca podatkowy nie będą mogli reagować na nowe ryzyka podatkowe, bo statut nie pozwoli zmienić np. zasad świadczeń, inwestowania czy struktury organów;
– brak możliwości zmiany może w praktyce prowadzić do konieczności rozwiązania fundacji (art. o niecelowości kontynuowania działalności).

Rekomendacja:
– w art. „zasady zmiany statutu” unikać wymogów w praktyce nieosiągalnych;
– wyważyć bezpieczeństwo (wysoka większość) z elastycznością (realna możliwość dostosowania do zmian).

 3. Niejasne zasady nabycia statusu beneficjenta i przyznawania świadczeń

Czego unikać:
– ogólników typu „beneficjentem jest rodzina fundatora” bez kryteriów;
– niedookreślonych warunków („odpowiednie wykształcenie”, „właściwa postawa moralna”) bez procedury oceny;
– braku rozróżnienia:
– kto jest beneficjentem,
– kto ma prawo do uczestnictwa w zgromadzeniu beneficjentów,
– jakie świadczenia komu przysługują.

Dlaczego to ryzykowne:
– spór o to, kto jest beneficjentem i w jakim zakresie – trudny do rozstrzygnięcia także podatkowo;
– problemy z ewidencją świadczeń na kontach 765/766/793 – księgowość musi wiedzieć, czy dane świadczenie jest należne (CIT 15% jako świadczenie statutowe) czy może być traktowane jako ukryty zysk (też CIT 15%, ale inny tytuł i inne skutki dla organów);
– trudności z podziałem świadczeń PIT według proporcji wkładów poszczególnych fundatorów.

Rekomendacja:
– unikać „plastycznych” definicji beneficjenta bez mierzalnych kryteriów;
– jasno opisać: kryteria, procedurę wpisu na listę, podmiot decydujący, tryb zrzeczenia się uprawnień.

 4. Zbyt szerokie lub nieprecyzyjne kompetencje organów – konflikt i paraliż

Czego unikać:
– nakładania się kompetencji zarządu, rady nadzorczej i zgromadzenia beneficjentów bez jasnego rozgraniczenia;
– braku wymogu zgód na kluczowe decyzje (np. sprzedaż firm rodzinnych, istotnych nieruchomości, zmiana polityki inwestycyjnej) albo przeciwnie – wymagania zgody wszystkich organów przy drobnych czynnościach;
– sytuacji, w której jeden beneficjent, przy bardzo małej frekwencji, może samodzielnie przegłosować kluczowe uchwały (brak quorum lub minimalnej liczby głosów dla np. sprzedaży firmy rodzinnej).

Dlaczego to ryzykowne:
– niejasny podział kompetencji utrudnia później odpowiedzialność za decyzje, w tym podatkowe (np. decyzje o świadczeniach, inwestycjach, angażowaniu się w działalność pozaustawową opodatkowaną 25% CIT);
– konflikty w organach przekładają się na opóźnienia w zatwierdzaniu sprawozdań, wyborze biegłego, polityce świadczeń – co ma wprost wpływ na rozliczenia CIT, PIT i rachunkowość;
– zarząd może bać się podejmować decyzje (np. o wstrzymaniu świadczeń z uwagi na wypłacalność), jeśli statut jest niejasny co do jego obowiązków.

Rekomendacja:
– unikać „mieszania” ról; jasno spisać: co należy do zarządu, co do rady, co do zgromadzenia;
– dla najważniejszych czynności przewidzieć rozsądną większość i realne quorum.

 5. Niewłaściwe ukształtowanie świadczeń – ryzyko „ukrytych zysków” i nieład księgowy

Czego unikać:
– świadczeń, które nie mają wyraźnej podstawy w statucie lub uchwale organu, a są w praktyce wypłacane „uznaniowo” (np. jednorazowe premie, dodatkowe wypłaty bez oparcia w dokumentach);
– łączenia w jednej kategorii świadczeń pieniężnych i niepieniężnych bez rozróżnienia zasad ich opodatkowania;
– braku limitów / zasad miarkowania świadczeń w kontekście wypłacalności (art. 36–38) oraz pierwszeństwa świadczeń alimentacyjnych.

Dlaczego to ryzykowne:
– świadczenia nieumocowane w statucie lub uchwałach mogą być kwalifikowane jako ukryte zyski (CIT 15% i odpowiedzialność zarządu);
– księgowość musi mieć możliwość przypisania świadczeń:
– do odpowiednich kont (765 – pieniężne, 766 – niepieniężne, 793 – podstawa opodatkowania),
– do właściwych stawek CIT/PIT dla poszczególnych beneficjentów;
– brak zasad miarkowania świadczeń vs wypłacalność – ryzyko wypłacania świadczeń w warunkach zakazu (odpowiedzialność zarządu, konieczność zwrotu świadczeń, korekty rozliczeń podatkowych).

Rekomendacja:
– unikać dowolności; każdy typ świadczenia warto opisać w statucie wraz z zasadami przyznawania;
– nie wpisywać w statucie obietnic świadczeń „bez względu na sytuację finansową” – byłoby to sprzeczne z ustawą i w praktyce niewykonalne.

 6. Zbyt agresywne lub niedookreślone wytyczne inwestycyjne

Czego unikać:
– bardzo restrykcyjnych zakazów inwestowania (np. zakaz inwestowania w jakąkolwiek formę instrumentów finansowych), gdy fundacja ma opierać się na działalności inwestycyjnej;
– przeciwnie – zupełnego braku zasad inwestowania, jeśli w rodzinie brak jest spójnej wizji i kompetencji inwestycyjnych.

Dlaczego to ryzykowne:
– zbyt wąskie wytyczne mogą uniemożliwić dostosowanie portfela do zmian na rynku, co uderza w bezpieczeństwo majątku i stabilność świadczeń;
– brak zasad inwestowania utrudnia później ocenę, czy działania zarządu są zgodne z celem fundacji i interesem beneficjentów – co ma znaczenie także przy ewentualnych sporach i ocenie zasadności rozwiązania fundacji;
– z perspektywy księgowej – niejasne wytyczne inwestycyjne mogą prowadzić do wchodzenia w działalność pozaustawową (opodatkowaną stawką 25% CIT) bez świadomości konsekwencji.

Rekomendacja:
– unikać skrajności – wytyczne inwestycyjne powinny dawać ramy (np. zakaz inwestycji sprzecznych z wartościami rodziny), ale nie paraliżować zarządzania i nie wypychać fundacji mimowolnie w działalność obciążoną 25% CIT.

 7. Brak lub wadliwe uregulowanie rozwiązania fundacji

Czego unikać:
– zupełnego pominięcia w statucie okoliczności i zasad rozwiązania fundacji;
– zapisów pozwalających na bardzo łatwe rozwiązanie fundacji (np. zwykła większość przy minimalnej frekwencji) przy braku określenia, co stanie się z majątkiem.

Dlaczego to ryzykowne:
– brak jasnych reguł rozwiązania utrudnia planowanie podatkowe i księgowe na wypadek likwidacji;
– zbyt łatwe rozwiązanie fundacji jest sprzeczne z jej ideą (ochrona majątku na pokolenia) i może prowadzić do szybkiego „rozparcelowania” majątku z pominięciem pierwotnego celu fundatora;
– dla księgowości wyjście z fundacji (likwidacja, podział majątku) to bardzo wrażliwy moment podatkowy – warto mieć w statucie jasne reguły adresata majątku i zasad podziału.

Rekomendacja:
– unikać „milczenia” albo skrajnej łatwości rozwiązania; opisać ważne powody i procedurę, z odpowiednio wysokimi progami decyzyjnymi.

 8. Konflikt interesów w organach – brak barier i bezpieczników

Czego unikać:
– sytuacji, w której ta sama osoba może być jednocześnie w zarządzie i radzie nadzorczej (ustawa i tak to wyklucza, ale statut nie powinien próbować tego obchodzić);
– braku jakichkolwiek regulacji ograniczających konflikt interesów beneficjentów zasiadających w zarządzie w relacji do innych beneficjentów.

Dlaczego to ryzykowne:
– konflikty personalne niemal zawsze przekładają się na spory o świadczenia, inwestycje, likwidację fundacji;
– z perspektywy rozliczeń podatkowych – „przepychanie” świadczeń na rzecz swoich frakcji bez równowagi w statucie to prosta droga do zarzutów o ukryte zyski, nieprawidłowe świadczenia, odpowiedzialność członków zarządu.

Rekomendacja:
– unikać rozwiązań pozostawiających tę sferę całkowicie „bez zasad” – nawet minimalne bezpieczniki w statucie (np. wyłączenie z głosowania w razie konfliktu, wymogi niezależnych członków rady) są korzystne.

Błędy konstrukcyjne w statucie fundacji rodzinnej nie ujawniają się od razu – najczęściej wychodzą przy pierwszym sporze, wypłacie świadczeń albo kontroli podatkowej. Szablonowe zapisy, nieprecyzyjne definicje beneficjentów, wadliwe zasady zmiany statutu czy brak jasnych reguł inwestowania mogą skutkować 15% CIT od ukrytych zysków, 25% CIT od działalności poza katalogiem oraz realnym paraliżem organów.

Chcesz wiedzieć, jak zaprojektować statut, który będzie spójny podatkowo, bezpieczny księgowo i odporny na konflikty rodzinne?  Poznaj praktyczne rekomendacje i modele klauzul, jakie znajdziesz w kursie – kup do niego dostęp i uniknij kosztownych błędów.

…

Ukryte zyski w fundacji rodzinnej to szczególny rodzaj świadczeń na rzecz fundatora, beneficjentów lub podmiotów powiązanych, które ustawodawca traktuje tak, jak wypłatę „zysków z fundacji”, choć formalnie nie są one zwykłym benefitem ani dywidendą. Od ukrytych zysków fundacja płaci 15% CIT (tak samo jak od benefitów).

Definicję ukrytych zysków zawiera art. 24q ust. 1a ustawy o CIT. Do ukrytych zysków zalicza się w szczególności:

1. Odsetki, prowizje, opłaty od pożyczek dla fundacji
– od jakiegokolwiek rodzaju pożyczki udzielonej fundacji rodzinnej przez:
• beneficjenta,
• fundatora,
• podmiot powiązany z beneficjentem, fundatorem lub fundacją.
Te płatności (odsetki itd.) są ukrytym zyskiem po stronie fundacji.

2. Darowizny i inne nieodpłatne lub częściowo odpłatne świadczenia z fundacji
– inne niż „zwykłe” świadczenia z art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej,
– przekazane bezpośrednio lub pośrednio na rzecz: beneficjenta, fundatora lub podmiotów powiązanych z nimi albo z fundacją.
Przykład: nieuregulowane w statucie nieodpłatne udostępnienie mieszkania beneficjentowi – to ukryty zysk (fundacja płaci 15% CIT od wartości rynkowej świadczenia).

3. Usługi niematerialne i opłaty licencyjne na rzecz osób powiązanych
Świadczenia fundacji na rzecz beneficjenta, fundatora lub podmiotów powiązanych z tytułu m.in.:
• usług doradczych, księgowych, prawnych, badania rynku, reklamowych, zarządzania i kontroli, przetwarzania danych, rekrutacji, gwarancji, poręczeń i podobnych,
• wszelkiego rodzaju opłat i należności za korzystanie lub prawo do korzystania z wartości niematerialnych (praw autorskich, znaków towarowych, licencji itp. – katalog z art. 16b ust. 1 pkt 4–7 CIT).
Wynagrodzenie za takie usługi/opłaty, gdy płynie z fundacji do „kręgu rodzinno‑powiązanego”, jest kwalifikowane jako ukryty zysk (w części, w jakiej ustawodawca tak je definiuje).

4. Transakcje poniżej wartości rynkowej
– różnica między wartością rynkową transakcji (wg art. 11c CIT), a ceną faktycznie ustaloną,
– w transakcjach między fundacją a beneficjentem, fundatorem lub podmiotem powiązanym.
Przykład: fundacja sprzedaje samochód beneficjentowi za 50 000 zł, gdy wartość rynkowa to 80 000 zł – różnica 30 000 zł jest ukrytym zyskiem.

5. Pożyczki udzielone przez fundację beneficjentowi – niespłacone na czas 
Ukrytym zyskiem jest:
• ta część pożyczki udzielonej beneficjentowi, która zgodnie z umową powinna zostać zwrócona w danym roku podatkowym, a nie została zwrócona do dnia upływu terminu złożenia deklaracji CIT fundacji (art. 24s ust. 1) za ten rok.
Przykład: fundacja pożyczyła beneficjentowi 1 000 000 zł, do końca roku powinien oddać 300 000 zł. Nie oddaje ich do terminu złożenia CIT-8 – 300 000 zł traktowane jest jako ukryty zysk (15% CIT).

6. Pożyczki długoterminowe dla beneficjenta (co najmniej 10 lat)
   – pożyczka udzielona beneficjentowi na okres co najmniej 10 lat,
– albo na krótszy okres, ale w wyniku aneksów/zmian ostateczny termin obowiązywania umowy wyniesie co najmniej 10 lat.
Taka pożyczka jest traktowana jak ukryty zysk (nieodpłatne świadczenie) i opodatkowana 15% CIT.

Konsekwencje podatkowe ukrytych zysków

– Fundacja rodzinna płaci 15% CIT od wartości ukrytego zysku – analogicznie jak przy wypłacie formalnych świadczeń/benefitów.
– Ukryte zyski są odrębnie ewidencjonowane (np. na kontach 872, 765, 766, 793 w planie kont) i wymagają:
• ustalenia wartości rynkowej świadczenia (np. czynsz rynkowy, cena rynkowa usługi, składnika majątku),
• identyfikacji, komu świadczenie przysługuje (beneficjent, fundator, podmiot powiązany).

Praktyczny sens pojęcia „ukryte zyski”

Ustawodawca wprowadził ten mechanizm, aby zablokować wyprowadzanie majątku z fundacji bez podatku poprzez:

– „pożyczki wieczne” dla beneficjentów,
– świadczenia nieformalne lub ponad to, co przewiduje statut/uchwały,
– zaniżone ceny/transakcje,
– „obciążanie” fundacji kosztami usług i opłat na rzecz osób powiązanych.

Wszystko, co w istocie oznacza „korzyść ekonomiczną dla kręgu rodzinno‑powiązanego”, a nie jest transparentnym benefitem z art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej, może być zakwalifikowane jako ukryty zysk i opodatkowane stawką 15% CIT po stronie fundacji.

Ukryte zyski to jeden z najbardziej wrażliwych obszarów funkcjonowania fundacji rodzinnej. Często nie wynikają z oczywistej „wypłaty”, lecz z pozornie neutralnych czynności: pożyczek, usług, transakcji poniżej wartości rynkowej czy nieformalnych świadczeń. Każda taka operacja może skutkować 15% CIT i odpowiedzialnością organów, jeśli nie zostanie prawidłowo zaprojektowana i udokumentowana.

Chcesz wiedzieć, jak rozpoznawać ryzyko ukrytych zysków, jak prawidłowo wyceniać świadczenia i jak prowadzić ewidencję, która ochroni fundację przed sporami z organami podatkowymi? Poznaj szczegółowe omówienie przepisów i praktyczne case studies omawiane w materiałach kursowych – kup dostęp i zabezpiecz fundację przed kosztownymi błędami.

…

Do ukrytych zysków w fundacji rodzinnej – opodatkowanych 15% CIT – zalicza się określone świadczenia realizowane „obok” formalnych benefitów z art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej. Katalog wynika z art. 24q ust. 1a ustawy o CIT i obejmuje w szczególności:

1. Odsetki i opłaty od pożyczek dla fundacji (pożyczkodawcą jest „rodzina” fundacji)
Ukrytym zyskiem są:
– odsetki, prowizje, wynagrodzenia i inne opłaty od jakiejkolwiek pożyczki udzielonej fundacji rodzinnej przez:
– beneficjenta,
– fundatora,
– podmiot powiązany z beneficjentem, fundatorem lub samą fundacją.

Czyli: jeśli beneficjent/fundator „zarabia” na odsetkach od pożyczki dla fundacji – te odsetki są ukrytym zyskiem fundacji (15% CIT).

2. Darowizny i inne nieodpłatne /częściowo odpłatne świadczenia z fundacji na rzecz „rodziny”
Ukrytym zyskiem są:
– darowizny oraz inne nieodpłatne lub częściowo odpłatne świadczenia (inne niż świadczenia formalne z art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej) przekazane bezpośrednio lub pośrednio na rzecz:
– beneficjenta,
– fundatora,
– podmiotu powiązanego z beneficjentem, fundatorem lub fundacją.

Przykład: incydentalne „przelanie pieniędzy” do beneficjenta bez podstawy w statucie/uchwale – jest ukrytym zyskiem.

3. Usługi niematerialne świadczone przez fundację na rzecz fundatora/beneficjentów/powiązanych
Ukrytym zyskiem są świadczenia z tytułu m.in.:
– usług doradczych, księgowych, prawnych, badania rynku, reklamowych, zarządzania i kontroli, przetwarzania danych, rekrutacji, gwarancji, poręczeń i świadczeń o podobnym charakterze,
– wszelkich opłat i należności za korzystanie lub prawo do korzystania z praw lub wartości niematerialnych (np. licencji, znaków towarowych, know-how), o których mowa w art. 16b ust. 1 pkt 4–7 ustawy o CIT, jeżeli są świadczone przez fundację na rzecz: beneficjenta, fundatora albo podmiotów z nimi powiązanych. Innymi słowy – świadczenia niematerialne „na rzecz rodziny” poza typowymi benefitami – wchodzą w ukryte zyski.

4. Transakcje z „rodziną” poniżej / powyżej wartości rynkowej
Ukrytym zyskiem jest:
– różnica między wartością rynkową transakcji (określoną wg zasad cen transferowych z art. 11c CIT) a ceną faktycznie zastosowaną – w innych transakcjach niż wymienione w pkt 3, gdy stronami są:
– fundacja rodzinna oraz beneficjent,
– fundacja oraz fundator,
– fundacja oraz podmiot powiązany z beneficjentem, fundatorem lub fundacją.

Przykład: fundacja sprzedaje beneficjentowi nieruchomość taniej niż rynek – różnica do ceny rynkowej to ukryty zysk (15% CIT).

5. Pożyczki udzielone przez fundację beneficjentom – brak spłaty
   Ukrytym zyskiem jest:
– ta część pożyczki udzielonej przez fundację beneficjentowi, która powinna być spłacona w danym roku podatkowym, a nie została spłacona do dnia złożenia deklaracji CIT (art. 24s ust. 1) za ten rok.

Przykład: rata pożyczki 1 000 000 zł wymagalna w 2025 r., niespłacona do terminu CIT-8 – ten 1 mln zł stanowi ukryty zysk (15% CIT).

6. Pożyczki udzielone przez fundację beneficjentom na bardzo długi okres
Ukrytym zyskiem jest:
– cała kwota pożyczki udzielonej przez fundację beneficjentowi:
– na okres co najmniej 10 lat, lub
– na okres krótszy niż 10 lat, jeżeli ostatecznie (po aneksach itd.) umowa obowiązuje co najmniej 10 lat.

Ustawodawca zakłada, że przy tak długich pożyczkach realnie chodzi o „wyjęcie” środków z fundacji bez opodatkowania – więc traktuje je jak ukryty zysk.

7. Odsetki od pożyczek udzielonych fundacji przez „rodzinę” – obowiązek ujmowania na dzień bilansowy
Odsetki naliczone (należne) na dzień bilansowy od pożyczek, które beneficjent, fundator lub podmiot powiązany udzielił fundacji, również są ukrytym zyskiem – trzeba je ująć w zobowiązaniach i opodatkować 15% CIT.

8. Inne niesformalizowane świadczenia na rzecz beneficjentów/powiązanych
Wszystkie świadczenia realizowane na rzecz beneficjentów, fundatora czy podmiotów powiązanych, które:
– nie mają podstawy w statucie lub uchwałach organów fundacji,
– nie mieszczą się w katalogu świadczeń z art. 2 ust. 2 ustawy o fundacji rodzinnej,
– mają charakter incydentalny, „nadmiarowy” lub są nieodpłatne / częściowo odpłatne,
są traktowane jako ukryte zyski (np. „dopłacanie” beneficjentowi do kosztów prywatnych, spontaniczne przelewy, dodatkowe świadczenia poza przyjętym planem benefitów).

9. Transakcje nierynkowe z fundacją – także wejścia/wyjścia majątku
Jeżeli fundator/beneficjent sprzedaje coś do fundacji drożej niż wartość rynkowa, nadwyżka ponad wartość rynkową jest traktowana jako ukryty zysk po jego stronie (i opodatkowana odpowiednio).

Najważniejsze elementy planu kont fundacji rodzinnej wynikają z jej specyfiki: gromadzenie majątku, zarządzanie nim w interesie beneficjentów oraz realizacja świadczeń, przy jednoczesnej kontroli wielu tytułów opodatkowania (CIT, PIT, VAT). Kluczowe jest, by plan kont miał charakter „hybrydowy” – informacyjny, kontrolny i podatkowy jednocześnie.

Poniżej najistotniejsze obszary, które plan kont fundacji rodzinnej powinien obejmować (z przykładowymi kontami z propozycji IKiDP):

1. Majątek trwały i wartości podatkowe (zespół „0” + pozabilansowe 09x)
– Środki trwałe, WNiP, inwestycje finansowe i nieruchomości (np. 010, 020, 030, 040, 045, 080) – z analityką „wg rodzaju mienia”.
– Konta pozabilansowe na wartość podatkową mienia (090–095) – analityka zgodna z kontami bilansowymi – niezbędne dla różnic bilansowo‑podatkowych i CIT.

2. Środki pieniężne i rachunki bankowe (zespół „1”)
– Rachunki bankowe z podziałem na działalności:
– 130 – rachunek działalności statutowej,
– 130 – rachunek działalności gospodarczej (z ewentualnym dalszym podziałem na rodzaje działalności).
– Krótkoterminowe aktywa finansowe (140–146) – z analityką „wg poszczególnych inwestycji”.
– Umożliwia kontrolę wymogu obrotu bezgotówkowego (art. 6 u.o.f.r.).

3. Rozrachunki i podatki (zespół „2”) – klucz do funkcji fiskalnej
– 201/202 – rozrachunki z odbiorcami i dostawcami:
– analityka wg działalności (statutowa / gospodarcza opodatkowana / zwolniona),
– indywidualnie wg kontrahentów.
– 203 – rozrachunki z fundatorem (wniesienie mienia, rozliczenia z funduszem statutowym).
– 204 – rozrachunki z beneficjentami (np. zwrot PIT przy świadczeniach rzeczowych) – analityka wg beneficjentów i tytułów.
– 220 – CIT z rozbiciem na tytuły opodatkowania:
– 01 – CIT 15% od świadczeń dla beneficjentów,
– 02 – CIT 15% od ukrytych zysków,
– 03 – CIT 19% od najmu/dzierżawy dla podmiotów powiązanych,
– 04 – CIT 25% od działalności pozaustawowej,
– 05 – CIT u źródła,
– 06 – CIT od nieruchomości komercyjnych,
– 07 – pozostałe rozrachunki z tytułu CIT.
– 221 – PIT beneficjentów:
– 01 – PIT 10%,
– 02 – PIT 15%,
– 03 – pozostałe rozrachunki PIT (ze wskazaniem grupy/zwolnienia).
– 222/223 – VAT należny/naliczony z rozbiciem wg stawek i przeznaczenia zakupów (opodatkowana / zwolniona / nieopodatkowana działalność).

4. Koszty według rodzaju i miejsc powstawania (zespoły „4” i „5”)
– Zespół „4” – standardowe koszty według rodzaju (materiały, usługi, wynagrodzenia itd.),
pełniące:
– funkcję ekonomiczną (analizy, prezentacja w sprawozdaniu),
– funkcję podatkową (podział: KUP / NKUP – jeśli taka metodyka zostanie przyjęta).
– Zespół „5” – koszty według miejsc powstawania (działalność statutowa, poszczególne rodzaje działalności gospodarczej) – zawsze w korespondencji z 490 „Rozliczenie kosztów”.
– Brak kont kosztu własnego sprzedaży (711, 712) – zwykle zbędne przy strukturze działalności fundacji rodzinnej.

5. Przychody i koszty z działalności operacyjnej i finansowej (zespół „7”)
Zespół „7” w fundacji rodzinnej ma wyjątkowo silny wymiar podatkowy i kontrolny. Kluczowe konta:
– 752 – koszty finansowe, rozchód aktywów finansowych (straty ze zbycia inwestycji):
– analityka: wg papierów/instrumentów, wg stawek CIT, VAT, aktualizacja/rozchód.
– 753 – pozostałe koszty finansowe (odsetki, różnice kursowe) – z podziałem wg stawek VAT/CIT.
– 760 – pozostałe przychody operacyjne – obrót mieniem (zyski z rozchodu, aktualizacja wartości aktywów niefinansowych).
– 761 – pozostałe przychody operacyjne (dotacje, odszkodowania, zwrot benefitu) – kluczowe przy „zwrotach świadczeń”.
– 762 – pozostałe koszty operacyjne – straty ze zbycia mienia niefinansowego + aktualizacje – wg stawek VAT/CIT.

6. Świadczenia dla beneficjentów i ukryte zyski (zespół „7”)
   To jeden z najważniejszych bloków planu kont:
– 765 – świadczenia pieniężne dla beneficjentów:
– analityka wg rodzaju świadczeń,
– wg beneficjentów,
– wg stawek CIT (15% – benefity; 15% – ukryte zyski),
– wg stawek PIT (zw – grupa zerowa, 10%, 15%).
– 766 – niepieniężne świadczenia na rzecz beneficjentów:
– wg rodzaju świadczeń, beneficjentów,
– wg stawek CIT (15% – świadczenia, 15% – ukryte zyski, 19% – najem podmiotom powiązanym),
– wg stawek VAT,
– wg stawek PIT (zw / 10% / 15%).
– 793 – wartość nieodpłatnych świadczeń dla beneficjentów (pozostałe przychody operacyjne po stronie beneficjenta, ale z punktu widzenia fundacji – konta informacyjne dla PIT/CIT/VAT):
– wg rodzaju świadczeń, stawek VAT, CIT, PIT.
Te konta umożliwiają:
– bieżącą kontrolę wypłat benefitów,
– rozdzielenie świadczeń „zwykłych” i ukrytych zysków,
– ustalenie podstaw CIT i PIT dla konkretnych beneficjentów (z uwzględnieniem relacji rodzinnych).

7. Fundusze i rezerwy (zespół „8”) 
Absolutnie kluczowy element planu kont w fundacji rodzinnej:
– 800 – Fundusz statutowy – analityka wg składników spisu mienia i wg fundatorów (niezbędne do wyliczania proporcji dla PIT beneficjentów przy wielu fundatorach).
– 801 – fundusz zapasowy z zysku.
– 802 – fundusz specjalny na realizację świadczeń dla beneficjentów – analityka wg rodzajów świadczeń (rozwiązanie rekomendowane przez IKiDP – rezerwowanie części dochodu na benefity).
– 810/811 – fundusze z aktualizacji wyceny inwestycji niefinansowych i finansowych – wg rodzaju inwestycji (informacja dla fundatora o wartości majątku).
– 820/821/822 – rozliczenie wyniku finansowego bieżącego i lat ubiegłych.
– 830 – rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego (z zastrzeżeniem, że ustalenie różnic przejściowych może być bardzo trudne – wymaga decyzji, czy w ogóle stosować).
– 831 – rezerwy ze świadczenia dla beneficjentów – analityka wg poszczególnych świadczeń (kontrola zobowiązań wobec beneficjentów i kolejności realizacji).
– 832/833 – pozostałe rezerwy (długoterminowe i krótkoterminowe).
– 840 – rozliczenia międzyokresowe przychodów.
– 860 – wynik finansowy.
– 871–875 – szczegółowe konta podatkowe:
– 871 – podatek dochodowy 15% (benefity),
– 872 – podatek dochodowy 15% od ukrytych zysków (wg rodzaju ukrytych zysków),
– 873 – CIT 19% od najmu/dzierżawy na rzecz podmiotów powiązanych,
– 874 – CIT 25% od działalności pozaustawowej,
– 875 – inne obowiązkowe obniżenia zysków i CIT sankcyjny.

8. Konta pomocnicze i wewnętrzne (np. 790–791) 
– 790 – obroty wewnętrzne,
– 791 – koszty obrotów wewnętrznych.
Wykorzystywane według potrzeb, np. do przenoszenia kosztów pomiędzy obszarami działalności.

9. Powiązanie planu kont z polityką rachunkowości 
Plan kont fundacji rodzinnej musi być ściśle powiązany z polityką rachunkowości, w której powinny znaleźć się m.in.:
– spis mienia wnoszonego do fundacji z podziałem na fundatorów,
– zasady wyceny (wartość rynkowa / godziwa, częstotliwość aktualizacji),
– podział kont i analityki na działalność statutową, gospodarczą zwolnioną, gospodarczą opodatkowaną i pozaustawową,
– suplement podatkowy – opis powiązania konkretnych kont z tytułami opodatkowania CIT/PIT/VAT,
– zasady ujmowania i rezerwowania świadczeń na rzecz beneficjentów,
– zasady monitorowania wypłacalności (zobowiązania przeterminowane > 3 miesiące) z odniesieniem do zakazu wypłat świadczeń przy niewypłacalności.

Plan kont fundacji rodzinnej nie może być kopią planu spółki z o.o. To narzędzie kontroli majątku, proporcji fundatorów, podstaw 15%, 19% i 25% CIT, rozliczeń PIT beneficjentów oraz monitorowania wypłacalności. Jeśli analityka nie jest zaprojektowana „pod podatki”, ryzyko błędów ujawnia się dopiero przy CIT-8, wypłacie świadczeń albo kontroli.

Jeżeli chcesz wiedzieć, jak zbudować hybrydowy plan kont, który łączy funkcję rachunkową, kontrolną i fiskalną, oraz jak powiązać go z polityką rachunkowości i spisem mienia, poznaj szczegółowe schematy i przykładowe rozwiązania omawiane w kursie – dołącz już teraz.

…

Najważniejsze różnice wynikają z tego, że rachunkowość fundacji rodzinnej ma inny cel i „hybrydowy” charakter – poza klasyczną funkcją informacyjną i podatkową musi jeszcze odzwierciedlać realizację ładu rodzinnego i świadczeń dla beneficjentów. Na tym tle plan kont spółki z o.o. i fundacji rodzinnej różni się w kilku kluczowych obszarach:

1. Cele i logika planu kont
– Spółka z o.o.: plan kont zorientowany na działalność gospodarczą, wynik finansowy i rozliczenia podatkowe; dominuje perspektywa „przychody–koszty–zysk dla właścicieli”.
– Fundacja rodzinna: plan kont musi jednocześnie:
– pokazać sytuację majątkową i wynik (jak w spółce),
– pozwalać kontrolować realizację celów statutowych (świadczenia, ład rodzinny),
– obsługiwać wielość reżimów podatkowych (kilka różnych CIT + PIT beneficjentów),
– śledzić przepływy między fundacją, fundatorem, beneficjentami i podmiotami powiązanymi.

2. Hybrydowy charakter rachunkowości
Fundacja rodzinna łączy w jednym planie kont:
– działalność statutową (gromadzenie i zarządzanie majątkiem, spełnianie świadczeń),
– działalność gospodarczą:
– ustawową – zwolnioną z CIT (8 typów z art. 5 uofr),
– pozaustawową – opodatkowaną CIT 25%,
– świadczenia dla beneficjentów – opodatkowane po stronie fundacji (CIT 15% / 19% / 25%) i po stronie beneficjentów (PIT 0/10/15%).

Dlatego plan kont musi być „pocięty” analitycznie według:
– rodzaju działalności (statutowa / ustawowa gospodarcza / pozaustawowa),
– skutków podatkowych (zwolnione / CIT 15% / 15% ukryte zyski / 19% najem powiązanym / 25% pozaustawowa / różne stawki PIT beneficjentów).

3. Specyficzne konta „fundacyjne” (których nie ma w spółce z o.o. albo są marginalne)

a) Konta świadczeń dla beneficjentów – z funkcją podatkową
Przykładowo w zespole 7:
– 765 „Świadczenia pieniężne dla beneficjentów” – z analityką m.in.:
– wg rodzaju świadczenia,
– wg beneficjentów,
– wg stawek CIT (15% świadczenia, 15% ukryte zyski),
– wg stawek PIT (zw, 10%, 15% – w zależności od grupy podatkowej).
– 766 „Niepieniężne świadczenia na rzecz beneficjentów” – z analityką m.in.:
– wg rodzaju świadczeń (np. oddanie nieruchomości do używania),
– wg beneficjentów,
– wg CIT (15% świadczenia, 15% ukryte zyski, 19% najem podmiotom powiązanym),
– wg VAT,
– wg PIT (zw, 10%, 15%).
– 793 „Wartość nieodpłatnych świadczeń dla beneficjentów” – konto pozabilansowe, pozwala kontrolować wartość rynkową świadczeń do rozliczeń PIT.

W spółce z o.o. świadczenia na rzecz wspólników nie są tak centralnym obszarem rachunkowości i zwykle nie buduje się tak rozbudowanej analityki (szczególnie PIT wspólnika).

b) Konta podatku dochodowego powiązane z typem zdarzenia
W fundacji rodzinnej w zespole 8 pojawiają się osobne konta na poszczególne reżimy CIT, np.:
– 871 – „Podatek dochodowy wg stawki 15%” (świadczenia),
– 872 – „Podatek dochodowy wg stawki 15% – ukryte zyski” (analityka wg rodzaju ukrytych zysków),
– 873 – „Podatek dochodowy od najmu/dzierżawy na rzecz podmiotów powiązanych 19%”,
– 874 – „Podatek dochodowy od działalności pozaustawowej 25%”,
– 875 – „Inne obowiązkowe obniżenia zysków i CIT sankcyjny”.

W spółce z o.o. z reguły stosujesz 1–2 konta podatku dochodowego (bieżący / odroczony), bez takiej segmentacji wg reżimu opodatkowania.

c) Konta funduszy – podporządkowane celom fundacji
Poza „klasycznym” funduszem podstawowym (jak kapitał zakładowy) fundacja rodzinna ma fundusze celowe powiązane z mieniem i świadczeniami:
– 800 – „Fundusz statutowy” – wg składników spisu mienia,
– 801 – „Fundusz zapasowy z zysku”,
– 802 – „Fundusz specjalny na realizację świadczeń na rzecz beneficjentów” – analityka wg rodzajów świadczeń,
– 810–811 – fundusze z aktualizacji wyceny (niefinansowe / finansowe).

W spółce z o.o. nie ma funduszu na świadczenia dla określonej grupy osób; istnieją kapitały zapasowe/rezerwowe, ale ich funkcja jest inna i nie musi być tak powiązana z konkretną grupą beneficjentów.

d) Rezerwy na świadczenia dla beneficjentów
– 831 – „Rezerwy ze świadczenia dla beneficjentów” – wg poszczególnych świadczeń.
W spółce z o.o. rezerwy tworzy się głównie na zobowiązania wobec kontrahentów/organów, nie pod kątem „planowanych benefitów” dla określonego kręgu rodzinnego.

4. Konta i analityka pod ukryte zyski i specyficzne rozrachunki 
Fundacja rodzinna wymaga w rozrachunkach (zespół 2) analityki pozwalającej wychwycić ukryte zyski, np.:
– pożyczki do fundatora/beneficjentów (terminy > 10 lat, nieterminowe spłaty),
– pożyczki od beneficjentów/podmiotów powiązanych (odsetki, prowizje – jako ukryte zyski).

Na poziomie kont wynikowych (zespół 7) trzeba rozróżnić zdarzenia, które generują ukryte zyski, bo to osobna podstawa opodatkowania CIT (15%). W spółce z o.o. pojęcie „ukryte zyski” w takim kształcie nie funkcjonuje – z reguły nie konstruuje się analityki pod ten kąt.

5. Wydzielenie obszarów działalności (statut / ustawowa / pozaustawowa) 
W spółce z o.o. często segmentujesz działalność wg linii biznesowych, projektów, centrów kosztów, ale cały wynik jest w jednym reżimie CIT.

W fundacji rodzinnej plan kont powinien umożliwiać:
– oddzielne ujęcie przychodów i kosztów:
– działalności statutowej (gromadzenie mienia, zarządzanie mieniem, świadczenia – zasadniczo zwolnione z CIT poza wyjątkami),
– działalności ustawowej (z art. 5 uofr – zwolnienie CIT),
– działalności pozaustawowej (CIT 25%),
– ustalenie rentowności i podstaw opodatkowania w każdym z obszarów.

Dlatego w zespole 4, 5 i 7 analityka powinna być zbudowana nie tylko „według rodzaju”, ale i „według rodzaju działalności” oraz „według stawek CIT/VAT”.

6. Specyfika kont świadczeń niepieniężnych i pozabilansowych
Fundacja rodzinna bardzo często będzie:
– przekazywać majątek do używania beneficjentom,
– przekazywać aktywa na własność,
– ewidencjonować wartość rynkową świadczeń (dla PIT beneficjenta).

Plan kont musi więc przewidzieć:
– konta pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych (760, 761, 762) z mocno rozbudowaną analityką „wg rodzaju składnika majątku, wg stawek VAT, wg stawek CIT”,
– konta pozabilansowe do ewidencji oddanego do używania majątku (np. amortyzacja rzeczy/praw oddanych beneficjentowi) oraz wartości rynkowej świadczeń (793).

W spółce z o.o. takie operacje (nieodpłatne przekazania, używanie) są raczej incydentalne; zwykle nie ma potrzeby tak systemowego, masowego ujęcia.

7. Konta podatku PIT beneficjentów i rozrachunków z beneficjentami
Plan kont fundacji rodzinnej musi pozwolić na:
– ujęcie PIT od świadczeń (jako zobowiązania fundacji, ale ekonomicznie „do zwrotu” przez beneficjenta przy świadczeniach niepieniężnych),
– rozrachunki z beneficjentami z tytułu zwrotu PIT (należności od beneficjentów, możliwość potrącenia przy świadczeniach pieniężnych).

W spółce z o.o. rozliczasz PIT pracowników, czasem wspólników, ale nie w takim centralnym i systemowym zakresie jak przy fundacji rodzinnej (gdzie świadczenia na rzecz beneficjentów są celem istnienia podmiotu).

8. Wymogi wynikające z ustawy o fundacji rodzinnej
Plan kont fundacji musi umożliwiać m.in.:
– kontrolę obowiązku przeznaczenia zysku na pokrycie strat, gdy aktywa < zobowiązania (art. 18 uofr),
– monitorowanie wypłacalności (terminy spłaty zobowiązań innych niż wobec fundatora/beneficjentów – wpływ na dopuszczalność wypłaty benefitów i ewentualny obowiązek zwrotu świadczeń przez beneficjenta oraz odpowiedzialność zarządu),
– pełną identyfikację pochodzenia majątku (spis mienia, proporcje dla PIT), ważną przy likwidacji fundacji oraz dla proporcji opodatkowania świadczeń PIT.

W spółce z o.o. nie ma odpowiedników tych obowiązków, więc plan kont ich nie „obsługuje”.

Jak praktycznie przełożyć plan kont spółki z o.o. na fundację rodzinną?

1. Możesz zachować „szkielet” kont bilansowych (aktywa, zobowiązania) i częściowo wynikowych, ale:
– dodać osobne konta funduszy (800–802, 810–811),
– rozbudować analitykę w rozrachunkach (fundator, beneficjenci, podmioty powiązane, pożyczki – pod ukryte zyski),
– wprowadzić konta 765, 766, 793 oraz szczegółową analitykę podatkową na 760–762, 752–753.

2. W zespole 4, 5, 7 wprowadzić:
– podział na działalność statutową / ustawową / pozaustawową,
– oznaczenia wg stawek CIT i VAT,
– powiązanie z beneficjentami i rodzajami świadczeń tam, gdzie to potrzebne.

3. W zespole 8 wprowadzić:
– osobne konta na różne typy CIT (871–875),
– fundusze dedykowane świadczeniom (802),
– rezerwy na świadczenia dla beneficjentów (831).

Rachunkowość fundacji rodzinnej to zupełnie inna architektura niż w spółce z o.o. – wymaga obsługi kilku reżimów CIT, PIT beneficjentów, funduszy celowych, ukrytych zysków i kontroli wypłacalności. Proste „przekopiowanie” planu kont ze spółki kapitałowej niemal zawsze kończy się lukami podatkowymi i brakiem kontroli nad świadczeniami.

Jeżeli chcesz wiedzieć, jak bezpiecznie przeprojektować plan kont pod realia fundacji rodzinnej, jak zbudować analitykę pod CIT 15%, 19%, 25% i PIT beneficjentów oraz jak połączyć rachunkowość z ładem rodzinnym, poznaj szczegółowe rozwiązania omawiane w kursie – dołącz już teraz.

…

Dywidenda wypłacona przez spółkę, której udziały/akcje należą do fundacji rodzinnej, jest traktowana jako:

– dochód wypracowany przez fundację,
– a nie jako „mienie wniesione przez fundatora”.

Wyjaśnienie w kontekście podatku PIT beneficjentów i proporcji:

1. Mieniem wniesionym przez fundatora (dla potrzeb art. 27–28 uofr i proporcji PIT) jest to, co fundator (ew. jego małżonek, zstępni, wstępni, rodzeństwo) przekazał do fundacji:
– środki pieniężne,
– rzeczy ruchome i nieruchomości,
– udziały/akcje, ogół praw i obowiązków, inne prawa.
To mienie wpisuje się do spisu mienia z przypisaniem do konkretnego fundatora.

2. Dywidenda, którą fundacja otrzymuje z tytułu posiadania akcji/udziałów:
– jest dochodem fundacji z dozwolonej działalności gospodarczej (zwolnionym z CIT),
– powiększa majątek fundacji jako zysk/dochód wypracowany przez fundację,
– nie jest przypisywana do „wkładu” żadnego fundatora w spisie mienia – nie zwiększa proporcji wkładów fundatorów dla celów PIT.

3. Skutek:
– przy wypłacie świadczeń beneficjentom z majątku pochodzącego z dywidend (i innych zysków inwestycyjnych) ta część majątku jest traktowana jako mienie fundacji (wypracowane), a nie jako mienie wniesione przez fundatora;
– w konsekwencji w proporcjach dla PIT część pochodząca z takich dywidend wchodzi do „puli fundacji”, która dla beneficjentów spoza grupy 0 skutkuje opodatkowaniem PIT 10% lub 15% (zgodnie z zasadami proporcji), a nie pełnym zwolnieniem jak mienie wniesione przez fundatora dla grupy 0.

Dywidenda w fundacji rodzinnej nie jest „przedłużeniem wkładu fundatora”, lecz nowym majątkiem wypracowanym przez fundację – a to bezpośrednio wpływa na proporcje PIT przy wypłacie świadczeń. Błędne przypisanie jej do mienia fundatora może całkowicie zmienić poziom opodatkowania beneficjentów.

Jeżeli chcesz precyzyjnie ustalać proporcje wkładów, prawidłowo kwalifikować dochody inwestycyjne i bezpiecznie planować wypłaty z fundacji, poznaj szczegółowe mechanizmy i przykłady obliczeń omawiane w kursie – dołącz do kursu i uniknij kosztownych pomyłek podatkowych.

…

Wniesienie majątku do fundacji rodzinnej ma jednocześnie wymiar cywilnoprawny, podatkowy i księgowy. Poniżej zasady wynikające z przekazanych materiałów.

 1. Formy wniesienia majątku do fundacji rodzinnej

1.1. Na pokrycie funduszu założycielskiego (funduszu statutowego)
– Majątek (pieniężny lub niepieniężny) jest wnoszony przez fundatora przy ustanowieniu fundacji rodzinnej.
– Nie powoduje to u fundatora przysporzenia majątkowego – jest neutralne na gruncie PIT (art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT) oraz CIT po stronie fundacji (zwolnienie z art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT).
– Wniesione mienie w innej postaci niż środki pieniężne musi zostać określone w wartości rynkowej (art. 19 ustawy o fundacji rodzinnej – uofr).

1.2. Darowizna na rzecz fundacji rodzinnej po jej założeniu
– Może być dokonana zarówno przez fundatora, jak i inne osoby (np. członków rodziny, spółkę, wspólników spółek osobowych itp.).
– Po stronie fundacji rodzinnej przychód z darowizny korzysta ze zwolnienia z CIT (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT).
– Po stronie darczyńcy brak przysporzenia – co do zasady neutralne na gruncie PIT (w zakresie, w jakim nie powstaje przychód po jego stronie).

1.3. Sprzedaż składników majątku do fundacji rodzinnej
– Możliwa dopiero po ustanowieniu fundacji.
– Jest niezalecana, ponieważ generuje podatek po stronie zbywcy (fundatora lub innego podmiotu), tak jak zwykła sprzedaż (PIT/CIT).
– Dla fundacji rodzinnej nabycie stanowi zwykły zakup aktywa.

2. Obowiązek ujęcia majątku w spisie mienia i identyfikacja pochodzenia

2.1. Spis mienia fundacji (art. 27, 28 uofr)
– Każde mienie wniesione do fundacji musi zostać ujęte w spisie mienia ze wskazaniem:
– osoby wnoszącej,
– rodzaju składnika,
– jego wartości rynkowej z chwili wniesienia,
– wartości podatkowej.
– Dla celów PIT konieczne jest ustalenie proporcji wartości mienia wniesionego przez każdego fundatora oraz przez samą fundację – aktualne proporcje muszą być wykazywane w spisie mienia.
– Te proporcje są kluczowe przy późniejszym opodatkowaniu świadczeń dla beneficjentów (podział na części zwolnione, 10% i 15% PIT).

2.2. Identyfikacja statusu majątku i darczyńców
– Majątek wspólny małżonków – oboje są traktowani jak fundatorzy; z perspektywy PIT nie rodzi to negatywnych skutków, jeśli mieszczą się w grupie „0”.
– Ogół praw i obowiązków w spółce jawnej/ współwłasność w spółce cywilnej – wspólnicy stają się fundatorami fundacji rodzinnej; może to prowadzić do niekorzystnych proporcji PIT (część świadczeń dla beneficjentów spoza grupy 0 będzie opodatkowana wyżej) oraz powoduje opodatkowanie CIT spółki jawnej.
– Udziały w sp. z o.o. – wniesienie udziałów przez fundatora z zasady nie pogarsza proporcji PIT.

 3. Skutki podatkowe wniesienia majątku – CIT, PIT, VAT, PCC

3.1. CIT (po stronie fundacji rodzinnej)
– Wniesienie mienia na fundusz założycielski – zwolnienie wszystkich przychodów otrzymanych na utworzenie lub powiększenie funduszu założycielskiego (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT).
– Darowizny na rzecz fundacji rodzinnej – również objęte tym zwolnieniem.
– Brak podatku CIT aż do momentu wypłaty świadczeń lub likwidacji fundacji (model podobny do „estońskiego” CIT):
– wtedy powstaje 15% CIT od wartości świadczeń /mienia wydawanego beneficjentom.

3.2. PIT (po stronie fundatora /innych wnoszących)
– Wniesienie majątku na fundusz założycielski lub w drodze darowizny jest neutralne podatkowo – nie stanowi przychodu (art. 17 ust. 1 pkt 9 ustawy o PIT).
– Istotne znaczenie dla PIT mają dopiero późniejsze świadczenia z fundacji dla beneficjentów, gdzie wysokość podatku zależy od:
– proporcji wkładów poszczególnych fundatorów oraz fundacji,
– relacji beneficjenta do fundatora (grupa 0 – zwolnienie, I grupa – 10%, pozostali – 15%).

3.3. VAT
– Zasady jak dla zwykłego podatnika VAT – brak szczególnego reżimu dla fundacji rodzinnej.
– Przy wnoszeniu majątku:
– Majątek wykorzystywany w działalności opodatkowanej VAT – jego nieodpłatne przekazanie do fundacji może być traktowane jako nieodpłatna dostawa towarów (art. 7 ust. 2 ustawy o VAT).
– Warunki opodatkowania nieodpłatnego przekazania:
– wnoszący jest podatnikiem VAT,
– nieruchomość/składnik należy do przedsiębiorstwa podatnika,
– podatnikowi przysługiwało prawo do odliczenia VAT przy nabyciu / wytworzeniu / ulepszeniu.
– Osoba fizyczna nie staje się automatycznie podatnikiem VAT tylko dlatego, że zbywa prywatne nieruchomości – wymagana jest aktywność „handlowa” (orzecznictwo TSUE).
– Korekta VAT naliczonego (art. 91 ust. 2 ustawy o VAT)
– Jeżeli do fundacji wnoszona jest nieruchomość objęta zwolnieniem z VAT, a przy jej nabyciu przysługiwało odliczenie VAT – wnoszący może być zobowiązany do wieloletniej korekty (np. po 7 latach użytkowania – korekta 30% odliczonego podatku).

3.4. PCC
– Wniesienie mienia do fundacji rodzinnej jest neutralne na gruncie PCC – czynność nie mieści się w katalogu z art. 1 ust. 1 ustawy o PCC.
– W kontekście zakładania fundacji oraz przekazywania do niej majątku – brak PCC.

 4. Zasady wyceny i ujęcia księgowego wnoszonego majątku

4.1. Wycena wnoszonych składników
– Wszelkie mienie inne niż środki pieniężne musi być wycenione:
– według wartości rynkowej z dnia wniesienia,
– wraz z określeniem wartości podatkowej (dla celów przyszłych rozliczeń CIT, amortyzacji, zbycia, likwidacji fundacji).
– Dane te ujmujemy w spisie mienia oraz na odpowiednich kontach (środki trwałe, WNiP, inwestycje finansowe, inwestycje w nieruchomości itd.).

4.2. Plan kont – ujęcie wartości podatkowych
– Dla celów kontrolnych stosuje się konta pozabilansowe dla wartości podatkowych:
– 090 – wartość podatkowa środków trwałych (analityka jak konto 010),
– 091 – wartość podatkowa WNiP (jak 020),
– 092 – wartość podatkowa inwestycji finansowych (jak 030),
– 094 – wartość podatkowa inwestycji w nieruchomości (jak 040),
– 095 – wartość podatkowa inwestycji w prawa (jak 045),
– 096 – aktywa trwałe oddane do używania (wg aktów).
– To powiązanie księgi rachunkowej z wartościami podatkowymi jest konieczne, aby móc prawidłowo ustalić:
– podstawę CIT przy sprzedaży majątku,
– podstawę CIT przy likwidacji fundacji,
– proporcje wkładów dla obliczania PIT beneficjentów.

4.3. Rozrachunki z fundatorem
– Można stosować konto 203 „Rozrachunki z fundatorem” – np. należne wpłaty na fundusz statutowy, rozliczenia przy wniesieniu majątku, które później przenosi się na fundusze.

5. Szczególne rodzaje majątku a konsekwencje podatkowo-rachunkowe

5.1. Nieruchomości wnoszone nieodpłatnie
– Sprawdzenie statusu VAT po stronie wnoszącego (czy jest podatnikiem VAT, czy przysługiwało odliczenie).
– Przy zwolnionym z VAT wniesieniu – możliwość korekty VAT naliczonego (art. 91).
– Po stronie fundacji – ujęcie jako środek trwały / inwestycja w nieruchomości, amortyzacja (jeśli dopuszczalna), ewentualne wykorzystanie w działalności najmu zwolnionej z CIT (art. 5 uofr) albo opodatkowanej (np. najem dla podmiotów powiązanych – 19% CIT).

5.2. Udziały / akcje / papiery wartościowe
– Wniesienie udziałów w spółce z o.o. – brak niekorzystnych skutków w proporcjach PIT.
– Spółka zależna płaci CIT (9% lub 19%), dywidenda dla fundacji – zwolniona z CIT, dopiero wypłata świadczeń beneficjentom generuje 15% CIT (i ewentualnie PIT).
– Istotne jest rozróżnienie:
– inwestycji kapitałowych (długoterminowe – konto 751),
– aktywów przeznaczonych do obrotu (obrót papierami wartościowymi – konto 752, możliwe opodatkowanie 25% CIT, jeśli to działalność poza katalogiem art. 5).

5.3. Przedsiębiorstwo / zorganizowana część przedsiębiorstwa / JDG
– Wniesienie przedsiębiorstwa prowadzonego jako jednoosobowa działalność gospodarcza wymaga odrębnej procedury (przeniesienie składników, rozliczenie VAT, korekt, aktualizacji wartości).
– Może dojść do przekwalifikowania składników (np. z działalności zwolnionej z CIT na opodatkowaną przy zmianie sposobu używania).

 6. Ogólna zasada planowania

– Wniesienie majątku do fundacji rodzinnej (na fundusz założycielski lub w formie darowizn) jest co do zasady bez podatku dochodowego, bez PCC, a VAT zależy od statusu wnoszącego i wcześniejszego odliczenia.
– Kluczowe dla przyszłego opodatkowania jest:
– prawidłowa identyfikacja darczyńcy / fundatora przy każdym składniku,
– ustalenie i aktualizowanie proporcji wkładów dla celów PIT,
– rzetelne ujmowanie wartości rynkowej i podatkowej wnoszonych aktywów,
– unikanie wniesień, które powodują niekorzystne skutki (np. ogół praw w spółce jawnej, nadmierna działalność poza art. 5 – 25% CIT).

Wniesienie majątku do fundacji rodzinnej to moment, który determinuje przyszłe proporcje PIT beneficjentów, podstawy 15% CIT przy wypłatach oraz bezpieczeństwo rozliczeń VAT i PCC. Błąd na etapie wyceny rynkowej, identyfikacji fundatora czy ujęcia wartości podatkowej może mieć skutki widoczne dopiero przy sprzedaży aktywów lub likwidacji fundacji.

Jeżeli chcesz wiedzieć, jak prawidłowo zaplanować wniesienie nieruchomości, udziałów czy przedsiębiorstwa, jak prowadzić spis mienia i konta pozabilansowe pod przyszłe rozliczenia CIT i PIT, poznaj szczegółowe procedury i modele omawiane w kursie – dołącz do kursu i zabezpiecz strukturę fundacji rodzinnej.

…

Poniżej przykłady ewidencjonowania typowych dla fundacji rodzinnej zdarzeń na kontach syntetycznych i analitycznych (zgodnie z założeniami z materiałów IKiDP). Kwoty i numery analityk są przykładowe – ważna jest logika.

1. Świadczenie pieniężne dla beneficjenta – fundacja wypłacalna
Założenia:
– Miesięczne świadczenie pieniężne dla beneficjenta – 10 000 zł.
– Świadczenie ustanowione w statucie (benefit, a nie ukryty zysk).
– Beneficjent w I grupie podatkowej (np. siostrzeniec fundatora) – PIT 10%.
– Fundacja oblicza CIT 15% od benefitu.
– Świadczenie wypłacone prawidłowo (fundacja wypłacalna, brak przeterminowanych zobowiązań > 3 miesiące).

a) Ujęcie zobowiązania wobec beneficjenta (koszt benefitu) – konta wynikowe:
– Wn 765-01 „Świadczenia pieniężne dla beneficjentów – benefity, beneficjent X”
– Ma 201-01 „Rozrachunki z beneficjentami – beneficjent X (świadczenia wymagalne)”
Kwota: 10 000 zł

Analityka 765 np.:
– wg beneficjentów,
– wg stawki CIT (15% – benefity),
– wg stawki PIT (10%).

b) Naliczenie CIT od świadczenia:
– Wn 870 (lub odpowiednie konto podatku dochodowego w kosztach)
– Ma 220-01 „Rozrachunki z tytułu CIT – CIT od świadczeń dla beneficjentów (15%)”
Kwota CIT: 10 000 × 15% = 1 500 zł

c) Naliczenie PIT od świadczenia: fundacja = płatnik PIT:
– Wn 201-01 „Rozrachunki z beneficjentami – beneficjent X” (potrącenie PIT od świadczenia)
– Ma 221-10 „Rozrachunki z tytułu PIT – beneficjenci I grupa, 10%”
Kwota PIT: 10 000 × 10% = 1 000 zł

d) Wypłata świadczenia beneficjentowi (netto):
– Wn 201-01 „Rozrachunki z beneficjentami – beneficjent X”
– Ma 130-01 „Rachunek bankowy – działalność świadczeniowa/statutowa”
Kwota: 9 000 zł

Po tych zapisach:
– konto 221 pokazuje zobowiązanie z tytułu PIT do urzędu,
– konto 220 – zobowiązanie z tytułu CIT,
– konto 201 wobec beneficjenta – rozliczone.

2. Świadczenie niepieniężne (np. mieszkanie na miesiąc) + PIT do zwrotu przez beneficjenta

Założenia jak w przykładzie z materiału:
– Beneficjent – siostrzeniec fundatora (I grupa, PIT 10%).
– korzysta z mieszkania przez 1 miesiąc, wartość rynkowa świadczenia 10 000 zł.
– CIT 15% = 1 500 zł, PIT 10% = 1 000 zł.
– Świadczenie niepieniężne – PIT zapłacony przez fundację staje się należnością od beneficjenta.

a) Ujęcie świadczenia jako koszt niepieniężny:
– Wn 766-01 „Niepieniężne świadczenia na rzecz beneficjentów – mieszkanie, beneficjent X, CIT 15%, PIT 10%”
– Ma 760-01 lub 790-03 (w zależności od przyjętego modelu, najczęściej:
Ma 790 „Obroty wewnętrzne” – jeżeli przypisujemy koszt z innych obszarów lub
Ma odpowiednie konto kosztów eksploatacji mieszkania, które „zbiera” koszty na 766)
Kwota: 10 000 zł (wartość rynkowa świadczenia jako podstawa CIT)

Równolegle – ujęcie w ewidencji pozabilansowej (dla celów CIT i PIT):
– 793-01 „Wartość nieodpłatnych świadczeń dla beneficjentów – mieszkanie, beneficjent X, CIT 15%, PIT 10%” – 10 000 zł (po stronie Ma lub Wn według przyjętego schematu pozabilansowego).

b) Naliczenie CIT 15%:
– Wn 870 (koszt podatku dochodowego)
– Ma 220-01 „Rozrachunki z tytułu CIT – świadczenia dla beneficjentów”
Kwota: 1 500 zł

c) Naliczenie PIT 10% – fundacja jako płatnik oraz należność od beneficjenta:
– Wn 870 (koszt podatku dochodowego) lub 765/766 – w zależności od przyjętej praktyki (ważne, że CIT i PIT ujmujemy jako koszty fundacji)
– Ma 221-10 „Rozrachunki z tytułu PIT – beneficjenci I grupa (10%)”
Kwota: 1 000 zł

Jednocześnie, ponieważ świadczenie jest niepieniężne, PIT zapłacony przez fundację staje się należnością od beneficjenta:
– Wn 201-01 „Rozrachunki z beneficjentami – należność z tytułu PIT (beneficjent X)”
– Ma 761-03 „Pozostałe przychody operacyjne – zwrot podatku PIT od świadczeń niepieniężnych” (lub dedykowana analityka na 761 dla zwrotów podatku)
Kwota: 1 000 zł

d) Zapłata PIT do urzędu:
– Wn 221-10 „Rozrachunki z tytułu PIT – beneficjenci I grupa (10%)”
– Ma 130-01 „Rachunek bankowy – działalność świadczeniowa/statutowa”
Kwota: 1 000 zł

e) Spłata PIT przez beneficjenta:
– Wn 130-01 „Rachunek bankowy”
– Ma 201-01 „Rozrachunki z beneficjentami – beneficjent X (PIT)”
Kwota: 1 000 zł

3. Świadczenie wypłacone, gdy fundacja jest niewypłacalna – przekwalifikowanie na należność od beneficjenta

Założenia:
– Fundacja miała przeterminowane zobowiązania wobec dostawców > 3 miesiące, ale wypłaciła beneficjentowi 10 000 zł.
– Zgodnie z ustawą – świadczenie nienależne, podlega zwrotowi.
– Zarząd podejmuje decyzję o zakwalifikowaniu wypłaty jako zobowiązania beneficjenta wobec fundacji.

a) Pierwotne ujęcie (błędne, ale już zaksięgowane):
– Wn 765-01 „Świadczenia pieniężne dla beneficjentów” – 10 000 zł
– Ma 130-01 „Rachunek bankowy” – 10 000 zł

b) Po stwierdzeniu niewypłacalności – korekta kosztu benefitu i ujęcie należności:
– Wn 201-01 „Rozrachunki z beneficjentami – należność do zwrotu (beneficjent X)” – 10 000 zł
– Ma 765-01 „Świadczenia pieniężne dla beneficjentów – korekta” – 10 000 zł

Jeżeli wcześniej ujęto koszt w pozostałych kosztach operacyjnych (np. 762), analogicznie:
– Wn 201-01
– Ma 762-xx „Pozostałe koszty operacyjne – korekta nienależnego świadczenia”

Po tej operacji świadczenie nie obciąża wyniku jako koszt benefitu – funkcjonuje jako należność od beneficjenta do zwrotu.

4. Analiza i wiekowanie rozrachunków z dostawcami – warunek wypłacalności

Założenia:
– Fundacja prowadzi konta dostawców z analityką umożliwiającą wiekowanie (0–30, 31–90, >90 dni).
– Na koniec miesiąca ustala się, czy są zobowiązania > 3 miesiące po terminie płatności.

Przykład zapisów bilansowych (schemat, bez liczb):
– 202-01 „Rozrachunki z dostawcami – dostawca A, termin 30 dni, przeterminowanie 120 dni”
– 202-02 „Rozrachunki z dostawcami – dostawca B, nieprzeterminowane”

Na poziomie analityki:
– 202-01-3 „zobowiązania przeterminowane > 90 dni”

Wynik analizy: stwierdzone przeterminowanie > 3 miesięcy → zarząd wstrzymuje księgowanie nowych świadczeń na 765/766, a ewentualne należne benefity księguje jako:
– Wn 291-01 „Należności warunkowe – świadczenia zawieszone, beneficjent X”
– Ma 250-01 „Zobowiązania wewnętrzne – świadczenia zawieszone”

lub – jeśli fundacja stosuje wariant, że rejestruje je tylko pozabilansowo – odpowiednie konta pozabilansowe. Po przywróceniu wypłacalności można przekwalifikować:
– Wn 765/766 „Świadczenia dla beneficjentów”
– Ma 291 „Należności warunkowe”

5. Udzielona pożyczka beneficjentowi – ryzyko ukrytego zysku

Założenia:
– Fundacja udziela beneficjentowi pożyczki 1 000 000 zł, termin spłaty: 5 lat.
– Konto 240 – pożyczki krótkoterminowe, 241 – pożyczki długoterminowe.
– Pożyczka staje się przeterminowana i do dnia złożenia CIT nie została spłacona – uznana za ukryty zysk (CIT 15%).

a) Udzielenie pożyczki:
– Wn 241-01 „Udzielone pożyczki długoterminowe – beneficjent X” – 1 000 000 zł
– Ma 130-01 „Rachunek bankowy” – 1 000 000 zł

b) Po upływie terminu spłaty (przedłużając się do dnia złożenia CIT) – wartość pożyczki = ukryty zysk:
– Wn 870 (koszt podatku dochodowego)
– Ma 220-02 „Rozrachunki z tytułu CIT – ukryte zyski (15%)”
Kwota CIT: 1 000 000 × 15% = 150 000 zł

Analityka 241 musi pozwalać na identyfikację:
– pożyczek udzielonych fundatorom/beneficjentom,
– pożyczek przeterminowanych,
– pożyczek > 10 lat (również ukryty zysk).

6. Przelew środków z funduszu świadczeń na działalność gospodarczą – rozrachunki wewnętrzne

Założenia:
– Na koncie funduszy na świadczenia (802) jest 1 000 000 zł.
– Fundacja dofinansowuje działalność gospodarczą kwotą 100 000 zł.
– Stosuje rozrachunki wewnętrzne między działalnością statutową a gospodarczą (kontami 250–255).

a) Stan początkowy funduszu świadczeń (przykładowo w B.O.):
– Wn 800/802 – Ma 800/802 – wg przyjętego modelu, w e-booku:
Saldo Ma konta 802: 1 000 000 zł

b) Przelew 100 000 zł z rachunku statutowego na rachunek działalności gospodarczej:
– Wn 130-02 „Rachunek bankowy – działalność gospodarcza” – 100 000 zł
– Ma 130-01 „Rachunek bankowy – działalność statutowa (fundusz świadczeń)” – 100 000 zł

c) Ujęcie rozrachunków wewnętrznych:
– Wn 250-01 „Należności wewnętrzne działalności statutowej od działalności gospodarczej” – 100 000 zł
– Ma 255-01 „Zobowiązania wewnętrzne działalności gospodarczej wobec działalności statutowej” – 100 000 zł

Dalej – w zależności od decyzji fundatora/organów, możliwe przeksięgowanie z wyniku lub funduszy (np. umorzenie zobowiązania, stałe przeniesienie środków).

7. Sprzedaż składnika mienia nieprzeznaczonego do odsprzedaży (zwolniona z CIT)

Założenia:
– Fundacja sprzedaje środek trwały (nieruchomość wykorzystywaną do najmu) – sprzedaż incydentalna, nabyta nie w celu dalszej odsprzedaży → zwolnienie z CIT.
– Cena sprzedaży 2 000 000 zł, wartość bilansowa po amortyzacji 1 500 000 zł.

a) Ujęcie przychodu ze sprzedaży:
– Wn 200/201 „Rozrachunki z nabywcą” – 2 000 000 zł
– Ma 760-01 „Pozostałe przychody operacyjne – zyski ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych (zwolnione z CIT)” – 2 000 000 zł

Analityka 760:
– wg rodzaju aktywa (nieruchomość X),
– wg opodatkowania CIT (zwolniona/25%).

b) Wyksięgowanie środka trwałego (wartość początkowa i umorzenie):
– Wn 050-xx „Umorzenie środków trwałych – nieruchomość X” – np. 500 000 zł
– Ma 010-xx „Środki trwałe – nieruchomość X” – 2 000 000 zł

c) Ujęcie kosztu zbycia (wartość bilansowa):
– Wn 762-01 „Pozostałe koszty operacyjne – koszt zbycia mienia niefinansowego (nieruchomość X)” – 1 500 000 zł
– Ma 050-xx „Umorzenie środków trwałych – nieruchomość X” – 500 000 zł
– Ma 010-xx – różnica (w praktyce wyksięgowanie w jednym zapisie może być rozbite, tu pokazana logika – kluczowe, że wartość bilansowa 1,5 mln trafia w koszty operacyjne).

Jeśli jest to incydentalna sprzedaż mienia nabytego nie w celu zbycia – dochód nie podlega CIT (analityka 760/762 powinna to wyraźnie oznaczać).

Takie operacje pokazują, że rachunkowość fundacji rodzinnej to nie zestaw „standardowych” dekretów, lecz system ściśle powiązany z CIT 15%, 19%, 25%, PIT beneficjentów, ukrytymi zyskami i kontrolą wypłacalności. Bez odpowiednio zaprojektowanej analityki łatwo utracić kontrolę nad podstawą opodatkowania i rozrachunkami z beneficjentami.

Jeżeli chcesz krok po kroku nauczyć się księgowania świadczeń, pożyczek, sprzedaży majątku i rozrachunków wewnętrznych oraz zrozumieć ich skutki podatkowe, poznaj pełne schematy i case studies omawiane w kursie – dołącz do kursu i prowadź fundację z pełną świadomością finansową.

…

Zdarzenia gospodarcze fundacji rodzinnej trzeba „wbudować” w plan kont tak, aby jednocześnie spełnić trzy cele rachunkowości fundacji rodzinnej:
1) dostarczać informacji fundatorowi,
2) kontrolować realizację świadczeń,
3) prawidłowo rozliczać podatki (funkcja fiskalna).

Poniżej syntetyczne ujęcie, jak to osiągnąć – poprzez odpowiednią konstrukcję kont syntetycznych i analitycznych.

1. Założenie ogólne – hybrydowy charakter planu kont

Plan kont fundacji rodzinnej musi równolegle pokazywać:

– działalność statutową (gromadzenie i zarządzanie mieniem, świadczenia dla beneficjentów),
– działalność gospodarczą:
– zwolnioną z CIT (8 rodzajów z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej),
– opodatkowaną (np. działalność pozaustawowa – CIT 25%, najem do podmiotów powiązanych – 19%, ukryte zyski – 15%, CIT od benefitów – 15%).

Dlatego przy KAŻDYM istotnym koncie trzeba od razu przewidzieć analitykę:
– wg rodzaju działalności (statutowa / ustawowa zwolniona / pozaustawowa),
– wg stawek CIT i PIT,
– wg beneficjentów/fundatora (przy świadczeniach i rozrachunkach).

2. Majątek – gromadzenie i wycena (zespół 0 i 8)

a) Wniesienie mienia do fundacji rodzinnej

Zdarzenie: wniesienie aportem nieruchomości, udziałów itp. do funduszu statutowego.

Przykładowe ujęcie:

– Wniesione aktywo:
– Wn 0xx „Środki trwałe /Inwestycje / Udziały …”
– analityka:
– wg rodzaju składnika (np. nieruchomość X, udziały w spółce Y),
– wg kwalifikacji podatkowej (aktywa wykorzystywane w działalności zwolnionej / opodatkowanej / najem do powiązanych).
– Fundusz:
– Ma 800 „Fundusz statutowy”
– analityka: wg pozycji spisu mienia.

Takie „sztywne” powiązanie kont 0xx z 800 pozwala:
– monitorować majątek rodzinny (informacja dla fundatora),
– identyfikować podstawę ewentualnego opodatkowania przy późniejszym zbyciu /przekazaniu.

b) Aktualizacja wyceny i fundusze z aktualizacji (ukryte zyski)

Dla inwestycji niefinansowych / finansowych:

– wzrost wartości:
– Wn 0xx / 1xx (aktywa)
– Ma 810 / 811 „Fundusz z aktualizacji wyceny”
– analityka: wg rodzaju inwestycji, wg potencjalnej kwalifikacji podatkowej.

Przy zdarzeniach, które mogą powodować „ukryty zysk”, analityka musi pozwalać wskazać:
– czy przeszacowanie / przekazanie aktywa jest związane ze świadczeniem dla beneficjenta / fundatora,
– czy powstaje CIT 15% od ukrytych zysków (konto 872).

 3. Zarządzanie mieniem i koszty (zespoły 4, 5, 6)

Koszty trzeba rozdzielić tak, aby dało się:
– ustalić wynik finansowy poszczególnych obszarów,
– ustalić KUP/NKUP i właściwą stawkę CIT.

a) Typowe konta kosztowe (przykłady)

Zespół „5” – wg przykładowego planu:

– 501 „Koszty bezpośrednie najmu i dzierżawy”
– 502 „Koszty wytworzenia przetworzonych produktów rolniczych”
– 503 „Koszty bezpośrednie gospodarki leśnej”
– 504 „Koszty bezpośrednie działalności rolniczej”
– 505 „Koszty operacyjne działalności kapitałowo‑inwestycyjnej”
– 506 „Koszty operacyjne finansowej działalności inwestycyjnej”
– 507–509 „Koszty innych, pozaustawowych działalności gospodarczych”
– 540 „Koszty zarządzania mieniem”
– 550 „Koszty zarządu”

Zasada tworzenia analityki do tych kont:

1) wg potrzeb informacyjnych (rodzaj kosztu, projekt, inwestycja),
2) wg kwalifikacji podatkowej:
– KUP / NKUP,
– wg stawek CIT (15% – benefity, 15% – ukryte zyski, 19% – najem powiązanym, 25% – pozaustawowa),
3) wg rodzaju działalności:
– 01 – działalność statutowa,
– 02 – działalność ustawowo zwolniona,
– 03 – działalność pozaustawowa,
– 04 – najem do podmiotów powiązanych itd.

b) Rozliczenia międzyokresowe

– 641 „Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe kosztów”
– analityka wg działalności (statutowa, zarząd, najem, inwestycje, rolnictwo, gospodarka leśna) i wg stawek VAT.

Takie rozbicie pozwala przypisać koszty do odpowiedniej „szuflady” podatkowej i działalności.

4. Przychody – obrót mieniem i działalność gospodarcza (zespół 7, 760–762)

Plan kont powinien wyraźnie wydzielić:

– przychody z zarządzania mieniem (np. najem, dywidendy, zbycie aktywów),
– przychody z działalności pozaustawowej,
– przychody związane ze zdarzeniami jednorazowymi (odszkodowania, dotacje).

Przykładowe konta:

– 760 „Pozostałe przychody operacyjne – obrót mieniem”
– analityka:
– zyski ze zbycia niefinansowych aktywów trwałych,
– aktualizacja wartości trwałych aktywów niefinansowych,
– wg poszczególnych aktywów,
– wg stawek VAT,
– wg stawek CIT (w tym 19% za najem podmiotom powiązanym, 25% za pozaustawową).

– 761 „Pozostałe przychody operacyjne”
– analityka:
– wg rodzaju (dotacje, odszkodowania, zwroty benefitów),
– wg stawek VAT,
– wg stawek CIT.

– 762 „Pozostałe koszty operacyjne – straty ze zbycia mienia niefinansowego”
– analityka:
– wg rodzaju mienia,
– aktualizacja wartości,
– wg stawek VAT i CIT.

Takie ujęcie pozwala:
– powiązać zbycie/obrót majątkiem z odpowiednią formą opodatkowania,
– kontrolować, czy operacje nie generują „ukrytych zysków”.

5. Świadczenia na rzecz beneficjentów (kluczowy obszar – 765, 766, 793)

Tu rozgrywa się specyfika fundacji rodzinnej – w tej części planu kont muszą się „spotkać” elementy:

– rachunkowe ujęcie kosztu / rozchodu majątku,
– CIT fundacji (15% od świadczeń, 15% od ukrytych zysków, 19% – najem powiązanym),
– PIT beneficjenta (zw / 10% / 15%),
– rozrachunki z beneficjentami z tytułu zwrotu PIT.

a) Świadczenia pieniężne

– 765 „Świadczenia pieniężne dla beneficjentów”
– analityka:
1) wg rodzaju świadczenia (stypendium, alimentacyjne, utrzymaniowe, inwestycyjne),
2) wg beneficjentów (osoba A, B, C),
3) wg stawek CIT:
– 15% – świadczenia dla beneficjentów,
– 15% – ukryte zyski (jeśli świadczenie ma taki charakter),
4) wg stawek PIT:
– „zw” – beneficjenci I grupy podatkowej,
– 10% – beneficjenci II grupy,
– 15% – pozostali beneficjenci.

Świadczenie pieniężne:
– Wn 765 / Ma 13x (Bank).

CIT:
– Wn 871 (Podatek dochodowy 15%) / Ma 22x (Zobowiązania z tytułu CIT).

PIT (potrącany lub zwrotny):
– Wn 765 (lub 761, jeśli fundacja „dopłaca”) / Ma 22x (PIT),
– należność od beneficjenta z tytułu PIT:
– Wn 2xx (Należności od beneficjentów) / Ma 761 lub 793 (w zależności od przyjętego rozwiązania).

b) Świadczenia niepieniężne

– 766 „Niepieniężne świadczenia na rzecz beneficjentów”
– analityka:
1) wg rodzaju świadczeń (użyczenie nieruchomości, samochodu, praw, przekazanie własności),
2) wg beneficjentów,
3) wg stawek CIT:
– 15% – od wartości świadczeń,
– 15% – ukryte zyski,
– 19% – najem/dzierżawa na rzecz podmiotów powiązanych,
4) wg stawek VAT,
5) wg stawek PIT: zw / 10% / 15%.

Dla kontroli wartości świadczeń:

– 793 „Wartość nieodpłatnych świadczeń dla beneficjentów”
– analityka:
– wg rodzaju świadczeń,
– wg stawek VAT,
– wg stawek CIT,
– wg stawek PIT dla beneficjentów.

Dodatkowo (poza bilansem) – ewidencja majątku oddanego do używania:
– konta pozabilansowe do monitorowania:
– wartości mienia oddanego beneficjentom,
– amortyzacji w okresie używania.

c) Przykład – udostępnienie mienia na 1 miesiąc

Założenia z materiału:
– wartość rynkowa świadczenia: 10 000 zł,
– CIT 15% = 1 500 zł,
– PIT 10% (II grupa – siostrzeniec) = 1 000 zł.

Schemat (uproszczony):

1) Ujęcie świadczenia:
– Wn 766 / Ma 760 lub 793 – 10 000 zł (wg przyjętego rozwiązania wynikowego).

2) CIT:
– Wn 871 „Podatek dochodowy 15%” / Ma 22x (CIT) – 1 500 zł.

3) PIT:
– Wn 2xx „Należności od beneficjenta z tytułu PIT” / Ma 22x (PIT) – 1 000 zł.
(w przypadku świadczenia niepieniężnego – obowiązkowo domagamy się zwrotu PIT od beneficjenta).

Analityka kont 766, 871, 22x i 2xx musi pozwolić jednoznacznie powiązać:
– beneficjenta,
– rodzaj świadczenia,
– stawki CIT i PIT.

6. Rozrachunki, przepływy i zakaz gotówki (zespół 2)

Art. 6 ustawy o fundacji rodzinnej: wszelki obrót finansowy fundacja–fundator–beneficjenci–podmioty powiązane – WYŁĄCZNIE w formie bezgotówkowej.

Dlatego w zespole 2:

– osobne konta dla:
– rozrachunków z beneficjentami (w tym należności z tytułu PIT, zwrotów świadczeń),
– rozrachunków z fundatorem,
– rozrachunków z podmiotami powiązanymi,
– analityka:
– wg rodzaju relacji (beneficjent, fundator, spółka powiązana),
– wg tytułu (świadczenia, pożyczki, zwrot świadczeń, ukryte zyski).

To także tu „ujawniają się”:
– salda, które mogą być podstawą CIT od ukrytych zysków (15%),
– salda wynikające z bezprawnych wypłat przy niewypłacalności – ważne także dla odpowiedzialności zarządu.

 7. Rezerwy i fundusze na świadczenia (zespół 8)

Aby ująć przyszłe świadczenia i ich wpływ na płynność:

– 802 „Fundusz specjalny na realizację świadczeń na rzecz beneficjentów”
– analityka: wg rodzaju świadczeń / programów.

– 831 „Rezerwy ze świadczenia dla beneficjentów”
– analityka: wg poszczególnych świadczeń / beneficjentów.

– 830 „Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego”
– tu wskazane są istotne trudności w ustaleniu różnic przejściowych ze względu na wielość form opodatkowania.

– 871–875 – konta podatku dochodowego wg stawek:
– 871 – CIT 15%,
– 872 – CIT 15% od ukrytych zysków (analityka wg rodzaju ukrytych zysków),
– 873 – CIT 19% od najmu/dzierżawy na rzecz podmiotów powiązanych,
– 874 – CIT 25% od działalności pozaustawowej,
– 875 – inne obowiązkowe obniżenia zysków i CIT sankcyjny.

Dzięki temu każdą płatność podatku można „przypiąć” do konkretnego zdarzenia gospodarczego (benefit, najem, pozaustawowa).

 8. Wewnętrzne przepływy między obszarami działalności

Do technicznego rozliczania przepływów korzystne jest użycie:

– 790 „Obroty wewnętrzne”
– 791 „Koszty obrotów wewnętrznych”

oraz wyodrębnienie funduszy:

– osobne konta funduszy na działalność gospodarczą / statutową, a przelewy między nimi:
– jako należności i zobowiązania wewnętrzne (zespół 2).

Pozwala to:
– panować nad płynnością,
– pokazać, jak zyski z działalności gospodarczej zasilają fundusz świadczeń dla beneficjentów.

9. Klucz do odzwierciedlania zdarzeń w planie kont

Podsumowując – aby poprawnie odzwierciedlić zdarzenia gospodarcze fundacji rodzinnej w planie kont, trzeba:

1. Dla każdego typu zdarzenia (wniesienie mienia, najem, sprzedaż aktywa, wypłata świadczenia, nieodpłatne użyczenie, pożyczka, dywidenda, zmiana przeznaczenia majątku, przepływy między funduszami) zdefiniować:
– konto bilansowe (aktywo/pasywo),
– konto wynikowe (przychód/koszt, świadczenie),
– konto podatkowe (871–875),
– konto rozrachunkowe (zespół 2),
– ewentualne konto pozabilansowe (dla mienia oddanego do używania).

2. Na poziomie analityki zawsze od razu wskazywać:
– rodzaj działalności (statutowa, ustawowo zwolniona, pozaustawowa, najem powiązanym),
– beneficjenta/fundatora lub podmiot powiązany,
– stawkę i rodzaj CIT,
– stawkę PIT (i grupę podatkową beneficjenta),
– stawkę VAT (jeśli występuje).

3. Ująć w polityce rachunkowości:
– zasady wyceny mienia (w tym przeszacowań),
– zasady kwalifikacji podatkowej zdarzeń (KUP/NKUP, który CIT),
– zasady rozliczania świadczeń niepieniężnych i PIT beneficjentów,
– zasady tworzenia rezerw i funduszy na świadczenia,
– zasady reakcji na niewypłacalność (blokada benefitów, ewidencja ewentualnych zwrotów świadczeń).

Chcesz zaprojektować plan kont, który naprawdę łączy ład rodzinny z funkcją fiskalną i daje pełną kontrolę nad świadczeniami? Skorzystaj z gotowych modeli i szczegółowych schematów omawianych w kursie – uporządkuj rachunkowość fundacji zanim pojawi się pierwszy problem podatkowy. Sprawdź i dołącz do kursu na korzystnych warunkach, teraz 200 zł taniej!

…

Na wycenę aktywów finansowych w fundacji rodzinnej składa się kilka kluczowych elementów, które trzeba jasno opisać w polityce rachunkowości fundacji. W praktyce musisz rozdzielić:

1. Rodzaje aktywów finansowych
a) Długoterminowe aktywa finansowe (inwestycje trwałe) – konto 030, m.in.:
– udziały i akcje w spółkach zależnych / kontrolowanych,
– jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych,
– inne długoterminowe inwestycje finansowe,
– pożyczki długoterminowe.

b) Krótkoterminowe aktywa finansowe (inwestycje krótkoterminowe) – np.:
– papiery wartościowe przeznaczone do obrotu,
– krótkoterminowe lokaty finansowe,
– krótkoterminowe pożyczki.

c) Środki pieniężne i waluty obce – konto zespół 1.

2. Podstawowe zasady wyceny według ustawy o rachunkowości (uor) i rekomendacji dla fundacji rodzinnej

1) Udziały i akcje w jednostkach kontrolowanych / podporządkowanych
– W momencie nabycia: cena nabycia.
– Na dzień bilansowy: wartość godziwa / rynkowa, ustalona np.:
– metodą zaktualizowanej wartości aktywów netto spółki, jeśli brak rynku (brak notowań giełdowych),
– według wartości rynkowej, jeżeli jest aktywny rynek.
– W polityce rachunkowości należy opisać przyjętą metodę ustalania wartości godziwej.
– Zwiększenie wartości ponad cenę nabycia ujmujesz na funduszu z aktualizacji wyceny, spadek poniżej – jako koszty finansowe (751).

2) Inwestycje w inne jednostki (niekoniecznie zależne)
– Przy nabyciu: cena nabycia (powiększona o koszty nabycia, jeśli tak przyjmiesz w polityce).
– Na koniec roku:
– wg ceny rynkowej – jeśli jest rynek,
– albo wg ceny nabycia pomniejszonej o odpisy z tytułu trwałej utraty wartości, jeżeli brak rynku i nie wyceniasz w wartości godziwej.

3) Aktywa finansowe przeznaczone do obrotu (papiery wartościowe, instrumenty pochodne)
– Przy nabyciu: cena nabycia.
– Na dzień bilansowy: wartość godziwa / cena rynkowa.
– Jeśli ceny nabycia jednakowych składników różnią się – rozchód wyceniasz metodą FIFO.
– Różnice z aktualizacji:
– wzrosty – przychody finansowe (750) albo fundusz z aktualizacji (w zależności od przyjętych rozwiązań),
– spadki – koszty finansowe (751/752).

4) Inwestycje krótkoterminowe
– Zasada: niższa z dwóch wartości: ceny nabycia lub wartości rynkowej na dzień bilansowy.

5) Pożyczki (długoterminowe i krótkoterminowe)
– Wycena według wartości nominalnej.
– Pożyczki w walutach obcych: przy początkowym ujęciu po kursie średnim NBP na dzień powstania, na dzień bilansowy po kursie z tego dnia; różnice kursowe jako przychody/koszty finansowe (750/753).

6) Środki pieniężne i waluty obce
– PLN – wartość nominalna.
– Waluty obce – na dzień bilansowy średni kurs NBP z ostatniego dnia roku (często rekomendowana wycena częstsza – np. co miesiąc, przy dużych saldach walutowych).
– Obrót walutą obcą spekulacyjny – wynik z takiej działalności jest opodatkowany 25% CIT, więc trzeba to odzwierciedlić w analityce CIT (konto 750/753 z podziałem wg stawek CIT).

3. Elementy podatkowe w wycenie aktywów finansowych

Wycena księgowa nie zawsze = wycena podatkowa. W fundacji rodzinnej trzeba prowadzić oddzielną ewidencję wartości podatkowej mienia, bo:
– przy likwidacji fundacji CIT 15% liczy się od wartości rynkowej przekazywanego mienia, pomniejszonej o wartość podatkową;
– przy obrocie inwestycjami trzeba znać podatkowy koszt ich nabycia, aby ustalić podstawę opodatkowania CIT (0%, 19%, 25% – w zależności od rodzaju działalności).

Dlatego w planie kont fundacji należy mieć:
– konta bilansowe dla inwestycji (030, 040, 045, 046 itd.),
– konta analityczne dla wartości podatkowej poszczególnych aktywów finansowych,
– konta wynikowe 750/751/752/753 z analityką wg stawek CIT i VAT.

4. Aktualizacja wartości i utrata wartości

– Aktualizacja w górę (wzrost wartości inwestycji finansowych, nieruchomości inwestycyjnych):
– ujmowana na funduszu z aktualizacji wyceny – ważne dla realnego obrazu majątku.
– Aktualizacja w dół (spadek wartości, trwała utrata wartości):
– odpisy w koszty finansowe (751/752) lub pozostałe koszty operacyjne przy niefinansowych aktywach (762).

Zasady rozpoznawania trwałej utraty wartości trzeba wyraźnie opisać w polityce rachunkowości fundacji rodzinnej.

5. Powiązanie wyceny z funkcjami rachunkowości fundacji rodzinnej

Wycena aktywów finansowych nie jest tylko techniką księgową – ma trzy funkcje:
– informacyjną – rzetelna, ekonomiczna, rynkowa wycena majątku (dla fundatora, rady beneficjentów, zarządu),
– kontrolną – możliwość monitorowania efektywności inwestycji (udziały, akcje, fundusze, nieruchomości inwestycyjne, waluty),
– fiskalną – poprawne ustalenie podstaw opodatkowania CIT (0%, 15%, 19%, 25%) i później PIT beneficjentów.

Tak, fundacja rodzinna może kupić samochód – ale skutki podatkowe i sposób używania auta zależą od tego, do jakich celów będzie wykorzystywany.

1. Czy przepisy pozwalają na posiadanie samochodu przez fundację rodzinną?
Tak. Samochód jest składnikiem mienia, które fundacja może:
– nabywać (kupno za środki fundacji),
– wykorzystywać w ramach dozwolonej działalności (np. zarządzanie majątkiem, najem/dzierżawa, dojazdy związane z obsługą inwestycji, nieruchomości, spółek zależnych itp.),
– udostępniać do korzystania (np. w ramach działalności statutowej, o ile mieści się to w celach fundacji i zasadach świadczeń).

2. Samochód a świadczenia dla beneficjentów
– Jeżeli samochód jest używany wyłącznie do działalności fundacji (art. 5–6 uofr – dozwolona działalność, cele statutowe), to:
– samo korzystanie z auta przez członków zarządu (nawet jeśli są beneficjentami) nie stanowi świadczenia dla beneficjenta, o ile jest ściśle ograniczone do spraw fundacji – potwierdza to interpretacja KIS z 27.11.2023 r.
– w takim przypadku nie powstaje PIT po stronie beneficjenta ani „ukryty zysk”.
– Jeżeli samochód ma być prywatnie udostępniany beneficjentom (użytek osobisty, wakacje, dojazdy rodzinne itp.), wtedy:
– takie korzystanie co do zasady będzie traktowane jako świadczenie niepieniężne dla beneficjenta,
– fundacja zapłaci od wartości tego świadczenia 15% CIT (świadczenie wg art. 2 ust. 2 uofr),
– po stronie beneficjenta może (lub nie) wystąpić PIT – zależnie od jego relacji z fundatorem i proporcji wniesionego mienia (art. 27–28 uofr, grupy „0”, I, II, pozostałe).

3. Ujęcie księgowe i polityka rachunkowości
W polityce rachunkowości fundacji rodzinnej warto jasno określić:
– zasady kwalifikacji samochodu (środek trwały, sposób amortyzacji),
– zasady korzystania (biznesowe vs. ewentualne świadczenia dla beneficjentów),
– sposób ewidencji świadczeń niepieniężnych (np. rezerwy na świadczenia dla beneficjentów – konto 831, fundusz specjalny na świadczenia – 802),
– czy i jak samochód może być wynajmowany beneficjentom/fundatorowi (to może rodzić 19% CIT przy najmie dla podmiotów powiązanych).

4. Praktyczne podsumowanie
– Tak – można kupić samochód do fundacji rodzinnej.
– Najbezpieczniej podatkowo, gdy auto służy tylko działalności fundacji (zarząd, obsługa majątku, cele statutowe).
– Jeśli ma być używane prywatnie przez beneficjentów, trzeba je traktować jak świadczenie (opodatkowanie po stronie fundacji, a czasem także beneficjenta) i odpowiednio to ująć w planie kont oraz polityce rachunkowości.

Zanim kupisz auto do fundacji, sprawdź, jak uregulować zasady korzystania w statucie i polityce rachunkowości – tak, aby nie zamienić wygodnego rozwiązania operacyjnego w nieplanowany koszt podatkowy. Zapewnij sobie wsparcie ekspertów i dołącz do kursu.

…

W fundacji rodzinnej trzeba oddzielić dwa przypadki:

1. Samochód służy działalności ZWOLNIONEJ z CIT (art. 5 ufr) lub działalności statutowej 
– np. do obsługi biura fundacji, nadzoru nad inwestycjami, gospodarstwem rolnym/leśnym itp.
– wtedy:
• wydatki na paliwo, serwis, ubezpieczenie, opłaty itp. są KOSZTEM BILANSOWYM,
• ale NIE są kosztem uzyskania przychodu w CIT (NKUP), bo z tych obszarów i tak fundacja nie płaci CIT.
W praktyce księguje się je jako koszty zarządzania majątkiem / działalności statutowej (np. 401, 540, 503, 502 itp.) z oznaczeniem NKUP.

2. Samochód służy działalności OPODATKOWANEJ CIT (19% lub 25%) 
– np. jest wykorzystywany w:
• najmie lub dzierżawie składników majątku beneficjentom/fundatorom/podmiotom powiązanym – CIT 19%,
• pozaustawowej działalności gospodarczej – CIT 25% (np. działalność „handlowa” wykraczająca poza art. 5 ufr).
– wtedy:
• wydatki związane z samochodem, w części przypisanej do tej działalności, mogą stanowić KOSZT UZYSKANIA PRZYCHODU w CIT,
• wymagane jest wyodrębnienie (proporcja) – ten sam środek trwały może służyć różnym rodzajom działalności; tylko część przypadająca na działalność opodatkowaną jest kosztem podatkowym.

Dodatkowo:

– Jeżeli samochód jest oddany beneficjentowi do prywatnego użytku (benefit), to:
• koszty paliwa itp. ujmuje się jako koszty świadczeń na rzecz beneficjentów (np. 401 + 540/766 – NKUP),
• w ogóle nie stosuje się limitów samochodowych znanych z „zwykłego” CIT, bo i tak są to koszty niepodatkowe,
• samo korzystanie prywatne generuje opodatkowanie świadczenia (CIT 15% + ewentualnie PIT beneficjenta).

– Używanie samochodu przez członków zarządu wyłącznie do celów fundacji (działalność z art. 5 ufr/statutowa) nie jest świadczeniem dla nich i nie powoduje podatku od ukrytych zysków ani dodatkowego CIT – jest to normalny koszt funkcjonowania fundacji, ale znowu: bilansowo TAK, podatkowo (CIT) NIE.

Samochód w fundacji rodzinnej to nie tylko kwestia księgowania wydatków – to decyzja o tym, czy koszt pozostanie wyłącznie bilansowy, czy stanie się realnym kosztem podatkowym w CIT 19% albo 25%. Błędne przypisanie może zniekształcić wynik podatkowy lub wygenerować niepotrzebne 15% CIT od świadczenia.

Zanim rozliczysz pierwszą fakturę za paliwo czy leasing, sprawdź, do której „szuflady” działalności faktycznie trafia auto – i czy Twoja analityka w planie kont pozwala to jednoznacznie wykazać. Dołącz do kursu i zapewnij sobie eksperckie wsparcie.

…